ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΣΤΑΜΑΤΗΣ (1898 - 1990 μ.Χ.) - Ένας μεγάλος γιος της Θήβας - Το Κοινωνικό Έργο του Ευάγγελου Σταμάτη

 Άρθρο δημοσιευμένο στις 27 Μαρτίου 2026

Σοφοκλής (496-406 π.Χ.), Αθηναίος, τραγικός ποιητής. Στην υπέρλαμπρη Θηβαία ηρωίδα «ΑΝΤΙΓΟΝΗ»: «Πολλά τα δεινά κ΄ ουδέν ανθρώπου δεινότερο πέλει» (πολλά είναι τα φοβερά πράγματα, αλλά τίποτα φοβερότερο από τον  άνθρωπο)

Νικόλαος Γ. Νόκας (1937-2022 μ.Χ.), Αντιπτέραρχος, Δήμαρχος Λεύκτρων Θήβας – Βοιωτίας (Αγαπητός φίλος και συνομιλητής μου). Από το βιβλίο του, με τίτλο «Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ»:

• «Πολυσύνθετος και πολυδιάστατος ο άνθρωπος δεν μπορεί να ζήσει χωρίς ιδανικά. Χωρίς ηθικό υπόβαθρο, χωρίς πίστη, χωρίς θρύλους, χωρίς μύθους. Ζητείται σταθερό σύστημα αξιών».

• «Η σημερινή εικόνα του ανθρώπου είναι η πιο αντιφατική, η πιο δυστυχής. Βασική αιτία είναι η τεχνητή αύξηση υλικών αναγκών, που φτιάχνει την καταναλωτική κοινωνία, που φέρνει πολύ άγχος, απελπισία, μοναξιά».

• «Οι έννοιες ανθρωπιά, φιλία, ευγένεια, καλοσύνη, αξιοκρατία, όλες γίνονται εμπορεύματα, πράγματα».

Ιωάννης Χ. Λιάκος (1942-2022 μ.Χ.), από Θεσπιές Θήβας - Βοιωτίας,  πτυχιούχος Παιδαγωγικής Ακαδημίας, πτυχιούχος  Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών και Πτυχιούχος Φιλόλογος (Αγαπητός συνάδελφος και συνομιλητής μου).  Από το βιβλίο του, με τίτλο «ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ – ΒΙΟΗΘΙΚΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ. ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΕΠΙΚΑΙΡΟΙ» (Η φωνή της ερήμου), (Σελ. 61)

•     «Στους ανθρώπους των γραμμάτων, τους πνευματικούς ανθρώπους, ο λαός μας ανέκαθεν προσέβλεπε με θαυμασμό και εμπιστοσύνη. Γιατί είναι αυτοί που ασχολούνται με τα κοινωνικά και ηθικά προβλήματα του ανθρώπου: το πνεύμα του, τη γνώση, την έρευνα της αλήθειας, γεγονός που τους επιφορτίζει  όμως, με μεγάλη ευθύνη. Να φωτίσουν το λαό, να τον εμπνεύσουν, να τον καθοδηγήσουν σωστά. Να γίνουν πρότυπα ήθους και αρετής, να βιώσουν τις ηθικές αρετές και να τις ασκούν στην καθημερινή τους ζωή. Να είναι δίκαιοι και να δέχονται με καρτερία τους καταιγισμούς της αδικίας  των άλλων, την αγνωμοσύνη και την πικρία».

Στοιχεία της προσωπικότητας και της εξέλιξης   του

Ο Ευάγγελος Σταμάτης του Σταματίου ή Παπασταμάτη γεννήθηκε στην Επτάπυλη Θήβα στις 13 Σεπτεμβρίου 1898, δυο χρόνια πριν από τον ερχομό του 20ου αιώνα, αιώνα κοσμοϊστορικών μεταβολών, αλλαγών και κατακτήσεων στην Επιστήμη, στην Τεχνολογία, στην Τέχνη, στην Κοινωνική Οργάνωση, στην Ιστορία  και στον Πολιτισμό.

Ήταν το πέμπτο παιδί από τα έντεκα της οικογένειας του Ιερέα Παπασταμάτη, ο οποίος γεννήθηκε στα Βίλια της Δυτικής Αττικής το 1856 και της Βασιλικής, το γένος Χατζοπούλου, η οποία γεννήθηκε στις Ερυθρές της Δ. Αττικής το 1866.

Από τη ψυχολογία και κοινωνιολογία είναι γνωστό ότι τρείς παράγοντες  είναι καθοριστικοί για την εξέλιξη ενός ατόμου: 1) η κληρονομικότητα, 2) το περιβάλλον (φυσικό, κοινωνικό, πολιτιστικό,  άμεσο, έμμεσο και εξωγενές εθνικό - παγκόσμιο), και 3) οι προσωπικές εμπειρίες , γνώσεις και σχέσεις.

Ο Ευάγγελος Σταμάτης ως παιδί μιας υπερπολυμελούς οικογένειας πιθανολογώ ότι πρέπει να μεγάλωσε  με φτώχεια, με πολλές δυσκολίες  και ίσως με φιλοδοξίες και στόχους. Ακόμη, ως παιδί ιερέα πρέπει να γαλουχήθηκε με πρότυπα, με αξίες και αρχές χριστιανικές, πνευματικές, ψυχικές, ηθικές, κοινωνικές κ.α. 

Η εκκλησία, το σχολείο, οι δάσκαλοι, οι διευθυντές, οι καθηγητές της Νεοελληνικής γλώσσας, των Αρχαίων  Ελληνικών, των Μαθηματικών, της Φυσικής, της Χημείας, της Ιστορίας κ.λπ., δημιούργησαν ένα ολιστικό  διευρυμένο γνωσιακό και μορφωτικό υπόβαθρο στα παιδιά και ιδιαίτερα στο φιλομαθή Ε. Σταμάτη. Επίσης, το άμεσο τοπικό  πολιτισμικό περιβάλλον της Θήβας - Βοιωτίας ήταν καταλυτικά επιδραστικό. Καθόσον η Θήβα και η Βοιωτία είχαν από την αρχαιότητα αξιοζήλευτη και διακριτή θέση στο μυθικό, στρατηγικό, ιστορικό  και φιλοσοφικό γίγνεσθαι. Η Θήβα - Βοιωτία, όπως είχα καταγράψει σε προηγούμενες εργασίες μου,  είναι πατρίδα των 12 διάσημων  παγκοσμίως μυθικών και ιστορικών προσώπων, που άφησαν στην ανθρωπότητα έργα αθάνατα, (Κάδμος, Ευρώπη, Διόνυσος, Ηρακλής, Οιδίπους, Αντιγόνη, Πίνδαρος, Επαμεινώνδας, Πελοπίδας, Άγιος Ευαγγελιστής Λουκάς, Ησίοδος, Πλούταρχος). Ακόμη, τα θεατρικά έργα των διασωθέντων δραμάτων  του “Θηβαϊκού Κύκλου” των μέγιστων τραγικών ποιητών της Κλασσικής Αθήνας (Αντιγόνη, Βάκχαι, Επτά επί Θήβας, Ηρακλής μαινόμενος, Οιδίπους επί Κολωνώ, Οιδίπους Τύραννος, Φοίνισσαι) δημιούργησαν ένα ελκυστικό, γοητευτικό πεδίο μάθησης και ασκήσεως.

Το εξωγενές εθνικό περιβάλλον της περιόδου αυτής ήταν φιλελεύθερο και πατριωτικό, καθόσον οι δυο Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913 πενταπλασίασαν την υπάρχουσα Ελλάδα. Ακόμη, το παγκόσμιο πολιτιστικό περιβάλλον στην Γερμανία, όπου μεταγενεστέρως σπούδασε, ήταν επίσης επαναστατικό με την ανακάλυψη της Θεωρίας των Κβάντων (Κβαντομηχανική) για το Μικρόκοσμο (1900-1930) και της Θεωρίας  της Σχετικότητας (1905, 1916) του Αϊνστάιν (1879-1955 μ.Χ.). Κλείνοντας, πιστεύω ότι οι βιωματικές εμπειρίες, οι γνώσεις, οι σχέσεις και οι επιλογές του Ε. Σταμάτη διαμόρφωσαν τις επιστημονικές, φιλοσοφικές, ιστορικές και κοινωνικές ικανότητες και δεξιότητες, για να επιτελέσει αυτό το πολυσχιδές επιστημονικό - συγγραφικό και κοινωνικό έργο.

ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΣΤΑΜΑΤΗ

1) Το πατρικό του σπίτι: ήταν δίπλα στο Μουσείο της πόλεώς μας, στο δυτικό μέρος του. Σ’  αυτό το σπίτι έζησε και μεγάλωσε η μεγάλη, πολυτάλαντη αείμνηστη ηθοποιός Έλλη Λαμπέτη (Λούκου Έλλη), κόρη της αδελφής του Αναστασίας. Το σπίτι αυτό απαλλοτριώθηκε από την Αρχαιολογική Υπηρεσία το 1971. Η απαλλοτρίωση  αυτή έγινε από τον ίδιο και τα αδέλφια του αποδεκτή με απόλυτη συγκατάθεση και κατανόηση. Με αυτή την πράξη και με άλλες, που επακολούθησαν μεταγενέστερα,  κατέστη δυνατή, από το 2005-2010, να γίνει η σημαντική επέκταση των στεγαστικών χώρων, των ημιυπαίθριων και υπαίθριων χώρων, των χώρων αποθήκευσης, συντήρησης, χώρων διοίκησης, βιβλιοθηκών, χώρων μελέτης κ.λπ. Ακόμη, έγινε η ανακαίνιση και του μεσαιωνικού Πύργου της Φραγκοκρατούμενης Θήβας, του μοναδικού όρθιου αρχαιολογικού κτιρίου της Θήβας, που είχε κτιστεί το 1278 μ.Χ. από τον Νικόλαο Β΄ Σαιντ - Ομέρ. Το σημερινό Μουσείο της Θήβας  αποτελεί ένα περίλαμπρο πνευματικό και Πολιτιστικό  Μορφωτικό Κέντρο της Βοιωτίας και της Ελλάδας ολόκληρης.

2) Το Πνευματικό του έργο:  Ολόκληρο το πνευματικό έργο του Ευάγγελου Σταμάτη, που απαρτίζεται από 100 βιβλία, μελέτες, άρθρα κ.λπ., έχει δωρηθεί από τον ίδιο στη Δράκειο Βιβλιοθήκη του Δήμου Θηβαίων, που στεγάζεται σήμερα στο Κέντρο της Θήβας, παρακείμενα του  Ιερού Ναού του Ελεήμονος Προστάτου της πόλεως Αγίου Ιωάννη Καλοκτένη. Ο Πέτρος Δράκος,  ένα άλλο μεγάλο τέκνο της Θήβας, δώρησε το χώρο  και το κτίριο αυτό στον Δήμο Θηβαίων! Έτσι, το έργο του Ε. Σταμάτη, που αναφέρεται στα Μαθηματικά, την Φιλοσοφία και Ιστορία, είναι συγκεντρωμένο σε ένα χώρο και προκαλεί το ενδιαφέρον πολλών πνευματικών ανθρώπων της Ελλάδας, της Γερμανίας και άλλων ανά τον κόσμο. Ευελπιστώ, το τεράστιο αυτό έργο να ψηφιοποιηθεί και να διακινηθεί στα πέρατα της Οικουμένης.

3) Το Κοινωφελές Ίδρυμα με την επωνυμία “Κληροδότημα Αδελφών Ευάγγελου, Χαραλάμπους και Αναστασίου Σταμ. Σταμάτη” Θηβών Βοιωτίας

α) Σύσταση: Στις 10 Ιουνίου 1981 και μεταγενεστέρως,  με σχετικές συμβολαιογραφικές διαδικασίες, πρακτικά δικαστηρίων, προεδρικά διατάγματα, αποφάσεις και άλλες νομικές πράξεις, οι Αδελφοί Σταματίου Σταμάτη συνέστησαν Κοινωφελές Ίδρυμα με την επωνυμία “Κληροδότημα Αδελφών Ευάγγελου, Χαραλάμπους και Αναστασίου Σταμ. Σταμάτη” Θηβών Βοιωτίας. Με προεδρικό Διάταγμα, στις 28 Μαρτίου 1988, εγκρίθηκε η σύσταση του ανωτέρω Ιδρύματος και κυρώθηκε ο Οργανισμός Διοίκησης και Διαχείρισης του αποτελουμένου από δεκατέσσερα (14) άρθρα.

β) Διοίκηση: Η Διοίκηση του πραγματοποιείται  από πενταμελές Διοικητικό Συμβούλιο.

γ) Σκοπός: Στο Κληροδότημα οι Αδελφοί Σταμ. Σταμάτη διαθέτουν όλη την ακίνητη και κινητή περιουσία τους, αλλά και τις οικονομικές τους αποταμιεύσεις. Σκοπός του Ιδρύματος είναι εκ των καθαρών εσόδων του να αποστέλλονται στην αλλοδαπή, για μεταπτυχιακές σπουδές επί μια τριετία ένας ή και περισσότεροι σπουδαστές πτυχιούχοι του Πανεπιστημίου ή του Πολυτεχνείου Αθηνών. Αυτοί θα πρέπει να κατάγονται από τη περιοχή των Θηβών και Βοιωτίας και κατά προτίμηση από τη συνοικία της Θήβας “Πυρί”,  στον Ιερό Ναό της οποίας ιερουργούσε επί πεντηκονταετία ο πατέρας τους Σταμάτης.

δ) Περιουσία:  Αναλυτικά η περιουσία του Ιδρύματος, κατά το χρόνο σύστασής του, έχει ως εξής:

1. Διαμέρισμα επιφανείας (124,00 τ.μ), 5ου ορόφου, επί της οδού Αχιλλέως Παράσχου 3,   Πεδίο του Άρεως, Αθήνα.
2. Αποθήκη του δώματος, επιφανείας (5,00 τ.μ) της ιδίας πολυκατοικίας.
3. Διαμέρισμα επιφανείας (44,40 τ.μ ), 1ου ορόφου στη συμβολή των οδών Αγαθίου 24-26-28 και Καβάσιλα 1-3, Νεάπολη.
4. Διαμέρισμα επιφανείας (48,50 τ.μ) 1ου ορόφου στην οδό Ιπποκράτους 183 στην Αθήνα.
5. Οικόπεδο έκτασης (773,70 τ.μ) με αριθμό 14/233 και με αριθμό Ο.Τ 35, στην οδό Απόλλωνος 65, στην Σαρωνίδα Αττικής.
6. Οικόπεδο έκτασης (772,00 τ.μ) με αριθμό 8/227 και με αριθμό Ο.Τ 35, στην οδό Ποσειδώνος 54, στην Σαρωνίδα Αττικής.
7. Οικόπεδο έκτασης (807,60 τ.μ) στην οδό Ποσειδώνος 26, στην Σαρωνίδα Αττικής.
8. Οικόπεδο έκτασης (615,96 τ.μ) με αριθμό Β΄24 και με αριθμό Ο.Τ 111 στην οδό Αριστοτέλους  στην Σαρωνίδα Αττικής.
9. Σε ένα εκ των ανωτέρω οικοπέδων υπάρχουν δυο οικοδομές  τεσσάρων συνολικά διαμερισμάτων.
10. Ψιλή κυριότητα του περιεχομένου της με αριθ. 1047 θυρίδας του θησαυροφυλακίου του κεντρικού καταστήματος  της ΕΤΕ.
11. Καταθέσεις σε λογαριασμούς στην Εθνική Τράπεζα Ελλάδος ΑΕ.

ε) Πόροι του Ιδρύματος: Είναι τα εισοδήματα από την εκμετάλλευση των περιουσιακών του στοιχείων  και οι τόκοι από τις καταθέσεις.

Βραβεύσεις, τιμητικές διακρίσεις, εκδηλώσεις

α) Τον Ευάγγελο Σταμάτη τίμησαν διαχρονικά με το σεβασμό και με τη φιλία τους:

1) Ο Δήμαρχος Θηβαίων Ιωάννης Κτιστάκης

2) Ο Δάσκαλος Γεώργιος Κουρούνης και η Δασκάλα γυναίκα του Αλεξάνδρα Κουρούνη

3) Ο διάσημος Καθηγητής Μαθηματικών του Πανεπιστημίου του Βερολίνου Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή  (1873-1950 μ.Χ.)

4) Ο Καθηγητής των Μαθηματικών του Πανεπιστημίου Αθηνών  και συμφοιτητής του Δημήτριος Κάππος (1904-1985 μ.Χ.) (Δάσκαλός μου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών)

5) Ο Καθηγητής Φυσικής - Μηχανικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Ακαδημαϊκός Κωνσταντίνος Παπαϊωάννου (1899-1979 μ.Χ.) (Δάσκαλός μου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών)

6) Ο Καθηγητής των Μαθηματικών  του Πανεπιστημίου Αθηνών Παναγιώτης Ζερβός (1878-1952 μ.Χ.) και ο γιος του Καθηγητής  των Μαθηματικών Σπυρίδων Ζερβός (1930-2015 μ.Χ.)

7) Ο Καθηγητής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Χαρίτωνας Χαριτωνίδης (1878-1954 μ.Χ.) και ο γιος του

8) Ο διάσημος Φιλόλογος Κωνσταντίνος Γεωργούλης

9) Πολλοί φίλοι, συμπολίτες του από την συνοικία “Πυρί” της Θήβας, τους οποίους επισκέπτετο τακτικά.

Πολλοί εκ των ανωτέρω τον παρώθησαν και τον βοήθησαν  να ασχοληθεί με την Ιστορία και τη Φιλοσοφία των Αρχαίων Ελληνικών Μαθηματικών.

 

β) Για το Μαθηματικό, Φιλοσοφικό και Ιστορικό του έργο τον έχουν διαχρονικά τιμήσει:

1) Από το 1948 είναι τιμητικά μέλος της Εταιρείας Φυσικών του Βερολίνου.

2) Από το 1966 είναι τιμητικά μέλος της Διεθνούς Ακαδημίας της Ιστορίας των Επιστημών .

3) Ο Γερμανικός Εκδοτικός Οίκος  B.G Teubner για το μεταφραστικό έργο των βιβλίων  των: Ευκλείδη, Αρχιμήδη, Απολλωνίου και Διοφάντου με ειδικό βραβείο.

4) Η Ακαδημία Αθηνών του απένειμε το “Αριστείον των Θετικών Επιστημών”.

5) Το Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών του απένειμε Διδακτορικό.

6) Το Υπουργείο Παιδείας τον βράβευσε  για κάποια σχολικά βιβλία.

7) Η Ελληνική Μαθηματική Εταιρεία (ΕΜΕ) τον ανακήρυξε Επίτιμο Πρόεδρο αυτής και του απένειμε ειδικό μετάλλιο.

8) Το 3ο Γυμνάσιο Θήβας, που έχει έδρα τη συνοικία του Πυρίου Θήβας φέρει τιμητικά το όνομά του.

9) Το Παράρτημα Βοιωτίας της ΕΜΕ πραγματοποιεί από το 2011 Διαγωνισμό με το όνομά του, στο οποίο συμμετέχουν μαθητές της Α΄ Τάξης  των Γυμνασίων της Βοιωτίας. Ο Διαγωνισμός πραγματοποιείται  σε δυο φάσεις μαζί με τους Πανελλήνιους Διαγωνισμούς της ΕΜΕ “ΘΑΛΗΣ” και “ΕΥΚΛΕΙΔΗΣ”.

Ο Ευάγγελος Σταμάτης πέθανε πλήρης ημερών και πνευματικής διαύγειας την 1η Μαρτίου 1990.

 

Σημείωση 1: Για τη συγγραφή αυτής της εργασίας, που αφορά το κοινωνικό έργο του Ε. Σταμάτη, έλαβα υπόψη μου:

1) Μια αυτοβιογραφία του γραμμένη το 1960.

2) Στοιχεία από τον αείμνηστο ανηψιό του Ε. Σταμάτη, τον αείμνηστο Γεώργιο Καλογερόπουλο.

3) Τα αρχεία του Δήμου Θηβαίων.

4) Στοιχεία από την Δράκειο Βιβλιοθήκη του Δήμου Θηβαίων.

5) Τις εργασίες των καθηγητών Ιωάννη Χριστιανίδη, Γεωργίου Ωραιόπουλου και του Καθηγητού - εκδότη Ευάγγελου Σπανδάγου.

6) Τις κυρίες, Μάγδα Παπαδοπούλου, Δ/ντρια της Δράκειου Βιβλιοθήκης και τη συνεργάτιδά της Παρασκευή Κουραντά, τις οποίες ευχαριστώ ιδιαιτέρως.

7) Τον αείμνηστο Δάσκαλο Κουρούνη Γεώργιο και τη Δασκάλα γυναίκα του Κουρούνη Αλεξάνδρα.

8) Τον Μηχανικό του Δήμου Θηβαίων Ζήση Ευάγγελο.

9) Τον Μηχανικό, πρώην Δημοτικό Σύμβουλό Τυρηνόπουλο Κωνσταντίνο και τον Θεοφάνη Νικολούτσο.

10) Τον δικηγόρο, πρώην βουλευτή Νικόλαο Κτιστάκη.

Σημείωση 2: Τα βιβλία και τα άρθρα μου είναι διαθέσιμα συγκεντρωτικά στο προσωπικό μου ιστολόγιο: https://katselisgeorge.blogspot.com/

 

Ευάγγελος Σταμάτης, Ευκλείδης Β΄ , Ελληνική Μαθηματική Εταιρεία (Ε.Μ.Ε.), 1997, 1998

 Άρθρα δημοσιευμένα στο Περιοδικό Ευκλείδης Β' της Ελληνικής Μαθηματικής Εταιρείας (Ε.Μ.Ε.)

Κατσέλης, Γ. (1997). Ευάγγελος Σταμάτης, Ένας μεγάλος γυιός της Θήβας. Ευκλείδης Β’, τεύχος 26, σσ. 2-4.

Ζερβός, Σ.Π. (1998). Ο Ευάγγελος Σταμάτης και η μελέτη των αρχαίων ελληνικών μαθηματικών. Ευκλείδης Β’, τεύχος 28, σσ. 51-52.

Τα άρθρα είναι διαθέσιμα εδώ

ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΣΤΑΜΑΤΗΣ (1898-1990 μ.Χ) - Ένας μεγάλος γιός της Θήβας - Το Πνευματικό Έργο του Ευάγγελου Σταμάτη

 Άρθρο δημοσιευμένο στις 13 Μαρτίου 2026

ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΣΤΑΜΑΤΗΣ (1898-1990 μ.Χ)

Ένας μεγάλος γιός της Θήβας

ΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΣΤΑΜΑΤΗ

Μαθηματικό – Φιλοσοφικό – Ιστορικό

α) Μεταφράσεις, β) Βιβλία σχολικού περιεχομένου, γ) Βιβλία ευρύτερου περιεχομένου, ερευνητικές εργασίες, επιστημονικές αναλύσεις, άρθρα κ.λπ.

Ο Ευάγγελος Σταμάτης, όπως κατέγραψα στο βιογραφικό του (δημοσιεύτηκε στις 27/2/2026) καταγόταν από την Θήβα, την πόλη των 10 διάσημων παγκοσμίως μυθικών και ιστορικών προσώπων της αρχαιότητας, των εξής: 1) Κάδμος, 2) Ευρώπη, 3) Διόνυσος, 4) Ηρακλής, 5) Οιδίπους, 6) Αντιγόνη, 7) Πίνδαρος (522-438 π.Χ.), 8) Επαμεινώνδας (418-362 π.Χ.), 9) Πελοπίδας (410-364 π.Χ.) και 10) Άγιος Ευαγγελιστής Λουκάς (π.4-84 μ.Χ.).

Επιπρόσθετα, στην Βοιωτία γεννήθηκαν, έζησαν και έδρασαν δυο ακόμη διάσημοι, μέγιστοι: Ησίοδος (π. 800 π.Χ.) από την Άσκρη, συγγραφέας των παγκοσμίως γνωστών έργων «Θεογονία» (Γένεση των θεών των Ελλήνων) και «Έργα και Ημέραι» και ο Πλούταρχος (47-127 μ.Χ.) από την ιστορική Χαιρώνεια, συγγραφέας των διάσημων έργων «Βίοι Παράλληλοι», «Ηθικά» και άλλων. Αυτό το άμεσο ενυπάρχον πολιτισμικό περιβάλλον επηρέασε τον Ε. Σ. Σταμάτη.

Στη διάρκεια των μεταπτυχιακών σπουδών του στην Γερμανία, τη δεύτερη δεκαετία του μεσοπολέμου, η χώρα αυτή ήταν ένα από τα σημαντικότερα κέντρα έρευνας της Ιστορίας των Μαθηματικών. Η άνθηση αυτή δεν άφησε ανεπηρέαστο τον Έλληνα σπουδαστή Ε. Σταμάτη, θιασώτη και γνώστη της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Ιστορίας, ο οποίος συγκέντρωσε πλούσιο υλικό της ιστορίας των Μαθηματικών.

Το 1939 επέστρεψε στην Ελλάδα και συνέχισε την υπηρεσία του ως καθηγητής Μέσης Εκπαίδευσης, συγχρόνως όμως, άρχισε να επιδίδεται συστηματικά σε ιστορικές μελέτες σχετικά με την επιστήμη και τη φιλοσοφία των Αρχαίων Ελλήνων. Η δραστηριότητά του ως ιστορικού των αρχαίων Ελλήνων Μαθηματικών είναι έντονη, συνεχής και πολυδιάστατη. Περιλαμβάνει εκδόσεις έργων των Αρχαίων Ελλήνων Μαθηματικών, συγγραφή εργασιών ερευνητικού περιεχομένου, καθώς και συγγραφή βιβλίων και άρθρων εκλαϊκευμένου χαρακτήρα.

α) Μεταφραστικό έργο

Ο Ευάγγελος Σταμάτης υπήρξε ο πρώτος σκαπανέας των αρχαίων Ελληνικών Μαθηματικών. Μας έδωσε σπουδαίες μεταφράσεις των φιλοσοφικών και επιστημονικών επιτευγμάτων των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων, που αναφέρονται στις θετικές επιστήμες. Το μεταφραστικό του έργο, που εκδόθηκε από το Γερμανικό εκδοτικό οίκο B.G Teubner, περιλαμβάνει:

1. Όλα τα βιβλία των στοιχείων του Ευκλείδη (σε 4 τόμους). Ο Έλληνας Μαθηματικός Ευκλείδης έζησε από το 330 περίπου π.Χ. μέχρι το 270 περίπου π.Χ. Σπούδασε στην Ακαδημία του Πλάτωνος, την οποία είχε ιδρύσει ο Πλάτων (427-347 π.Χ.) στην Αθήνα το 387 π.Χ. και έκλεισε ο Ιουστινιανός το 529 μ.Χ. Λειτούργησε αδιαλείπτως για 916 χρόνια. Ήταν το μεγαλύτερο Πνευματικό Κέντρο του αρχαίου κόσμου. Ο Ευκλείδης εργάστηκε στην Αλεξάνδρεια και έγραψε 13 βιβλία πρότυπα παγκοσμίως για τα Μαθηματικά, τη Μαθηματική Σκέψη, αλλά και όλες τις επιστήμες για 2.300 χρόνια. Έγραψε και πολλά άλλα.
2. Τα Άπαντα του Αρχιμήδη (287-212 π.Χ.) (σε 3 τόμους). Έλληνας μαθηματικός από τις Συρακούσες. Θεωρείται παγκοσμίως έως σήμερα η μεγαλύτερη Μαθηματική Φυσιογνωμία. Η έκδοση αυτή και η μετάφραση θεωρείται η σημαντικότερη διεθνώς. Σ’ αυτήν περιέχεται ανακατασκευασμένο από τον ίδιο τον Ευάγγελο Σταμάτη στη σικελική και δωρική διάλεκτο, στην οποία έγραφε ο Αρχιμήδης, το αρχαίο κείμενο 15 θεωρημάτων, τα οποία διασώθηκαν στην Αραβική.
3. Τα Κωνικά του Απολλωνίου (σε 4 τόμους). Απολλώνιος ο Περγαίος (247-205 π.Χ.). Η θεωρία των Κωνικών του Απολλωνίου και η Αναλυτική – Αλγεβρική έκφραση αυτών μετά την εισαγωγή της Αναλυτικής Γεωμετρίας από τον Καρτέσιο (1596-1650 μ.Χ.), αποτέλεσαν τη βάση για την ηλιοκεντρική θεωρία του Κοπέρνικου (1473-1543 μ.Χ.), του Κέπλερ (1571-1630 μ.Χ.), του Γαλιλαίου (1564-1642 μ.Χ.) και του Νεύτωνα (1642-1727 μ.Χ.).
4. Τα Αριθμητικά του Διοφάντου. Διόφαντος (210-290 μ.Χ.). Έζησε και πέθανε στην Αλεξάνδρεια. Χρησιμοποίησε τον Αλγεβρικό συμβολισμό. Θεωρείται πατέρας της Άλγεβρας. Μετά τον Διόφαντο και μέχρι τον 15ο αιώνα μ.Χ. ακολουθεί σταδιακά η παρακμή. Ιδιαίτερη μνεία θα πρέπει να γίνει στην απρόσκοπτη και πολύχρονη συνεργασία του Ευάγγελου Σταμάτη με τον Γερμανικό Εκδοτικό Οίκο Teubner, που επιμελήθηκε και νέες βελτιωμένες εκδόσεις των στοιχείων του Ευκλείδη και έργων του Αρχιμήδη. Για τη συνεργασία του αυτή, που άρχισε το 1960, τιμήθηκε από τον Εκδοτικό Γερμανικό Οίκο με ειδικό βραβείο.

β) Συγγραφή βιβλίων σχολικού περιεχομένου

Εκτός από το μεταφραστικό, το συγγραφικό έργο του Ευάγγελου Σταμάτη δημιουργείται και παράγεται επί της ουσίας αδιαλείπτως από το 1945 με τη λήξη του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι και το 1982. Δηλαδή, ο Ευάγγελος Σταμάτης εργάζεται πνευματικά μέχρι και το 84ο έτος της ηλικίας του. Αποτελείται ακόμη από 10 σχολικά βιβλία Φυσικής, Χημείας, Γεωγραφίας, για διάφορες τάξεις του τότε εξατάξιου Γυμνασίου, από τα οποία ορισμένα βραβεύτηκαν από το Υπουργείο Παιδείας.

γ) Συγγραφή βιβλίων ευρύτερου περιεχομένου, ερευνητικές εργασίες, επιστημονικές αναλύσεις, άρθρα κ.λπ.

Ακόμα έγραψε πολλά βιβλία και πολλά άρθρα σε εγκυκλοπαίδειες, λεξικά, περιοδικά και Τύπο και επιπροσθέτως πολλές εκλαϊκευμένες επιστημονικές αναλύσεις.

Παραθέτω τον πίνακα των πολυάριθμων αυτών έργων του διατεταγμένα χρονολογικά. Για λόγους οικονομίας χρόνου τα καταγράφω επιγραμματικά:

1) “Το εκπαιδευτικόν πρόβλημα της Ελλάδος” (1945)

2) “Αρχιμήδους Μηχανικά Ι” (1946)

3) “Αρχιμήδους τετραγωνισμός παραβολής” (1946)

4) “Το Δήλιον πρόβλημα και η Τριχοτόμησις γωνίας” (1949)

5) “Αρχιμήδους Κύκλου μέτρησις” (1950)

6) “Αι κοσμικαί ακτίνες” (1951)

7) “Ευκλείδου Γεωμετρία” τ1 (1952)

8) “Ο αναδρομικός συλλογισμός παρά τω Ευκλείδη” (1953)

9) “Ευκλείδου Γεωμετρία, Θεωρία αριθμών” τ2 (1953)

10) “Μαθήματα Ιστορίας του Πολιτισμού, Τα Ελληνικά Μαθηματικά, εκ των παραδόσεων εν τη Σχολή Γενικής Μορφώσεως Ανωτέρων Αξιωματικών του Γενικού Επιτελείου Στρατού” (1956)

11) “Συμβολή εις την έρευνα της Γεωμετρικής Άλγεβρας των Πυθαγορείων” (1956)

12) “Ευκλείδου περί ασυμμέτρων” τ. 3 (1957)

13) “Ευκλείδου Στερεομετρία” τ. 4 (1957)

14) “Επί του Ευκλείδειου θεωρήματος ότι οι κύκλοι είναι πρός αλλήλους ως τα τετράγωνα των διαμέτρων” (1957)

15) “Οι Γίγαντες Διανοήσεως: Εύδοξος ο Κνίδιος” (1958)

16) “Οι Προσωκρατικοί Φιλόσοφοι και η σύγχρονος φυσική. Αναξαγόρας” (1958)

17) “Πρακτικά Ακαδημίας Αθηνών. Περί του αξιώματος της αδράνειας” (1959)

18) “Οι Προσωκρατικοί Φιλόσοφοι: Θαλής ο Μιλήσιος” (1959)

19) “Ανθολογία αρχαίων κειμένων. Μαθηματικά-Αστρονομία-Φυσική-Μηχανική- Γεωγραφία” (1960)

20) “Επιστημονικό έργο” (1960)

21) “Γενίκευσις ενός προβλήματος απροσδιορίστου αναλύσεως του Διοφάντου” (1960)

22) “Ανθολογία αρχαίων κειμένων. Μαθηματικά-Αστρονομία-Φυσική-Μηχανική-Γεωγραφία Πολιτισμού” (1961)

23) “Ανακατασκευή του αρχαίου κειμένου τεσσάρων ελλειπόντων προβλημάτων του 5ου βιβλίου των Αριθμητικών του Διοφάντου” (1961)

24) “Ανθολογία αρχαίων κειμένων” (1961)

25) “Παρατηρήσεις τινές επί της μεθόδου παρισότητος αγωγή του Διοφάντου” (1961)

26) “Οι μεγάλοι Έλληνες της Αρχαιότητος: Ο Μαθηματικός Ευκλείδης” (1962), ανάτυπο

27) “Πυθαγόρας” (1962), ανάτυπο

28) “Επί των ορισμών 17 και 18 του 5ου βιβλίου των στοιχείων του Ευκλείδου και του όρου δι΄ ίσου” (1962)

29) “A Contribution to the Interpetation of Geometric Passage of the dialogue Menon, Platos” (1962), ανάτυπο

30) “Ανάλυσις προβλημάτων εκ των αριθμητικών του Διοφάντου” (1962), ανάτυπο

31) “Ανάλυσις ενός προβλήματος των αριθμητικών του Διοφάντου” (1963)

32) “Διοφάντου αριθμητικά. Η Άλγεβρα των Αρχαίων Ελλήνων” (1963), ανάτυπο

33) “Ο Μαθηματικός Θυμαρίδας ο Πάριος και το Θυμαρίδειον επάνθημα” (1963), ανάτυπο

34) “Γενίκευσις ενός θεωρήματος του Αρχιμήδους” (1963), ανάτυπο

35) “Αι αναλογίαι των αρχαίων Ελλήνων και η σχέσις της αρμονικής αναλογίας προς τον τύπον των κοίλων σφαιρικών κατόπτρων” (1963), ανάτυπο

36) “Ανάλυσις προβλημάτων τινών εκ των αριθμητικών του Διοφάντου” (1964), ανάτυπο

37) “Ο εκ της Μήλου Μαθηματικός Διονυσόδωρος” (1964), ανάτυπο

38) “Στυλιανός Κ. Πουλόπουλος” (1965), ανάτυπο

39) “Κριτική Βυζαντινού βιβλίου Αριθμητικής” (1965)

40) “Το άτομο και η επίδρασις των πυρηνικών εκρήξεων” (1965), ανάτυπο

41) “Η νήσος Θούλη και ο Πυθέας” (1965), ανάτυπο

42) “Η οπτική εν τη αρχαία Ελλάδι και το Ιστορικόν λεξικόν της οπτικής ορολογίας των Ελλήνων υπό Κάρολου Μούγκλερ” (1965), ανάτυπο

43) “Παναγιώτου Ν. Μάγειρα. Εισαγωγή εις την αριθμοθεωρίαν” (1965)

44) “Ανακατασκευή του αρχαίου κειμένου εις την Σικελικήν δωρικήν διάλεκτον δεκαπέντε θεωρημάτων του Αρχιμήδους τα οποία σώζονται εις την αραβικήν” (1965), ανάτυπο

45) “Αι επιστήμαι εν Ελλάδι από των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι του 15ου αιώνα” (1966), ανάτυπο

46) “Προσωκρατικοί Φιλόσοφοι” (1966)

47) “Συμβολή εις την ερμηνείαν μουσικού χωρίου του διαλόγου του Πλάτωνος Τίμαιος” (1966), ανάτυπο

48) “Αρχιμήδεια Ι (καθηγητή Περικλέι Σίμων) επί τη 80η επέτειο από της γεννήσεως του” (1967), ανάτυπο

49) “Δυνάμεις με κλασματικούς εκθέτας παρ΄ Αρχιμήδει” (1967)

50) “Βιβλιοκρισία: Miguel Parra Leon Pitagoras” (1967), ανάτυπο

51) “Μενάνδρου Ψήγματα” (1968)

52) “Αρχιμήδους περί της Κατασκευής της πλευράς του εις τον κύκλον εγγεγραμμένου κανονικού επταγώνου” (1968), ανάτυπο

53) “Οι Προσωκρατικοί Φιλόσοφοι εν αναφορά προς την Χριστιανικήν αλήθειαν” (1968)

54) “Ευκλείδης” (1968), ανάτυπο

55) “Η Ελληνική Επιστήμη” (1968)

56) “Δαίδαλος ο μυθικός κατασκευαστής αεροπλάνου και Αρχύτας ο κατασκευαστής του πρώτου αεριωθούμενου αεροπλάνου” (1969) (Η εργασία αυτή ανακοινώθηκε στις 15/3/1969 στο Διεθνές Διαστημικό Συνέδριο Χανίων Κρήτης)

57) “Κριτική του βιβλίου της κ. Χριστίνας Γ. Ζήση. Το πρώτον κινούν ακίνητον παρ΄ Αριστοτέλει” (1969)

58) “Euclides I, Elementa I-IV”, B.G. Teubner (1969)

59) “Φιλόγελως” (1970), ανάτυπο

60) “Ο Θάνατος του Μεγάλου Αλεξάνδρου” (1970), ανάτυπο

61) “Ιστορία των Μαθηματικών. Τα Μαθηματικά των Ελλήνων” (1970), ανάτυπο

62) “Αι αρχαί του Ελληνικού Πολιτισμού και της Ελληνικής γεωμετρίας” (1970), ανάτυπο

63) “Η θεωρία των συνδυασμών κατά την αρχαιότητα” (1970), ανάτυπο

64) “Αρχιμήδους Άπαντα, Τόμος Α’ μέρος Α’. Έκδ. Τεχν. Επιμελ. Ελλάδος” (1970)

65) “Αρχιμήδους Άπαντα, Τόμος Α’ μέρος Β’. Έκδ. Τεχν. Επιμελ. Ελλάδος” (1970)

66) “Euclides II, Elementa V-IΧ, B.G. Teubner” (1970)

67) “Αι Φυσικομαθηματικαί επιστήμαι” (1971), ανάτυπο

68) “Η Ιστορία των Μαθηματικών” (1971), ανάτυπο

69) “Τα άπαντα του Αρχιμήδους” τ. Α (1972), ανάτυπο

70) “Archimedis Opera Omnia, Vol. I-III, Ed. I.L. Heiberg, corrigenda adiecit Evangelos S. Stamatis, B.G. Teubner” (1972)

71) “Euclides III, Elementa X, B.G. Teubner” (1972)

72) “Επιστημονικαί Εργασίαι: Άρθρα” τ. Α΄(1972)

73) “Ανέκδοτα έργα Ελλήνων Μαθηματικών και Αστρονόμων σωζόμενα εις την αραβικήν” (1972), ανάτυπο

74) “Επιστημονικαί Εργασίαι: Άρθρα” τ. Β΄(1973)

75) “Euclides IV, Elementa XI-XIII, B.G. Teubner” (1973)

76) “Αρχιμήδους άπαντα” τ. Β΄(1973)

77) “Αρχιμήδους άπαντα” τ. Γ΄(1974)

78) “Απολλωνίου Κωνικά” τ. Α΄(1975)

79) “Αρίσταρχος ο Σάμιος” (1975)

80) “Το άθροισμα των τετραγώνων των αριθμών” (1975), ανάτυπο

81) “Απολλωνίου Κωνικά” τ. Β (1976)

82) “Απολλωνίου Κωνικά” τ.Γ΄ (1976)

83) “Απολλωνίου Κωνικά, Τόμος Δ’. Έκδ. Τεχν. Επιμελ. Ελλάδος” (1976)

84) “Τα εις την αραβικήν ευρεθέντα τέσσερα νέα βιβλία των αριθμητικών του Διοφάντου” (1976), ανάτυπο

85) “Μαθηματικά εις τους διαλόγους του Πλάτωνος” (1976)

86) “Euclides V, 1, Elementa XIV-XV, Scholia in libros I-V, B.G. Teubner” (1977)

87) “Euclides V, 2, Scholia in libros VI-XIII, Appendix Schol., B.G. Teubner” (1977)

88) “Αριστοτέλης” (1978)

89) “Ανάλεκτα” (1978)

90) “Ευκλείδου, Περί διαιρέσεων” (1979)

91) “Ο Ζυγός του Αρχιμήδους” (1979)

92) “Ιστορία των Ελληνικών Μαθηματικών (Αριθμητικά – Αι Αρχαί της Ελληνικής Γεωμετρίας), B’ έκδοση 1980” (1980)

93) “Το πρόβλημα του χώρου” (1980),ανάτυπο

94) “Αρίσταρχου Σαμίου, περί μεγεθών και αποστημάτων ηλίου και σελήνης, επί τη 2300ή επετείω της γεννήσεως του (320 π.Χ. – 1980 μ.Χ.)” (1980)

95) “Πυθαγόρας ο Σάμιος” (1981)

96) “Τα Καυστικά κάτοπτρα του Αρχιμήδους” (1982)

97) “Οι Μαθηματικοί της Αρχαίας Ακαδημίας του Πλάτωνος” (1982)

Το τεράστιο αυτό πνευματικό έργο του βαθυστόχαστου και χαλκέντερου συμπατριώτη μας Ε. Σταμάτη, που έχει καταγραφεί στα πάνω από τα 100 βιβλία του, αποτελεί μια τεράστια παρακαταθήκη για τα Μαθηματικά, την Ιστορία και τη Φιλοσοφία.

Όλα τα βιβλία του έχουν δωρηθεί από τον μεγάλο αυτόν εμπνευσμένο Θηβαιολάτρη στην Δράκειο Βιβλιοθήκη του Δήμου Θηβαίων.

Σκοπός η ανάγνωση, η μάθηση, η γνώση, η ερευνητική αναζήτηση, η ανάπλαση και διάπλαση της σκέψης, του χαρακτήρα και της προσωπικότητας των Θηβαίων, των Βοιωτών και όλων των στοχαζομένων εντός και εκτός Ελλάδος.

Η αξιοποίηση αυτού του έργου επαφίεται στο φιλότιμο και την ανδρεία των απανταχού Θηβαίων και Βοιωτών.

Σημείωση 1:

Για τη συγγραφή αυτής της εργασίας, που αφορά το πνευματικό έργο του Ε. Σταμάτη, έλαβα υπόψη μου:

1) Μια αυτοβιογραφία του γραμμένη το 1960.

2) Στοιχεία από τον αείμνηστο ανηψιό του Ε. Σταμάτη, τον αείμνηστο Γεώργιο Καλογερόπουλο.

3) Τα αρχεία του Δήμου Θηβαίων.

4) Στοιχεία από την Δράκειο Βιβλιοθήκη του Δήμου Θηβαίων.

5) Τις εργασίες των καθηγητών Ιωάννη Χριστιανίδη και Γεωργίου Ωραιόπουλου.

6) Τις κυρίες, Μάγδα Παπαδοπούλου, Δ/ντρια της Δράκειου Βιβλιοθήκης και τη συνεργάτιδά της Παρασκευή Κουραντά, τις οποίες ευχαριστώ ιδιαιτέρως.

7) Τον αείμνηστο Δάσκαλο Κουρούνη Γεώργιο και τη Δασκάλα γυναίκα του Κουρούνη Αλεξάνδρα, και

8) Τον δικηγόρο, πρώην βουλευτή Νικόλαο Κτιστάκη.

Σημείωση 2:

Τα βιβλία και τα άρθρα μου είναι διαθέσιμα συγκεντρωτικά στο προσωπικό μου ιστολόγιο: https://katselisgeorge.blogspot.com/