Η ΠΥΘΑΓΟΡΕΙΟΣ ΘΗΒΑΪΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ - Ιδρυτής ο Φιλόλαος ο Κροτωνιάτης (474/470-388 π.Χ)

 Άρθρο δημοσιευμένο στις 19 Δεκεμβρίου 2024

• Πυθαγόρειος Θεοσοφία: «Η Μονάδα (Το Ένα) είναι ο νόμος του Θεού – Ο Αριθμός είναι ο νόμος του Σύμπαντος – Η Εξέλιξη είναι ο νόμος της Ζωής»
• Φιλόλαος: «Το πραγματικό καθετί που γνωρίζουμε έχει έναν αριθμό. Αλλιώς θα ήταν αδύνατο να το γνωρίσουμε και να το καταλάβουμε με τη λογική. Το Ένα είναι η Αρχή του Παντός»
• Μίτσιο Κάκου (Michio Kaku, 1947). Θεωρητικός Φυσικός στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης: «Η Θεϊκή Εξίσωση. Η αποκάλυψη της θεωρίας των Πάντων».

Η ζωή του Πυθαγόρα

Ο Πυθαγόρας γεννήθηκε στην Σάμο περίπου το 580/576 π.Χ. Πατέρας του ήταν ο Μνήσαρχος και μητέρα του η Πυθαϊδα. Μαθήτευσε στους καλύτερους δασκάλους, φιλοσόφους της εποχής (Θαλής, Αναξίμανδρος, Ερμοδάμαντας, Φερεκύδης). Περίπου στα 18-20 χρόνια του ταξίδεψε στην Αίγυπτο και εντάχθηκε στο Κλειστό Μυστικιστικό Ιερατείο της για 10 χρόνια. Έζησε άλλα 10-12 χρόνια αιχμάλωτος στην Βαβυλώνα, όπου και μυήθηκε στα λατρευτικά στοιχεία των τριών υπαρχουσών διαφορετικών θρησκειών. Επέστρεψε στην Σάμο μεσήλικας, την οποία εγκατέλειψε άμεσα λόγω της ανελευθερίας του Τυραννικού Καθεστώτος του Πολυκράτη. Διέφυγε στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας, όπου το 535/530 π.Χ ίδρυσε τη διάσημη Κλειστή Μυστικιστική Μαθηματική Φιλοσοφική Θρησκευτική Πυθαγόρεια Σχολή, η οποία όμως, για διάφορους λόγους κάηκε και καταστράφηκε από αντιφρονούντες πολλές φορές.

Η ζωή του Φιλόλαου

Ο Φιλόλαος γεννήθηκε στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας και κατ΄ άλλους στον Τάραντα ή το Μεταπόδιο επίσης της Κάτω Ιταλίας (Μεγάλη Ελλάδα) περίπου το 470 π.χ. Ήταν μαθητής της Πυθαγόρειας  Φιλοσοφικής Σχολής στον Κρότωνα και σύγχρονος του Σωκράτη (469-399 π.Χ). Υπήρξε φιλόσοφος, μαθηματικός, αστρονόμος και ιατρός. Η Πυθαγόρειος Σχολή στον Κρότωνα ως Κλειστή, Μυστικιστική και Αριστοκρατική υπέστη κατά περιόδους αλλεπάλληλες επιθέσεις και καταστροφές. Περίπου το 496 π.Χ κατά του Πυθαγόρα και των  Πυθαγορείων, στασίασαν ο Κύλων, αριστοκράτης Κροτωνιάτης, κυρίως γιατί έφερε βαρέως την απόρριψή του από τη Σχολή και οι οπαδοί του και δευτερευόντως για πολιτικούς λόγους. Με συνωμοτικές μεθόδους διέλυσαν και έκαψαν τους Πυθαγόρειους. Δολοφόνησαν πολλά ηγετικά στελέχη, καθώς και τον Μέγα Διδάσκαλο και Μύστη Πυθαγόρα. Μετά το θάνατο του επτά πόλεις της Κάτω Ιταλίας ερίζουν για τον τόπο Ταφής του! Οι Πυθαγόρειοι του Κρότωνα, τον 5ο π.Χ αιώνα,  υπέστησαν και άλλες αρκετές επιθέσεις ανεξέλεγκτες και εν πολλοίς κατευθυνόμενες. Κατά τον Πλούταρχο (50-120 μ.Χ), μέγιστο Βοιωτό φιλόσοφο και παιδαγωγό, αλλά και τον Νεοπλατωνικό Ολυμπιόδωρο, οι Πυθαγόρειοι πυρπολήθηκαν και το 430 π.Χ, κατά τη διάρκεια μιας ακροαματικής διδασκαλίας, στο σπίτι του αθλητή Μίλωνα. Ο Φιλόλαος, ο Λύσις και λίγοι άλλοι διέφυγαν και αφού περιπλανήθηκαν, έφτασαν στη τότε ακμάζουσα Θήβα, παρά τις καταστροφές που είχε υποστεί διαχρονικά. Ο Φιλόλαος ίδρυσε στην Θήβα Πυθαγόρεια Φιλοσοφική Σχολή, στην οποία δίδαξε και ο Λύσις, ο οποίος διετέλεσε μετά τον Φιλόλαο και Σχολάρχης αυτής.  Στη Σχολή αυτή μαθήτευσαν πολλοί Θηβαίοι και άλλοι εκτός Βοιωτίας, οι οποίοι μεταγενεστέρως ανεδείχθησαν  διάσημοι φιλόσοφοι, στρατηγοί κλπ.

Πίστη, Λόγος και Μαθηματικά

Παντού και σε όλους τους λαούς της γης η πίστη προηγήθηκε της γνώσης και η θρησκεία της φιλοσοφίας.

Η πίστη και η θρησκεία εδωσαν κατ΄αρχήν κάποιες απαντήσεις στο  στοχασμό  και στα προβλήματα των ανθρώπων. Επίσης,  ο προφορικός , αφηγηματικός λόγος ήταν η πρώτη συλλογική έκφραση των ανθρώπων.

Ο γραπτός λόγος, που ευρηματικά ακολούθησε, κατέστησε τη συλλογική μνήμη αιώνια.

Η ανακάλυψη και χρήση των αριθμών ήταν μια υψηλής εμβέλειας νοητικότητα, γιατί επέβαλε ακριβείς καταγραφές και ρυθμίσεις στο χώρο, στο χρόνο και στις ανθρώπινες σχέσεις σε όλα τα πεδία και επίπεδα των δράσεων.

Τέλος, οι Μαθηματικές θεωρίες  και τα Μαθηματικά Μοντελα, με την απόλυτη λογική δομή τους και την αποδεικτική συμπερασματολογία τους, έδωσαν τη δυνατότητα στις επιστήμες να περιγράψουν διάφορες οντότητες, πράγματα, φαινόμενα και διεργασίες, να κάνουν προβλέψεις και να επιλύσουν  ικανοποιητικά ένα πολύ μεγάλο πλήθος προβλημάτων.

Του Πυθαγόρα και των Πυθαγορείων προηγήθηκαν : Ο θρυλικός Ορφέας (π. 1500 πΧ) και οι Ορφικοί, ο Όμηρος (π. 850 π.Χ), ο Ησίοδος (π. 850/800 π.Χ) από την Άσκρη Βοιωτίας, καθώς και οι Ίωνες – Μιλήσιοι φιλόσοφοι  Θαλής (624-546 π.Χ), Αναξίμανδρος (611-545 π.Χ) και Αναξιμένης (570-526 π.Χ).

Ο Ορφέας και οι Ορφικοί εισήγαγαν διάφορες δοξασίες, έννοιες και ιδέες. Συγκεκριμένα, του υλικού σώματος και της άϋλης θείας ψυχής του ανθρώπου, του αμαρτήματος, της μύησης, της κάθαρσης της ψυχής, την τιμωρία μετά θάνατο,  την έξοδο της ψυχής από το «φοβερό κύκλο» της μετενσωμάτωσης και μετεμψύχωσης, την ένωση της μυημένης ψυχής με το φως της αναστάσεως των φωτεινών θεών κλπ.

Ο Όμηρος με τα αθάνατα έργα του «Ηλιάδα» και «Οδύσσεια» θεωρεί το μυθικό ποτάμι Ωκεανό γεννήτορα των Θεών, του Κόσμου, όλων των πραγμάτων και των ανθρώπων.

Ο Ησίοδος με τα έργα του «Θεογονία» και «Έργα και Ημέραι» συμπεριλαμβάνει τις διάσπαρτες μυθολογικές  διηγήσεις των αρχαίων Ελλήνων σε ένα ενιαίο πλαίσιο. Βάζει Τάξη στο Χαοτικό Σύμπαν των Θεών. Διαμορφώνει μια γενεαλογία  και μια ιεραρχία, μια «Θεογονία». Ξεκινάει από μια ανθρωπομορφική προσωποποίηση των φυσικών δυνάμεων  (Χάος, Γη, Έρως) και φτάνει με λογική συνέπεια στο Δωδεκάθεο και στους άλλους Θεούς.

Ο Όμηρος και ο Ησίοδος δίνουν διάφορες κοσμολογικές απαντήσεις:

i) Η Γη είναι στο Κέντρο του Σύμπαντος ii)  Η μορφή της είναι επίπεδος δίσκος iii) H Γη περιβάλλεται από τον «Κυκλικό Ωκεανό» iv) Καλύπτεται από τον συμπαγή ουράνιο θόλο v) Στο βάθος της Γης είναι οι ρίζες της και ο μυθικός Τάρταρος και τέλος vi) Η Γη είναι σταθερή και ακίνητη.

Οι Ίωνες φιλόσοφοι, περίπου το 570 π.Χ, μετέφεραν το βάρος από τη Θεϊκή Κοσμογονία και Κοσμολογία από τον κόσμο  των Θεών στο φυσικό κόσμο.

Πρώτος ο Θαλής ο Μιλήσιος ζητά να βρει την αρχή του παντός όχι με το μύθο, τη μυθική σκέψη, αλλά δια της λογικής σκέψης. Ως τέτοια αρχή θεώρησε την ύλη, αγέννητη, ανώλεθρη (χωρίς θάνατο, χωρίς τέλος), δύναμη κινητική, ζωϊκή και λογική, ένα είδος θείας δυνάμεως, δηλαδή ψυχής. Από την αρχή – ύλη πηγάζουν τα πάντα και σε αυτήν αφανίζονται τα πάντα. Ο Θαλής θεώρησε ως πρώτη αρχή  το ύδωρ – νερό. Ο Αναξίμανδρος το «άπειρο» (πλήθος ή χάος). Ο Αναξιμένης τον αέρα.

Ο Πυθαγόρας είναι ο δεύτερος Έλληνας φιλόσοφος και Μαθηματικός μετά τον Θαλή τον Μιλήσιο, που ίδρυσε Σχολή, η οποία μάλιστα ήταν Κλειστή Θρησκευτική Μυστικιστική Αδελφότητα και Φιλοσοφικό Διδασκαλείο.

Ο Φιλόλαος στην Θήβα, 100 περίπου χρόνια μετά τον Πυθαγόρα, πιστεύω ότι ακολούθησε περίπου το Πυθαγόρειο Φιλοσοφικό, Μαθηματικό και Διδασκαλικό Μοντέλο. Η Σχολή αυτή είχε ιδιάζουσα Δομή, Οργάνωση, Ιεραρχία, ιδιαίτερες σκληρές δοκιμασίες επιλογής των εισαγομένων μαθητών – φοιτητών, πρόγραμμα, βαθμίδες διδασκαλίας και πεδία έρευνας και στοχασμού. Επιγραμματικά και συντομογραφικά καταγράφω:

1. Θεοσοφία/ Θεογονία/ Θεολογία (Θεός, Θεότητα, Επιστήμη των Απόλυτων αρχών).
2. Κοσμογονία / Κοσμολογία (Το Σύμπαν δημιουργήθηκε από τον αριθμό ΕΝΑ. Πίστη στην αριθμητική φύση και δομή του Κόσμου. Κοσμογονία με αριθμητική αρχή και δομή. Ο Κόσμος δομείται με ακέραιο και ρητό θετικό τρόπο. «Διακριτότητα» του Κόσμου. Οι δομικές σχέσεις εκφράζονται με θετικούς  ακέραιους αριθμούς και με τους λόγους αυτών).
3. Οντολογία / Κοσμοθεωρία  («Είναι και «Γίγνεσθαι». Ουσία των υπαρκτών πραγμάτων. Το «Είναι» είναι ταυτόσημο με τον αριθμό «ΕΝΑ»).
4. Ανθρωπολογία / Ψυχολογία (Σύσταση του ανθρώπου, εξέλιξη της ψυχής στο Σύμπαν. Τύχη της ψυχής μετά θάνατο).
5. Γνωσιολογία (Η ικανότητα του πνεύματος να αποδίδει στα αντικείμενα την αλήθεια. Πηγή, ουσία, όρια και  τρόποι της γνώσης. Ο Κόσμος στηρίζεται σε 10 αρχές εννοιολογικών διπόλων).
6. Φυσική (Περί φύσεως, ιδιότητες των γήινων αντικειμένων – πραγμάτων και φαινομένων).
7. Μαθηματικά (Φιλοσοφία και Μαθηματικά, Αριθμητική, Γεωμετρία, Μουσική, Αστρονομία)

α) Οι αριθμοί ως αρχές των όντων/ Πυθαγόρεια Φιλοσοφία (Οι Αριθμοί ουσιαστικά στοιχεία του Κόσμου. Αναπαράσταση των αριθμών με μικρούς λίθους).

β) Ταξινόμηση των αριθμών (Μελέτη των ιδιοτήτων των αριθμών)

γ) Τετρακτύς – Τετρακτύες (η Τετράδα 1,2,3,4 με 1+2+3+4=10. Η Τετρακτύς και ο αριθμός 10 ήταν για τους Πυθαγόρειους ιερές οντότητες).

δ) Αναλογίες (Λόγοι θετικών ακεραίων  αριθμών , λόγοι μεγεθών στο Σύμπαν).

ε) Χρυσή Τομή / Χρυσός Λόγος (Εμφανίζεται παντού στο Σύμπαν, στη φύση, στο ανθρώπινο σώμα και στις όμορφες κατασκευές).

στ) Το Αστεροειδές σχήμα / «Πεντάλφα». (Το πεντάκτινο αστέρι, σύμβολο της Πυθαγόρειας Σχολής. Έγινε σύμβολο και πολλών άλλων μετά, μέχρι και σήμερα!!!).

ζ) Τα κανονικά πολύεδρα  (Τετράεδρο, εξάεδρο – κύβος, οχτάεδρο, δωδεκάεδρο, εικοσάεδρο).

η) Η Σφαίρα (Τέλειο στερεό σχήμα).

θ) Το Πυθαγόρειο Θεώρημα. (Η Πυθαγόρεια Εξίσωση Ζ2=Χ2+ψ2 έχει άπειρες θετικές ακέραιες λύσεις. Με διευρυμένη μορφή ισχύει στον τρισδιάστατο χώρο και στον τετραδιάστατο Χωροχρόνο  των Μινκόβσκι – Αϊνστάϊν (ανακαλύφθηκε το 1908 μ.Χ !!!).

ι) Ασύμμετροι / Άρρητοι αριθμοί. Η ανακάλυψη από τον Πυθαγόρειο Ίππασο της ασυμμετρίας και αρρητότητας  δημιούργησε κρίση στη Κοσμοθεωρία των Πυθαγορείων. Πρώτη κρίση στα μαθηματικά παγκοσμίως! Οι θετικοί ακέραιοι (φυσικοί αριθμοί) και οι λόγοι των δεν επαρκούν για να μετρήσουμε όλα τα μεγέθη στο Σύμπαν. Ο Ίππασος παρέβη τον «Όρκο Σιωπής». Από κοινό ταξείδι των Πυθαγορείων στη θάλασσα, ο Ίππασος δεν επέστρεψε!!!

8. Πυθαγόρειος Μουσική. Οι βασικοί φθόγγοι της μουσικής κλίμακας των Πυθαγορείων εκφράζονται με αριθμητικούς λόγους και συνδέονται με την «Τετρακτύν».

9. Το Αστρονομικό Σύστημα του Φιλόλαου / Κοσμικό Σύστημα των Πυθαγορείων.

10. Βιοθεωρία / Η φιλοσοφία ως τρόπος ζωής. (Στρατηγικές ζωής, επιβίωσης, αντίστασης, σύγκρουσης, ηγεμονίας, ευτυχίας, ευδαιμονίας κ.λ.π).

11. Μυστικισμός και Μαθηματικά (Η «Αφαιρετική» Μαθηματική Σκέψη στους Πυθαγόρειους είναι συνδεδεμένη με όλα τα μυστικά, μυστήρια και παράδοξα του κόσμου).

12. Το δόγμα της μετεμψύχωσης και μετενσωμάτωσης. (Η πίστη του Πυθαγόρα ότι η ψυχή είναι αθάνατη και οτι μπορεί να μεταβαίνει σε άλλα σώματα και ζωϊκά είδη μετά θάνατο).

Η Πυθαγόρειος Σχολή διατηρήθηκε λίγους αιώνες. Η Πυθαγόρειος όμως Φιλοσοφικοθρησκευτική και Μαθηματική Σκέψη προβληματίζει αιώνια ολόκληρη την ανθρωπότητα.

Η Πυθαγόρειος / Φιλολάειος Θηβαϊκή Φιλοσοφική Σχολή

Θα αναφερθώ σε τέσσερα εκ των ανωτέρω πεδίων:

1ο) Οι αριθμοί ως αρχές του Σύμπαντος Κόσμου, των όντων και η Ουσία Όλων των υπαρκτών πραγμάτων.

Ο Φιλόλαος υπερέβη, 100 χρόνια μετά τον Πυθαγόρα, την δια του «Όρκου σιωπή». Στο έργο του με τίτλο «Κόσμος, Φύσις, Ψυχή», το οποίο ο Πλάτωνας αγόρασε πανάκριβα, έγραψε:

α) «Το πραγματικό καθετί που γνωρίζουμε έχει έναν αριθμό. Αλλιώς θα ήταν αδύνατο να το γνωρίσουμε και να το καταλαβαίνουμε με τη λογική. Το Ένα είναι η Αρχή του Παντός»

β) «Όλα τα πράγματα που γνωρίζουμε, έχουν αριθμό. Γιατί χωρίς τον αριθμό δεν είναι δυνατό ούτε να τα σκεφτούμε ούτε να γνωρίσουμε τίποτε». (Φιλόλαος, απόσπ. 4)

γ) « Η Φύση συναρμόστηκε σε Κοσμική Τάξη από τα άπειρα και τα πεπερασμένα. Και όλος ο Κόσμος και όσα υπάρχουν μέσα σ΄ αυτόν». (Φιλόλαος, αποσπ. 1)

Ο Αριστοτέλης (384-322 π.Χ) μας πληροφορεί ότι : Οι Πυθαγόρειοι θεωρούσαν τους αριθμούς  ως τη μόνη πραγματικότητα στο Σύμπαν. Έγραψε:

α) «Τα πάντα είναι αριθμοί» (Μεταφυσικά 987 b, 27-28)

β) «Τα σώματα αποτελούνται από αριθμούς» (Μεταφυσικά)

γ) «Ο αριθμός είναι η ουσία των πραγμάτων» (Μεταφυσικά 987 …. 15)

Οι αριθμοί για τους Πυθαγόρειους δεν ήταν απλά σύμβολα ποσοστικών Οντοτήτων και σχέσεων, που τους αναπαριστούσαν με «Τελείες», ήταν ποιοτικές, ιερές Πνευματικές Οντότητες, που αποτελούσαν την Ουσία του Κόσμου. Οι Φυσικοί Αριθμοί («φύσει αριθμοί») 1,2,3,4, …. 10,11,12,13, …, καθώς και οι λόγοι αυτών (ρητοί/κλασματικοί, τερματιζόμενοι δεκαδικοί) έπαιξαν ρόλο ιδανικής συμβολικής δομής και αποτελούσαν την Ουσία και την Αρχή του Σύμπαντος Κόσμου.

Ο Πυθαγόρας, οι Πυθαγόρειοι και ο Φιλόλαος στη Φιλοσοφική Σχολή της Θήβας δέχτηκαν ως Αρχή του Σύμπαντος  Κόσμου τον Αριθμό. Μια ουσία μη υλική με κινητική, ζωϊκή και λογική δύναμη. Μια αρχή νοούσα – πνευματική με υπόσταση, που διακοσμεί και δευθύνει τα πάντα. Ο αριθμός, οι αριθμοί γι΄ αυτούς και τον Φιλόλαο είναι ουσίες αυθύπαρκτες, αυτοτελείς και πραγματικές, που έχουν συγχρόνως και τη δύναμη της διαπλάσεως. «Μιμήσει τα όντα είναι των αριθμών» (Τα όντα είναι μιμήσεις – είδωλα των αριθμών).

Ο Πλάτων (427-347 π.Χ) στη Θεωρία των Ιδεών κατέγραψε μεταγενεστέρως: «Οι ιδέες είναι τα αρχέτυπα των Όντων». Ακόμα, οι Πυθαγόρειοι έλεγαν ότι: «Πάντα κατ΄αριθμόν γίγνονται». Πίστευαν βαθιά στην Πνευματικότητα και στη Μυστικιστικότητα των αριθμών, καθώς και στην υπερφυσική και μαγική τους δύναμη.

Το Αστρονομικό Σύστημα του Φιλόλαου

Το Αστρονομικό Σύστημα του Φιλόλαου έχει δομηθεί σύμφωνα με την Αρχή της Αρμονίας και κινείται στο χώρο της Πυθαγόρειας Κοσμικής Φιλοσοφίας. Στο κέντρο του Σύμπαντος – Κοσμικού Συστήματος είναι το Κεντρικό Πυρ (Εστία Πυρος και Φωτός, θεϊκή «φωτιά»). Γύρω από το Κεντρικό Πυρ σε Κυκλικές Τροχιές κινούνται 10 ουράνια σώματα ως εξής: Γη, Σελήνη, Ήλιος, οι πέντε Πλανήτες: Ερμής, Αφροδίτη, Άρης, Δίας και Κρόνος και οι απλανείς αστέρες. Σύνολο 9. Τα ουράνια σώματα όμως,  έπρεπε να είναι 10, γιατί ο αριθμός 10 ήταν για τους Πυθαγόρειους Ιερός Μαθηματικός Συμπαντικός Αριθμός. Ο αριθμός 10 αποτελούταν  από την Ιερή Τετράδα 1,2,3,4, καθόσον 1+2+3+4=10 (Ιερή Τετρακτύς). Ο 10 περιλαμβάνει, κατά τους Πυθαγόρειους και τον Φιλόλαο, όλη τη φύση, τη φύση των αριθμών και επομένως ολόκληρης  της πραγματικότητας (Ο 10 είναι τέλειος αριθμός, εκφράζει την τελειότητα). Ο Φιλόλαος απομάκρυνε τη Γη από το Κέντρο του Κόσμου. Ακόμα, θεώρησε ότι η Γη κινείται γύρω από το Κεντρικό Πυρ. Απέναντι από τη Γη τοποθέτησε  ένα «φανταστικό» πρόσθετο πλανήτη. Το ουράνιο αυτό σώμα ονόμασε  Αντίχθονα, δηλαδή Αντι-Γη και δέχθηκε ότι δεν είναι ορατό από το κατοικημένο τμήμα της Γης. Έτσι, συμπλήρωσε Συμπαντικά – Κοσμικά τον Ουράνιο  Αρμονικό Θεϊκό αριθμό 10 των Πυθαγορείων. Τελικά, το Αστρονομικό Κοσμικό Σύστημα του Φιλόλαου ήταν Κεντρικό Πυρ και: Αντίχθων – Γη – Σελήνη – Ήλιος – Ερμής – Αφροδίτη – Άρης – Δίας – Κρόνος – Απλανεις Ατέρες. Όλα κινούνται γύρω από το Κεντρικό Πυρ. Το Αστρονομικό αυτό Συμπαντικό – Κοσμικό Σύστημα είχε τα εξής στοιχεία:

α) Το Σύμπαν ήταν Κλειστό, πεπερασμένο με όρια

β) Το Σχήμα του Σύμπαντος ήταν σφαιρικό

γ) Τα Ουράνια σώματα κινούνται σε κυκλικές τροχιές

δ) Η Γη κινείται κυκλικά

ε) Η Γη δεν είναι στο Κέντρο του Σύμπαντος. Στο Κέντρο είναι το Κοσμικό Πυρ.

στ) Τα ουράνια σώματα είναι 10 σφαίρες, εκφράζουν τελειότητα και θεϊκή Αρμονία.

 Εκπέμπουν κινητικά «Μουσική Αρμονία». Τη «Μουσική Αρμονία των Ουρανίων Σφαιρών» ακούνε μόνο οι βαθύτατα μυημένοι στη Πυθαγόρεια Μυστικιστική Φιλοσοφία.

Το Αστρονομικό Μοντέλο του Φιλόλαου δεν μπόρεσε να εξηγήσει τα διάφορα αστρονομικά φαινόμενα, όμως παρέμεινε ένα ιστορικό, θεωρητικό Αστρονομικό Μοντέλο.

Πυθαγόρειος Σχολή – Διδασκαλία

Οι εκπαιδευτές και οι μαθητές της Σχολής έδιναν «όρκο σιωπής», όρκο πίστης, αφοσίωσης, μυστικότητας και απορρητότητας. Όποιος γραφόταν στη Σχολή κατέθετε στο Κοινό Ταμείο όλα τα υπάρχοντα του. Όταν αποχωρούσε, έπαιρνε τα διπλάσια και μια επιτύμβια στήλη, που στηνόταν στη Σχολή και έγραφε το όνομα του. Η διδασκαλία περιελάμβανε τέσσερα επίπεδα – βαθμούς.

1ο) Βαθμός α΄- Παρασκευή: Εκπαίδευση προς καλύτερη ζωή (Ακουσματικοί).

2ο) Βαθμός β΄- Κάθαρση: Επιστήμη των Απόλυτων Αρχών, των Αριθμών του Σύμπαντος.

3ο) Βαθμός γ΄- Τελειότητα: Θεωρίες εισέλιξης του Πνεύματος μέσα στην Ύλη. Σύσταση του ανθρώπου. Εξέλιξη της ψυχής στο Σύμπαν.

4ο) Βαθμός δ΄- Μυσταγωγία: Γνώση, μύηση, φωτισμός. Θέα του Σύμπαντος από ψηλά. Ένωση της Ψυχής με τον Θεό. Εμπέδωση των τριών τελειοτήτων: Αγνότητα σώματος, Αρετή Ψυχής, Αναζήτηση Αλήθειας του Σύμπαντος Κόσμου.

Ο Πυθαγόρειος Μαθηματικός και Φιλόσοφος Αρχύτας ο Κροτωνιάτης (430/428-347 π.Χ), όγδοος αρχηγός της Πυθαγόρειας Σχολής, διαίρεσε τα Μαθηματικά σε τέσσερα μέρη: Αριθμητική, Γεωμετρία, Μουσική και Αστρονομία. Όλα μαζί αποτελούσαν το λεγόμενο Τετραόδιο. Πιθανολογώ, ότι το Μοντέλο αυτό με επιπρόσθετα πεδία  – στοιχεία, είχε ακολουθήσει και ο Φιλόλαος στη Φιλοσοφική Σχολή της Θήβας, ως σύγχρονος του Σωκράτη και λίγο μεγαλύτερος του Αρχύτα. Το Τετραόδιο ακολούθησαν ο Πλάτων, ο Αριστοτέλης και άλλοι φιλόσοφοι μέχρι την Αναγέννηση!

Η φιλοσοφία ως τρόπος ζωής

Στο πρώτο στάδιο της φιλοσοφίας, την εποχή των Κοσμολόγων (Θαλής, Αναξίμανδρος, Αναξιμένης) οι φιλόσοφοι δεν ενδιαφέρθηκαν για τον άνθρωπο, την εσωτερική του φύση και τις μορφές κοινωνικότητας και πολιτικότητας. Αντιμετώπισαν τον άνθρωπο ως μέρος της φύσης, που διέπεται από τους ίδιους φυσικούς νόμους. Δεν ενδιαφέρθηκαν για τα πάθη του, τις αντιφάσεις, τις αντιθέσεις και τις συγκρούσεις με τους άλλους ανθρώπους.

Ο Πυθαγόρας και ο Φιλόλαος μεταγενεστέρως αλλάζουν τρόπο σκέψης, δίνουν έμφαση εκτός της φύσης και της δομής του Σύμπαντος Κόσμου και στον άνθρωπο, στη σωματική και ψυχική δομή του, στο βιωματικό και γνωστικό στοιχείο. Εντάσσουν τους ανθρώπους σε ομάδες Ομοιδεατών και Ομακόων, σε μια αδελφότητα με αυστηρούς κανόνες συμμετοχής, με ιεραρχία και μυστικισμούς. Η Κοινότητα είναι κλειστή και ο Κανόνας της σιωπής προστατεύει τις δογματικές  πεποιθήσεις των μελών.

Η συμπεριφορά καθορίζεται από προτρεπτικούς και απαγορευτικούς κανόνες, οι οποίοι αποστηθίζονται από όλους. Η τήρηση αυτών ενισχύει την εσωτερική συνοχή και την συνδετικότητα. Η Πυθαγόρεια μυστικιστική αδελφότητα έχει μυστηριακές λατρευτικές αρχές και πρακτικές. Ο Μέγας Δάσκαλος έχει θεική καταγωγή, λέγεται ότι είναι γιος του Φωτοδότου Απόλλωνα και ότι έχει ικανότητες υπερβατικές.

Είναι ηθικολόγος, υπερασπιστής των ηθικών αξιών, προβάλλει τις αξίες της φιλίας, της αλληλεγγύης, της κοινοκτημοσύνης, της σωστής και λιτής διατροφής, το ασκητικό ιδεώδες, τη διαφορετική μοίρα του σώματος και της ψυχής, τον εξαγνισμό της ψυχής και το δόγμα της μετενσωμάτωσης και της μετεμψύχωσης.

Η Πυθαγόρεια Σκέψη και Φιλοσοφία διατηρήθηκε πολλούς αιώνες μετά και μελετάται μέχρι και σήμερα από διάφορους φιλόσοφους, μαθηματικούς κλπ. Αυτή τη Σχολή συγκρότησε στην Θήβα ο Φιλόλαος και συνέχισαν και άλλοι και από αυτήν ξεπήδησαν  διάσημες παγκόσμιες προσωπικότητες, που τίμησαν την Θήβα και την κατέστησαν ηγεμονεύουσα  δύναμη στη τότε Ελλάδα.

Ο Φιλόλαος πέθανε  το 388 π.Χ και μάλλον ετάφη στην Θήβα. Το Πνεύμα του είχε πυροδοτήσει τις σκέψεις και τις ψυχές των Θηβαίων.

ΒΑΣΩ ΧΑΤΖΗ: Η Αρχόντισσα της Ασωπίας, της Θήβας, της Βοιωτίας και της Ρούμελης

 Δήλωση δημοσιευμένη στις 22 Νοεμβρίου 2024

ΒΑΣΩ ΧΑΤΖΗ (1948-2023)

Βάσω Χατζή

Πέρσι τέτοιες μέρες, στις 22 Νοεμβρίου 2023, «έφυγε» από τη ζωή μια εξαίρετη ανθρώπινη ύπαρξη, μια σημαντική προσωπικότητα, μια ιδιάζουσα χαρισματική φυσιογνωμία.

Η Βάσω Χατζή ήταν ένα αστείρευτο πρωτογενές ταλέντο. Αυτοδύναμη, αυτόνομη, αυτάρκης, ανεξάρτητη, αυτοτελής, αυτοδημιούργητη.

Η Βάσω γεννήθηκε στην Ασωπία Θηβών Βοιωτίας το 1948 από μια φτωχή, υπερήφανη, φιλόξενη, ανοιχτή, με αξίες και αρχές οικογένεια.

Πατέρας της ήταν ο αείμνηστος μπάρμπα Χρήστος και μητέρα της η ακούραστη, εργατική, καλοσυνάτη αείμνηστη θεία Σωτηρία, αδελφή του αείμνηστου σεβαστού πατέρα μου Κατσέλη Δημητρίου. Η οικογένεια της Βάσως ήταν εξαμελής. Αδέλφια της ήταν τα καλά και φιλότιμα παιδιά: η Αμαλία, η Δήμητρα και ο Γιώργος.

Τα χρόνια των δεκαετιών 1950 και 1960, λίγο μετά τον τραγικό Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο και τον τραγικότερο εμφύλιο ήταν για όλους δύσκολα, πικρά, απερίγραπτης οικονομικής, πολιτικής, κοινωνικής και πνευματικής φτώχειας. Ήταν για περίπου το 97% του πληθυσμού της πατρίδας μας  χρόνια της πείνας, της μετακίνησης από χωρίον εις χωρίον δια των ζώων, των κάρων και της αυτοδύναμης σωματικής πεζοπορίας. Ήταν η καλλιέργεια των χωραφιών με το μουλάρι μεγίστης αποδόσεως 50 οκάδων κατά στρέμμα. Ήταν ακόμα τα χρόνια, που σε μια αίθουσα διδασκόμασταν 80 παιδιά και των έξι τάξεων του Δημοτικού Σχολείου μαζί, με μια δασκάλα. Ήταν τα χρόνια, που ο δάσκαλος και η δασκάλα έσπαγαν στα πόδια μας 3-4 βέργες ημερησίως, για να θεμελιώσουν τη γνώση  και να μας μάθουν να διαβάζουμε, να γράφουμε και να λογαριάζουμε. Φρόντιζαν με παιδαγωγικές μεθόδους απίστευτης σκληρότητας να μας εκπαιδεύσουν και να μας διαμορφώσουν ως προσωπικότητες και χαρακτήρες.

Όμως, η Βάσω  ξεχώριζε, είχε ενδογενείς, έμφυτες πνευματικές, ψυχικές, ηθικές και μελωδικές καλλιτεχνικές δυνάμεις. Από τα 14 χρόνια της περίπου μαθήτευσε δίπλα στον διάσημο μεγάλο καλλιτέχνη, βιολινίστα και συνθέτη, αείμνηστο Γιώργο Κόρο. Σταδιακά συνδέθηκε και συνεγάστηκε με όλο σχεδόν το δημοτικό και λαϊκό μουσικό κόσμο της Ελλάδας. Δημιούργησε με ξεχωριστούς στιχουργούς, συνθέτες, τραγουδιστές και οργανοπαίχτες μια τεράστια πολιτιστική παρακαταθήκη. Τραγούδησε για 60 περίπου χρόνια χιλιάδες τραγούδια στα μεγαλύτερα μουσικά κέντρα των Αθηνών, σε πανηγύρια και σε συναυλίες. Στην Ελληνική δισκογραφία άφησε και έμειναν δικά της τραγούδια. Απέκτησε με το στιβαρό χαρακτήρα της, την αξία της, την εργατικότητα και τιμιότητα της, φήμη, αναγνωρισιμότητα και μια διακριτή και αξιοζήλευτη θέση στην Πανελλήνια Καλλιτεχνική σκηνή, παρά το γεγονός ότι δεν προβλήθηκε από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης όσο άλλοι και άλλες μικρότερης καλλιτεχνικής αξίας τραγουδιστές και τραγουδίστριες.

Αγάπησε με πάθος και βάθος την μουσική αρμονία, το ρυθμό, τη μελωδία, το μέτρο. Γοητεύτηκε από τη μαγεία, τη συμμετρία, την ισορροπία και δύναμη της μουσικής.

Πίστευε ότι με τη μουσική η ψυχή μας αγγίζει την αλήθεια, τη γαλήνη, την κοινωνική  συνοχή και ενότητα. Θεωρούσε ότι η αρμονική μελωδία λειτουργούσε θεραπευτικά και καταπραυντικά στο σώμα και στη ψυχική συναισθηματικότητα.

Πίστευε ότι η μουσική μας βοηθάει να απαλλαγούμε από τις αγωνίες, τους φόβους, τα άγχη, τα πάθη, τις κακίες και τις μικρότητες.

Πίστευε ότι η μουσική μας παρωθεί να κατανοήσουμε βαθύτερα το «είναι» μας και το κόσμο.

Στήριζε με πάθος, βαθύτατη αλληλεγγύη, επιμονή και αγάπη τους γονείς της, τα αδέλφια της, τα ξαδέλφια της και τους συγχωριανούς της, τους Ασωπιώτες.

Όλοι μας περάσαμε από το σπίτι της, όλοι μας χορτάσαμε, χαλαρώσαμε και ξεκουραστήκαμε. Γι΄ αυτό υποκλινόμαστε στον ανθρωπισμό της και την ευγενή ψυχή της.

Η Βάσω Χατζή τίμησε την Ασωπία, την Θήβα, την Βοιωτία, την Ρούμελη και την Ελλάδα, τραγουδώντας παντού, ακόμα και στην Ευρώπη, την Αμερική και την Αυστραλία.

«Έφυγε», «Απήλθε» δυστυχώς πρόωρα και αναπάντεχα. Το μέλλον είναι για όλους μας απρόβλεπτο και άγνωστο. Όμως, το έργο της, τα τραγούδια της θα παραμείνουν ως πολιτιστική μνήμη ανά τους αιώνες.

Το «αποτύπωμα» της Βάσως θα υπάρχει ως ορόσημο, ως σημάδι μουσικής ομορφιάς. Η μοναδική μελωδική και αρμονική φωνή της θα συνοδεύει όλες τις γενιές για πάντα.

Η Βάσω Χατζή πίστευε βαθύτατα στη ζωή, στον άνθρωπο και στον Θεό.

Εύχομαι, ως μυημένη να την αγκαλιάσει η Πυθαγόρεια «Μουσική Αρμονία των Ουρανίων Σφαιρών»!

Η ΕΠΤΑΠΥΛΟΣ ΘΗΒΑΙΩΝ ΠΟΛΙΤΕΙΑ

Άρθρο δημοσιευμένο στις 4 Οκτωβρίου 2024

 

• Πίνδαρος (522-438 π.Χ) Θηβαίος Λυρικός ποιητής : «Ομορφάμαξη, Χρυσοχίτωνη, τ΄ άγιο καμάρι μας Θήβα, στήριγμα της Ελλάδος, θεϊκή πολιτεία»
• Κικέρων (106- 43 π.Χ) Ρωμαίος Πολιτικός, Ρήτορας και Φιλόσοφος: «Η ιστορία είναι πράγματι μάρτυς των αιώνων, φως της αληθείας, ζωή της μνήμης, δάσκαλος του βίου, αγγελιαφόρος του παρελθόντος»

Βοιωτία

Η Θηβαϊδος χώρα της Βοιωτίας βρίσκεται μεταξύ Ευβοίας (Ευρίπου), Αττικής, Φωκίδας και Φθιώτιδας, μεταξύ του Ευβοϊκού και Κορινθιακού Κόλπου και περιβάλλεται από τα όρη: Πτώον, Μεσσάπιον, Παρνασσός (για τους αρχαίους Έλληνες ήταν μετά τον Όλυμπο το ιερότερο βουνό),  Ελικώνα και Κιθαιρώνα.

Χωρο-γεωγραφική δομή της Θηβαίων Πολιτείας

Η αρχαία Θήβα (Θήβη – Θήβαι), – ακριβώς επάνω της είναι κτισμένη και η νέα Θήβα –, βρίσκεται περίπου στο μέσο της απόστασης  της παγκόσμιας πνευματικής Αθήνας και του Ιερού των Δελφών. Ως γεωγραφικός χώρος έχει έκταση 650 – 800 τετραγωνικά χιλιόμετρα (τ.χ), όσο περίπου και ο σημερινός Δήμος Θηβαίων. Βρέχεται από τον Ευβοϊκό και τον Κορινθιακό Κόλπο. Περιβάλλεται από τα βουνά – λόφους Σφίγγειον, Πτώον, Μεσσάπιον, Υπάτιο, ( Σαγματάς), Ελικώνα των Μουσών και Κιθαιρώνα. Είχε επίνεια – λιμάνια, κυρίως την Ανθηδώνα,  την Αυλίδα και την Αλυκή, όπου κατά τον μύθο κατασκευάστηκε η Αργώ της Αργοναυτικής Εκστρατείας. Οι λίμνες της Θήβας είναι η Υλίκη και η Παραλίμνη και  ποταμοί ο Μέλανας (Βοιωτικός Κηφισός) και ο Ασωπός (ποτάμιος θεός με πολλές θυγατέρες). Κάμποι της ο Θηβαϊκος και ο Κάμπος του Ασωπού. Την Θήβα διέτρεχαν  ακόμη τρεις ποταμοί, ο Διρκαίος, ο Χρυσορρόας και ο Ισμηνός (Άγιος Ιωάννης), τον οποίο πρόλαβα και εγώ ως μαθητής του εξαταξίου Γυμνασίου Θήβας.

Η αρχαία Θήβα είναι χτισμένη σε 7 λόφους με κεντρικό τον «Κάδμειο Λόφο», στον οποίο βρίσκονται οι ιεροί χώροι, τα Ανάκτορα και οι διοικητικοί χώροι. Επιπλέον, η Κάδμεια Θήβα περιστοιχίζεται για λόγους στρατιωτικής ασφαλείας από 7 Πύλες και άλλες 7 εξωτερικές. Κατά ένα μύθο, η Θήβα είναι μια απo τις πολλές θυγατέρες  του θεού Ασωπού και της Μετόπης και κατ΄ άλλον κόρη του Προμηθέως, ενώ καταγράφεται, από διάσημους συγγραφείς, ως «χώρα» μύθων, ημιθέων, ηρώων και διάσημων  προσωπικοτήτων, παραμένοντας  πάντα συνδεδεμένη  με την ιδεώδη, μυστικιστική, ιερότητα του εμβληματικού αριθμού 7.

Κάδμος

Ιδρυτής της Θήβας, κατά ένα μύθο,  υπήρξε ο Κάδμος, γιoς του Έλληνα βασιλιά της Φοινίκης Αγήνορα και της Τηλεφάεσσας. Αναζητώντας την αδελφή του  Ευρώπη, που είχε αρπάξει ο Δίας, βρέθηκε στο μαντείο των Δελφών, μετά στην Βοιωτία και τελικά στη περιοχή, όπου στις πηγές του Ισμηνού σκότωσε τον δράκοντα γιο του Άρη και από τα δόντια του,  που έσπειρε, φύτρωσαν οι Σπαρτοί πρόγονοι των Θηβαίων. Στην Θήβα, που έχτισε, παντρεύτηκε την Αρμονία και στον γάμο τους κατέβηκαν και παραβρέθηκαν  ολοι οι θεοί του Ολύμπου και οι εννέα Μούσες. Από τον γάμο απέκτησαν τέσσερεις κόρες: Την Σεμέλη (μητέρα του Διονύσου, θεού της αμπέλου, του κρασιού, της μέθης και της χαράς), την Ινώ, την Αγαύη και την Αυτονόη, καθώς και ένα γιο τον Πολύδωρο. Ο Κάδμος, κατά τον πατέρα της Ιστορίας Ηρόδοτο (484-424 π.Χ), έφερε στην Ελλάδα το λεγόμενο  «Φοινικικό Αλφάβητο» (Καδμεία γράμματα), το οποίο οι Έλληνες της Κεντρικής Ελλάδας τροποποίησαν και έκαναν το λεγόμενο «Ιωνικό Αλφάβητο».

Ο Κάδμος καθιέρωσε και επέβαλε θεσμούς και κανόνες πολιτικούς, οικονομικούς και κοινωνικούς. Υπήρξε δάσκαλος της Μουσικής Τέχνης και έφερε στην Ελλάδα τη χρήση της λύρας. Στην Θήβα κατασκεύασε ανάκτορα, Ιερούς χώρους, διοικητήρια, υδραγωγεία και σπουδαίες περιτειχίσεις. Βασίλευσε στην Θήβα πολλά χρόνια.  Κατά  ένα μύθο συγκρούστηκε με τον ποιητή, μουσικό και φιλόσοφο Λίνο, άφησε το θρόνο στο γιο του Πολύδωρο και διέφυγε με τη γυναίκα του Αρμονία και πολλούς φίλους και οπαδούς του στην Ιλυρία και κατ΄ άλλους στα Ιλύσια Πεδία.

Αμφίων και Ζήθος

Κατά το μύθο ήταν δίδυμοι αδελφοί, γιοι του Δία και της Αντιόπης. Όταν μεγάλωσαν και γύρισαν από τον Κιθαιρώνα, στην Θήβα,  έμαθαν ότι  βασίλευε ο Λύκος και η γυναίκα του Δίρκη, οι οποίοι είχαν κακοποιήσει τη μητέρα τους. Αφού σκότωσαν τον Λύκο και τιμώρησαν την Δίρκη, με άγριο τρόπο, έγιναν κυρίαρχοι της Θήβας. Κατά τον Ησίοδο (π. 850-800 π.Χ), ο Ζήθος σωματικά υπερδύναμος και πανίσχυρος έβγαζε τους βράχους από το βουνό και ο Αμφίων με την επτάχορδη λύρα και τις θεσπέσιες μελωδίες της μουσικής τέχνης τοποθετούσε αυτούς, ώστε τα τείχη να χτίζονται  χωρίς εργάτες, τείχη που είχαν επτά Πύλες («Επτάπυλη Θηβα»). Ο Αμφίων με τη γυναίκα του Νιόβη απέκτησαν  12 παιδιά, 6 γιούς και 6 θυγατέρες. Οι δυο  αδελφοί τάφηκαν στον Άμφιο Λόφο, βορείως της Καδμείας, όπου κατά τον  αρχαιολόγο Θ. Σπυρόπουλο, βρίσκεται  ένα πυραμιδοειδές κενοτάφιο (Τύμβος).

Οι 7 Πύλες της Θήβας («Επτάπυλος Θήβα»)

Η μυθική, ηρωϊκή Θήβα ήταν ξακουστή για τις 7 Πύλες, χτισμένες από τον Αμφίονα και τον Ζήθο. Ο Όμηρος (π. 850-800 π.Χ) στην Ιλιάδα (Ραψωδία Ι, στίχοι 381-384) τις καταγράφει: Οι Βοραίες στο Βορρά, οι Προιτίδες και οι Ομολοϊδες  στην Ανατολη, οι Ηλέκτρες και οι Ογκαίες στο Νότο και οι Ύψιστες και  οι Νηϊστες στη Δύση. Από τις Πύλες αυτές έχουν δυστυχώς διασωθεί ελάχιστα ίχνη. Κατά τον αρχαιολόγο Α. Κεραμόπουλο, λείψανα υπάρχουν από τις Βοραίες, τις Ηλέκτρες και τις Προιτίδες, τις οποίες θυμάμαι και εγώ!!! Οι Πύλες αυτές καταγράφησαν  400 περίπου χρόνια αργότερα και από τον Αισχύλο (525-456 π.Χ) στο δραματικό έργο του «Επτά επί Θήβας». Το έργο αυτό του «Θηβαϊκού Κύκλου» παίχτηκε για πρώτη φορά στην Αθήνα το 467 π.Χ και συνεχίζει  για 2.500 περίπου χρόνια σε ολόκληρο τον πολιτισμένο κόσμο.

Στη μάχη των «Επτά επί Θήβας» πολέμησαν οι στρατοί των επτά Αργείων Πριγκήπων – στρατηγών και των επτά Θηβαίων ομοίων. Οι Αργείοι νικήθηκαν. Οι δυο αντιμαχόμενοι Θηβαίοι πρίγκηπες, γιοί του Οιδίποδα και της Ιοκάστης, Πολυνείκης και Ετεοκλής μονομάχησαν και σκοτώθηκαν και οι δυο.

Οι μύθοι της Θήβας και της Βοιωτίας

Όπως γράφτηκε,  η Θήβα είναι συνδεδεμένη με την πολλαπλή εκφραστικότητα του αριθμού 7. Η Βοιωτία και ιδιαίτερα η Θήβα της αρχαιότητας είναι σε μυθολογικό, ιστορικό, ποιητικό, δραματικό, πολιτικό και πολιτισμικό επίπεδο πρωτοπόρες πανελληνίως.

Επτά είναι οι αρχετυπικοί μύθοι, που αναφέρονται στην Βοιωτία και στην Θήβα, οι εξής:

1. Ο μύθος του Κάδμου
2. Ο μύθος της Νιόβης
3. Ο μύθος του Διονύσου
4. Ο μύθος του Φροίξου με την Ινώ και του Ιάσονα με την Μήδεια (Ορχομενός)
5. Ο μύθος του Ηρακλή (διάσημος Θηβαίος ημίθεος και ήρωας, γιος του Δία και της Αλκμήνης, γνωστός παγκοσμίως για τους 12 άθλους κ.α)
6. Ο μύθος του Τροφωνίου
7. Ο μύθος του Οιδίποδα

Οι 7 ανωτέρω Βοιωτικοί – Θηβαϊκοί μύθοι αποτέλεσαν πηγές έμπνευσης και γνώσης για τους τραγικούς ποιητές της αρχαιότητας και άλλους πολλούς μεταγενεστέρως. Έγιναν αφηγηματικά υπόβαθρα για τα αριστουργήματα του θεατρικού λόγου. Έργα τέχνης, σοφίας και διδαχής για την ανθρωπότητα.

Οι Τραγωδίες του Θηβαϊκού Κύκλου

Επτά είναι οι διασωθείσες Τραγωδίες του λεγόμενου «Θηβαϊκού και δραματικού Κύκλου», που κατά σειρά είναι οι εξής:

Α) Αντιγόνη (Σοφοκλής, 496-406 π.Χ), Β) Βάκχες (Ευριπίδης, 485-406 π.Χ),  Γ) Επτά επί Θήβας (Αισχύλος, 525-456 π.Χ), Δ) Ηρακλής μαινόμενος,  (Ευριπίδης), Ε) Οιδίπους επί Κολωνώ (Σοφοκλής), ΣΤ) Οιδίπους τύραννος (Σοφοκλής), Ζ) Φοίνισαι (Ευρυπίδης)

Πόλις – Πολιτεία – Πολίτευμα – Σύστημα – Κράτος –  Πολιτική – Πολιτισμός

Πόλις (Πόλη): Είναι μια ενότητα ανθρώπων, ένα σύνολο δρώντων ανθρώπων σε ένα χωρικό πεδίο.

Πολιτεία: Είναι ο μόνιμος λαός, που είναι εγκατεστημένος σε ορισμένο τόπο – χώρα, οργανωμένος νομικά και ασκεί πολιτική εξουσία. Δηλαδή, η Πολιτεία απαρτίζεται από τρία στοιχεία: ι)Ο μόνιμος λαός, ιι) Ο τόπος – χώρα και ιιι)η Πολτική εξουσία (Λαός – Τόπος – Εξουσία) ή (Λαός – Χώρα – Κράτος)

Πολίτευμα : Είναι το ιεραρχικό σύστημα, κατά το οποίο  σχηματίζεται, οργανώνεται και ασκείται η Κρατική εξουσία. Είναι ο τρόπος, το μοντέλο διοίκησης ενός κράτους.

Σύστημα: Είναι ένα σύμπλεγμα αλληλοεπιδρώντων , αλληλοεπηρεαζόμενων και αλληλοεξαρτώμενωνν στοιχείων. Κάθε αλλαγή σε κάποιο στοιχείο  του συστήματος επιφέρει αλλαγές σε ολόκληρο το σύστημα.

Κράτος: Είναι η οργανωμένη ισχύς, δύναμη της Κοινωνίας , του λαού.

Πολιτική: Είναι η Τέχνη διακυβέρνησης μιας χώρας και ο τρόπος χειρισμού των κρατικών υποθέσεων. Η πολιτική γεννιέται από τη στιγμή, που κάποιοι πολίτες μετέχουν στη λήψη των αποφάσεων.

Ανάλογα από το ποιοί (πλούσιοι, φτωχοί, φιλόσοφοι κ.λ.π) και πόσοι (λίγοι – πολλοί) μετέχουν γεννάται το πολίτευμα.

Ο Αριστοτέλης (384-322 π.Χ) γράφει: Πολιτική είναι «η κυριωτάτη των επιστημών, τα καλά και δίκαια σκοπούμενη» και επίσης τονίζει ότι σε κάθε πολιτεία υπάρχουν τρείς εξουσίες, ανεξάρτητες μεταξύ τους: ι) «Το περί τας αρχάς» (η εκτελεστική), ιι) «Το βουλευόμενον» (η νομοθετική) και ιιι) «Το δικάζον» (η δικαστική).

Πολιτισμός: Είναι η υλική και πνευματική πρόοδος των ανθρώπων παράλληλα με την ηθική εξέλιξή των.

Ο Αριστοτέλης και τα Πολιτεύματα

Ο Αριστοτέλης και οι μαθητές του, στη «περιπατητική φιλοσοφική Σχολή – Λύκειο» στην Αθήνα, εξέτασαν, μελέτησαν και κατέγραψαν, μετά το 335 π.Χ,  τα πολιτεύματα 158 «πόλεων – κρατών» από τις 1.000 περίπου «πόλεις – κράτη» της αρχαίας Ελλάδας, λαμβάνοντας υπόψη τις απόψεις πολλών φιλοσόφων (Ηράκλειτος, Δημόκριτος κ.α). Από αυτά δυστυχώς, η «Θηβαίων Πολιτεία» χάθηκε. Σώθηκαν μόνο τα «Πολιτικά» και η «Αθηναίων Πολιτεία» του Αριστοτέλη, καθώς και οι ουτοπικές πολιτείες (ου- τόπος) του σοφιστή Φαλέα του Χαλκηδόνιου και η «Πολιτεία» του Πλάτωνος (427-347 π.Χ), με τις οποίες διαφωνούσε απόλυτα ο Αριστοτέλης. Από τις ανωτέρω θεωρητικές πολιτείες και άλλες διάσπαρτες μαρτυρίες της αρχαιότητας διδάχτηκε διαχρονικά ολόκληρη η ανθρωπότητα, καθόσον διατυπώθηκαν μεταγενεστέρως και άλλα σημαντικά μοντέλα πολιτικής οργάνωσης των κοινωνιών, καθώς και κοινωνικά συμβόλαια (Αυγουστίνος, Tohas Mop, Τόμας Χόμπς, Τζον Λοκ, Ζαν Ζακ Ρουσό κ.α).

Στην αρχαία Ελλάδα μεσα από αλλεπάληλες αντιθέσεις, ανταγωνισμούς, αναμετρήσεις, ρήξεις, συγκρούσεις, δολοφονίες και επαναστάσεις επιβίωσης και συνύπαρξης εφαρμόστηκαν αρκετά και διάφορα πολιτεύματα. Η εναρμόνιση ατόμων – ατομικών εγώ με διαφορετικές απόψεις και ποικιλόμορφα συμφέροντα είναι δυσεπίλυτη εξίσωση.

Κατά τον Αριστοτέλη, εξελικτικά είχαμε στην αρχαία Ελλάδα τα εξής πολιτεύματα: Α) Πατριαρχική Βασιλεία, Β) Αριστοκρατία, Γ) Ολιγαρχία, Δ) Τιμοκρατία, Ε) Τυραννία, ΣΤ) Δημοκρατία.

Τα κύρια πολιτειακά όργανα στην Αθήνα επίσης, κατά τον Αριστοτέλη ήταν:

Α) Η Εκκλησία του Δήμου (κυρίαρχο όργανο, όπου μετείχαν όλοι οι πολίτες. Αποφάσιζαν για πολλά θέματα και ιδιαίτερα τα σοβαρότερα στα πλαίσια των νόμων).

Β) Οι εννέα άρχοντες (βασιλιάς – πολέμαρχος –επώνυμος άρχοντας και οι 6 θεσμοθέτες).

Γ) Οι 10 στρατηγοί (Οι στρατηγοί και οι ναύαρχοι ήταν αιρετοί άρχοντες με συγκεκριμένη θητεία).

Δ) Η Βουλή των 500 (πολλές φορές και περισσότερων μελών).

Ε) Ο Άρειος Πάγος.

ΣΤ) Η Ηλιαία (Λαϊκό Δικαστήριο με 5.000 τακτικά μέλη και 1.000 αναπληρωματικά).

Λειτουργούσαν και άλλα μικρότερα δικαστήρια. Η Αθήνα είχε κατά βάση Δημοκρατικό Πολίτευμα, ενώ η Σπάρτη και η Θήβα Ολιγαρχικό με τις ιδιαιτερότητες των.

Νόμοι της Θηβαίων Πολιτείας

Πιθανολογώ ότι και η Θήβα από την εποχή του Χαλκού πέρασε πολιτικά, οργανωτικά και διοικητικά, μέσα από όλες σχεδόν τις προαναφερθείσες μορφές των πολιτευμάτων.

Η «πόλις – κράτος», ως μοντέλο πολιτικού σχήματος οργάνωσης και διοίκησης, καθιερώθηκε σε όλη σχεδόν την Ελλάδα περίπου το 900-800 π.Χ. Από την έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων το 776 π.Χ το πολιτικό αυτό σχημα είναι υπαρκτό και εν ενεργεία. Ο αρχαίος Ελληνικός Κόσμος αποτελείται από Πόλεις – Κράτη και όχι από ένα ισχυρό κράτος. Γύρω στο 800 π.Χ ο Κορίνθιος νομοθέτης Φιλόλαος πέρασε από την Κόρινθο στην Θήβα μέσω Κιθαιρώνος. Οι Κορίνθιοι είχαν πολλές συναλλαγές με την Βοιωτία και ιδιαίτερα με την Θήβα. Ο Φιλόλαος πραγματοποίησε στην Θήβα οικονομικές, πολιτικές και κοινωνικές μεταρυθμίσεις, κυρίως : 1) Απέτρεψε τον τεμαχισμό – κατακερματισμό των κτημάτων, δηλαδή τη δημιουργία μικρών κλήρων και μικρών ιδιοκτησιών. 2) Κήρυξε περιορισμό των γεννήσεων. 3) Επέτρεψε σε άτεκνους πλουσίους να υιοθετούν παιδιά ακτημόνων και να έχουν έτσι συγγενικούς, κοινωνικούς και οικονομικούς δεσμούς, μειώνοντας κατ΄αυτό το τρόπο  τις μεταξύ φτωχών και πλουσίων αντιζηλίες, αντιθέσεις, εντάσεις και συγκρούσεις.

Με τις νομοθετικές αυτές ρυθμίσεις πέτυχε σχεδόν την απόλυτη ισχυροποίηση των Ολιγαρχικών, οι οποίοι έτσι κυβέρνησαν  ανενόχλητοι  την Θήβα,  περίπου από το 800 π.Χ μέχρι το 379/378 π.Χ, δηλαδή, για περισσότερα από 400 χρόνια!!!

Τα πολιτειακά όργανα της Θηβαίων Πολιτείας

Επειδή χάθηκε η «Θηβαίων Πολιτεία» του Αριστοτέλη και επειδή τα αναγκαία δομικά πολιτικά στοιχεία μιας πόλεως – κράτους είναι περίπου αυτά  της γειτονικής Αθηναίων Πολιτείας, ιστορικοί και άλλοι θεωρούν ότι και το μοντέλο πολιτειακής δομής  της Θήβας πρέπει να είχε κάποια κοινά δομικά υλικά. Την Θηβαϊκή Πολιτεία διοικούσε και ήλεγχε η Ολιγαρχική Τιμοκρατική Αριστοκρατία. Τα πολιτειακά όργανα της «Θηβαίων Πολιτείας» ήταν:

Α) Η Εκκλησία του Δήμου (Συνέλεσυη αρχόντων  που αποφάσιζαν για όλα τα σοβαρά ζητήματα)

Β) Ο Άρχοντας (υψηλό πολιτικό αξιωματικό πρόσωπο)

Γ) Μια εκτελεστική εξουσία (αρχές και αξιωματούχοι)

Δ) Η Βουλή (Ένα συμβούλιο αρχόντων ειδικών γνώσεων)

Ε) Ένα δικαστικό σώμα από άρχοντες

Στ) Ο Πολέμαρχος (Στρατηγός εκλεγμένος με θητεία)

Ζ) Ίσως και ένα γραφειοκρατικό διαχειριστικό σώμα

«Βοιωτικό Κοινόν»

Η Βοιωτία είχε στην αρχαιότητα 88 μικρές και μεγάλες πόλεις εκ των οποίων οι 26 ήταν σημαντικές και συναποτελούσαν το «Βοιωτικό κοινό», μια «Βοιωτική Ομοσπονδία», δηλαδή, ένα πολιτικό συνασπισμό ανώτερης τάξης. Η επιλογή της παραχώρησης της αυτονομίας της πόλεως στο ομοσπονδιακό σύστημα ήταν σπάνιο πολιτικό φαινόμενο και εξέφραζε μια αίσθηση αλληλεγγύης και ενότητας των αδύναμων «Πόλεων – Κρατών».

Το «Βοιωτικό Κοινό» διοικούσε ένα σώμα 11 εκλεγμένων αρχόντων, οι οποίοι ονομάζονταν «Βοιωτάρχες». Η Θηβαϊκή Πολιτεία ως ισχυροτέρα και προεξέχουσα είχε  δυο Βοιωτάρχες. Ακόμα, οι τέσσερεις μεγάλες πόλεις – κράτη της Βοιωτίας, Θήβα, Ορχομενός, Θεσπιές και Πλαταιές ήταν κατά κανόνα και κατά περιόδους σκληρά αντιμαχόμενες και ιδιαίτερα με την Θήβα.

«Πόλις – Κράτος». Συνθέσεις και αντιθέσεις

Σε κάθε Πόλη – Κράτος της αρχαίας Ελλάδας υπάρχουν:

Α) Διάφορα σύνολα Οντοτήτων, που συνδέονται με σχέσεις.

Β) Ιεραρχική Οργάνωση στο Κράτος και στην Κοινωνία

Γ) Ηγεσία που αποφασίζει, διευθύνει και συντονίζει.

Δ) Αιτιώδεις σχέσεις και συμπεριφορές των μελών της ηγεσίας με τους πολίτες.

Ε) Πολιτικές παρατάξεις, που αντανακλούν και διαμερίζουν πεποιθήσεις, απόψεις και συμφέροντα των πολιτών.

Στ) Αναδυόμενες ιδέες και δυνάμεις, που ανατρέπουν και αλλάζουν τα δεδομένα.

Ζ) Αντιζηλίες, διενέξεις, αντιθέσεις, ανταγωνισμοί, συμφέροντα, ρήξεις, επαναστάσεις, συνεχείς και ανελέητες συγκρούσεις:

Ι)Ταξικές μεταξύ των κοινωνικών τάξεων.

Ιι) Παραταξιακές, συνήθως μεταξύ Ολιγαρχικών και Δημοκρατικών.

Ιιι) Συγκρούσεις ενδοπαραταξιακές για λόγους κυριαρχίας των προσωπικών φιλοδοξιών.

Ιν) Δικαστικές

ν) Όταν μια παράταξη ή ομάδα ή φραξία ή κλίκα ή άτομο επιβληθεί στο εσωτερικό μιας πόλης και αναλάβει την εξουσία, ξεκινά διωγμό των αντιπάλων, οι δε θέσεις εξουσίας καταλαμβάνονται από τους νικητές.

νι) Όταν μια παράταξη ή κλίκα αδυνατεί να επιβληθεί στο εσωτερικό μιας πόλης δημοκρατικά, καλεί σε βοήθεια μια ξένη  πόλη, Κράτος ή δύναμη. Συχνές είναι για 200 χρόνια περίπου,  οι παρεμβάσεις των Περσών (από το 520 – 335 π.Χ), είτε με τη μορφή δωροδοκίας πολιτικών προσώπων και αντιπάλων, είτε με στρατιωτικές παρεμβάσεις.

νιι) Στις διεθνείς σχέσεις εμφανίζονται μπλοκ-  κρατών, που προσπαθούν να επιβληθούν σε άλλα μπλοκ – συστήματα.

Η εξουσία, η απληστία, οι εγωκεντρισμοί, τα συμφέροντα, οι επεκτατισμοί, οι συνασπισμοί, είναι οι κινητήριες δυνάμεις ηγεμονισμού διαχρονικά.

Επιβολή του Δημοκρατικού Πολιτεύματος το 379/378 π.Χ

Τον Αύγουστο του 382 π.Χ, ο στρατηγός, αρχηγός των Σπαρτιατικών δυνάμεων  Φοιβίδας με την προδοτική συμβολή του αρχηγού των Θηβαίων Λακωνιζόντων Λεοντιάδα, κατέλαβε την Θήβα, εκτελώντας ίσως απόρρητο σχέδιο  κατάληψης της Καδμείας.Καταδίκασαν και εκτέλεσαν  τον δημοκρατικό πολέμαρχο  της Θήβας Ισμηνία και έκλεισαν στη φυλακή 500 επώνυμους  Θηβαίους αντιφρονούντες, που δεν πρόλαβαν να διαφύγουν.  Πρόλαβαν και διέφυγαν 300 αντιλακωνικοί δημοκρατικοί  πολίτες της Θήβας, οι οποίοι ζήτησαν και πήραν άσυλο στην Αθήνα, μεταξύ αυτών και ο Πελοπίδας. Ο Επαμεινώνδας έμεινε μέσα ενθαρρύνοντας , με διάφορους τρόπους τους Θηβαίους δημοκρατικούς, αντιστασιακούς, αντιλακωνίζοντες. Οι Λακεδαιμόνιοι εγκατέστησαν ακόμη στην Καδμεία ακρόπολη της Θήβας φρουρά δύναμης 1.500 ανδρών. Ο Σπαρτιατικός στρατός κακοποίησε πολλαπλώς τους Θηβαίους ως κατοχική δύναμη. Στο τέλος Δεκεμβρίου του 379 π.Χ και στις αρχές Ιανουαρίου του 378 π.Χ, ο ευγενής, πλούσιος και φιλελεύθερος  μαχητής, αυτοεξόριστος στην Αθήνα Πελοπίδας, με ασύλληπτο στρατηγικό και τολμηρό στρατιωτικό σχέδιο και με μια μικρή ομάδα αποφασισμένων και θαρραλέων Θηβαίων επαναστατών ανέτρεψε την εσωτερική τυραννία Λεοντιάδα, καθώς και την κατοχική Σπαρτιατική δύναμη.

Ο Πυθαγόρειος φιλοσοφικός στρατηγικός νους  του Επαμεινώνδα και ο τολμηρός ανδρείος και αποφασιστικός στρατιωτικός Πελοπίδας και περίπου 10 στρατηγοί, σε 6-7 χρόνια, οργάνωσαν, εκπαίδευσαν και εξόπλισαν διάφορες στρατιωτικές μονάδες. Ανέπτυξαν  τακτικές, στρατηγικές, την καινοτομία της Λοξής Φάλαγγας, την κορυφαία πολεμική μονάδα του Ιερού Λόχου, τη διπλωματία κ.α.

Το 371 π.Χ νίκησαν στα Λεύκτρα τον αήττητο Σπαρτιατικό στρατό και κυριάρχησαν πανελληνίως για μια περίπου δεκαετία. Ανέδειξαν την «Θηβαίων Πολιτεία» και το «Βοιωτικό Κοινό» ως ηγεμονικές δυνάμεις. Η δεκαετία 371-362 π.Χ θεωρείται διαχρονικά η ενδοξότερη περίοδος για την Βοιωτία και τη «Θηβαίων Πολιτεία».

ΣΥΜΠΑΝ Ή ΣΥΜΠΑΝ – ΖΩΗ – ΑΝΘΡΩΠΟΣ – ΕΠΙΣΤΗΜΗ - Μια συνοπτική ανασκόπηση με αρκετά ερωτήματα

 Άρθρο δημοσιευμένο στις 29 Αυγούστου 2024

• Άλμπερτ Άινστάϊν ( Albert Einstein, 1879 -1955): «Αυτό που είναι πραγματικά ακατανόητο στο Σύμπαν είναι το γιατί το Σύμπαν είναι κατανοητό»
• Αντωνίου Αντώνιος, Αστροφυσικός, Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, στο Τμήμα Πληροφορικής και Επικοινωνιών, στο Τομέα Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών: «Η Κτίση μας στέλνει νότες μουσικής, αλλά δεν μας δίνει τη μελωδία. Μας στέλνει το μήνυμά της κωδικοποιημένο. Το εκπληκτικό είναι οτι ο εγκέφαλός μας είναι σε θέση να το αποκρυπτογραφήσει τουλάχιστον εν μέρει. Κάλλιστα θα μπορούσαμε να  ζούμε σε ένα σύμπαν μη κατανοητό».

Η επιστήμη πορεύεται με απορίες, ερωτήματα, εικασίες και θεωρίες. Η ιστορία της επιστήμης είναι γεμάτη εκπλήξεις. Χιλιάδες ερευνητές ανά τον κόσμο αγωνίζονται νυχθημερόν να δώσουν απαντήσεις σε διάφορα ερωτήματα. Αυτή η προσπάθεια αλλού στέφεται με επιτυχία, αλλού με δυσπιστία και πολλάκις με αποτυχία.

Κατά τον Thomas Kuhn ( 1922-1996   ) στο έργο του «Η δομή των επιστημονικών επαναστάσεων», για την επιτυχή μεταβολή απαιτείται πάντα η απαραίτητη κρίσιμη μάζα ανθρώπων.

Η αλήθεια δεν είναι γραμμική εξίσωση. Η αλήθεια της πραγματικότητας, των πραγμάτων και των φαινομένων αναζητήθηκε με διάφορους τρόπους: το μύθο, τη φαντασία, τη διαισθητικότητα, τον ενορατισμό, την πίστη, τις αισθήσεις, την εμπειρία, τη σκέψη και τον ορθολογισμό.

Η αλήθεια χτίζεται και επιβεβαιώνεται παρατηρησιακά, εμπειρικά, πειραματικά, εργαστηριακά, φιλοσοφικά, θεωρητικά, επιστημονικά, τεχνολογικά και εφαρμοστικά.

Η έρευνα ήταν και είναι μια περιπέτεια της σκέψης. Το μεγαλείο δεν κρύβεται σ΄ αυτό που γνωριζουμε, αλλά στην απόκρυφη αίγλη αυτού που αγνοούμε.

Ο Καθηγητής Αστροφυσικής κ. Αντωνίου Αντώνιος, την Παρασκευή 30/8/2024, στις 20.00/21.00 ώρα, στο «Φεστιβάλ Κήπων Αλιάρτου», με το ήθος που τον χαρακτηρίζει, την εμπειρία, τη γνώση και την επιστημονική του συγκρότηση και δυνατότητα, θα μας οδηγήσει στην περιπετειώδη προσπάθεια αναζήτησης και ψηλάφησης του Σύμπαντός, της Ζωής, του Απείρου, της Αιωνιότητας, της Τελειότητας, της Ελευθερίας και Αγάπης, καθώς και στην μεταφυσικότητα αυτών.

Όλοι μας, μέσα από τη διδασκαλία και το στοχασμό, αναζητούμε το μεθόριο του ορατού και μη ορατού, του αισθητού και μη αισθητού, του νοητού και μη νοητού, του προσιτού και του απρόσιτου, του προβλέψιμου και μη προβλέψιμου, του φυσικού και του  Επέκεινα   – Υπερβατιικού.

Με την ευκαιρία των ανωτέρω καταθέτω μερικά ερωτήματα που μας διαπερνούν διαχρονικά:

1. Υπάρχει Αρχή στο Σύμπαν;
2. Υπάρχει Αρχή στο Χρόνο;
3. Ισχύει η θεωρία του Big Bang; (θεωρία της Μεγάλη Έκρηξης του Lemaitre/1927)
4. Τι είναι ο Χώρος, ο Χρόνος, ο Χωροχρόνος, η Ύλη, η Ενέργεια;
5. Ποιές Πανσυμπαντικές δυνάμεις μας συγκροτούν, μας οδηγούν, μας προσδιορίζουν, μας κυβερνούν για να υπάρχουμε; Ποιές σταθερές; Ποιοί νόμοι;
6. Υπάρχει και αλλού ζωή σε άλλο πλανήτη, στο γαλαξία, στο Σύμπαν ή σε «Παράλληλο Σύμπαν»;
7. Υπάρχει έλλογη ζωή και αλλού;
8. Πότε και πως ξεκίνησε η ζωή ως κοσμική ύπαρξη;
9. Υπάρχει κανονικότητα, αρμονία και ισορροπία;
10. Υπάρχει Τάξη ή Χάος; Μήπως συνυπάρχουν παντού ως αντιθετικές καταστάσεις;
11. Είμαστε προϊόντα αναγκαιότητας, αιτιοκρατίας, πιθανοκρατίας, τυχαιοκρατίας, συμπτωματικότητας και αφανούς σκοπιμότητας;
12. Είναι ο Νους, η Συνείδηση, η Ψυχή του ανθρώπου ευρύτερα του Σύμπαντος;
13. Είναι ο άνθρωπος μοναδική Κυρίαρχη Οντότητα  στο Σύμπαν; Πως 100 τρισεκατομμύρια κύτταρα του ανθρώπινου οργανισμού κατανέμονται τόσο αρμονικά, οργανικά  και λειτουργικά;
14. Είναι το Σύμπαν Πυθαγόρειο – Μαθηματικό;

Κλείνοντας, θα καταγράψω δυο θέσεις – απόψεις του καθηγητή κ. Αντωνίου:

1η ) Η γνώση των φυσικών νόμων δεν αποτελεί προνόμιο μιας κλειστής επιστημονικής «κάστας», αλλά μπορεί να γίνει κτήμα σε όποιον πραγματικά το θέλει και το επιζητεί, και

2η) Είναι στο χέρι μας να αποκωδικοποιήσουμε τον Κοσμικό Κώδικα και έτσι κοιτάζοντας  προς τα πάνω και χωρίς καμία αλαζονική διάθεση να μπορέσουμε να προχωρήσουμε προς μια πληρέστερη κατανόηση του κόσμου (και των ανθρωπίνων σχέσεων θα έλεγα εγώ προσωπικά).

Το κέρδος μας σε καθε περίπτωση θα είναι μεγάλο.

“Το Νοσοκομείο Θήβας και τα μάτια σας (μας)” - Eυχαριστήριο Γιώργου Κατσέλη

 Δήλωση δημοσιευμένη στις 4 Ιουνίου 2024

Τα Μαθηματικά, η Φυσική, η Χημεία, η Βιολογία και η Ιατρική, ερεύνησαν, μελέτησαν, κατενόησαν και περιέγραψαν πολλές οντότητες και φαινόμενα του σύμπαντος κόσμου με ικανοποιητική προσέγγιση.

Όμως, πολλά άλλα φαινόμενα της φύσεως, της ζωής, της οικονομίας, της κοινωνίας, της πολιτικής, της ιστορίας και της καθημερινότητας έμειναν εκτός μαθηματικοποιήσεως. Χρειάζονται νέες ιδέες, έννοιες, δομές και θεωρίες Μαθηματικές.

Έτσι, η πραγματικότητα του σύγχρονου ρέοντος κόσμου παραμένει χαοτική, πολύπλοκη, αβέβαιη, απρόσμενη, ασταθής, πολυπαραγοντική και εν πολλοίς μη προβλέψιμη.

Δυο μικρο – αιτίες και μια απόφαση μου εντός του σπιτιού μου είχαν ως αποτέλεσμα μια απρόβλεπτη τραγική εξέλιξη για μένα.

Στις 16 Μαϊου, ημέρα Πέμπτη και ώρα περίπου 23.45  έπεσα και έσπασα το αριστερό μου χέρι.  Στο Νοσοκομείο Θήβας που μεταφέρθηκα άμεσα, για καλή μου τύχη, εφημέρευε ο γιατρός – ορθοπεδικός κ. Δεδούκος Νικόλαος. Με άμεσες αλλεπάλληλες  ακτινογραφικές απεικονίσεις και τεχνικο –  ιατρικές παρεμβάσεις ανέταξε το χέρι μου. Με ενθάρρυνε ψυχολογικά, μου γαλήνεψε τους πόνους και στις 4.00 τα ξημερώματα της Παρασκευής 17 Μαϊου γύρισα στο σπίτι μου.

Τις επόμενες ημέρες, σε συνεργασία με τον επίσης αξιόλογο εξειδικευμένο ορθοπεδικό του Νοσοκομείου κ. Γεωργόπουλο Γεώργιο, προέβησαν σε όλες τις αναγκαίες  επαναληπτικές εξετάσεις, ακτινογραφίες και αξονικές απεικονίσεις. Με βοήθησαν να ανακάμψω.

Αυτό το Νοσοκομείο μας, που είναι κτισμένο σε περίοπτη οικοπεδική έκταση, που εδώρισαν  οι Θηβαίοι αδελφοί κ.κ. Αναστάσιος και Κωνσταντίνος Δελαβέκουρας (δεν γνωρίζω αν η πολιτεία τους έχει τιμήσει) και εγκαινιάστηκε το 1999 από τον τότε πρωθυπουργό της Ελλάδας κ. Κωνσταντίνο Σημίτη, αποτελεί ένα αρχιτεκτονικό, επιστημονικό και τεχνολογικό στολίδι – καύχημα για την Θήβα, την Ανατολική Βοιωτία και τη Βόρεια Αττική. Η προσφορά του στη κοινωνία, στην υγεία και στην οικονομία είναι τεράστια και καταλυτική.

Κλείνοντας, ευχαριστώ θερμά:

1. Τη Διοίκηση του Νοσοκομείου Θήβας για την Οργάνωση
2. Τους εξαίρετους ανθρώπους και επιστήμονες γιατρούς ορθοπεδικούς,  κ. Δεδούκο Νικόλαο και κ. Γεωργόπουλο Γεώργιο
3. Τις ιατρούς και βοηθούς των Διαγνωστικών Απεικονιστικών Συστημάτων
4. Τις Νοσοκόμες της βάρδιας
5. Τους τραυματιοφορείς και  ιδιαιτέρως
6. Τον Διευθυντή των Διοικητικών και Οικονομικών Υπηρεσιών του Νοσοκομείου  κ. Καλπένη Δημήτριο, για την εξαίρετη και αποτελεσματική συντονιστική του λειτουργία.

Τέλος, επειδή πολλά και διάφορα διαχέονται  για την υπαρξιακή λειτουργία του Νοσοκομείου Θήβας, θέλω με την ευκαιρία αυτή, να τονίσω προς όλους τους κρατικούς, πολιτειακούς, κομματικούς, περιφερειακούς και άλλους κοινωνικούς φορείς, καθώς και στους πάσης φύσεως παράγοντες, τη λαϊκή σοφή ρήση: «Το Νοσοκομείο Θήβας και τα μάτια σας (μας)!».

ΑΝΤΙΓΟΝΗ - Η θρυλική Οικουμενική ηρωϊδα της Επτάπυλης Θηβαϊκής Πολιτείας

 Άρθρο δημοσιευμένο στις 24 Μαϊου 2024

«Νόμος πάντων βασιλεύς θνητών τε και αθανάτων», γράφει ο  Θηβαίος λυρικός ποιητής Πίνδαρος (522-443 π.Χ).

«Δυο πράγματα γεμίζουν τη ψυχή μου με θαυμασμό και σεβασμό όσο τα σκέφτομαι και εμβαθύνω σε αυτά: ο έναστρος ουρανός από πάνω μου και ο ηθικός νόμος μέσα μου» έγραψε ο Γερμανός φυσικός επιστήμονας και φιλόσοφος  Ιμάνουελ Κάντ (1724-1804 μ.Χ).

Στην Θήβα και στην Βοιωτία αναφέρονται 7 αρχετυπικοί μύθοι:

α) Ο μύθος του Κάδμου

β) Ο μύθος της Νιόβης

γ) Ο μύθος του Διονύσου

δ) Ο μύθος του Φροίξου με την Ινώ και του Ιάσονα με την Μήδεια

ε) Ο μύθος του Ηρακλή

στ) Ο μύθος του Τροφωνίου, και

ζ) Ο μύθος του Οιδίποδα.

Οι Βοιωτικοί αυτοί μύθοι έγιναν τα υπόβαθρα, για τα αριστουργήματα του αρχαίου θεατρικού λόγου, ιδιαίτερα δε ο λεγόμενος «Δραματικός Θηβαϊκός Κύκλος των Λαβδακιδών».

Τρεις ήταν οι δραματικοί κύκλοι της αρχαιότητας: Ο Τρωϊκός, ο Αργοναυτικός και ο Θηβαϊκός.

Από το «Θηβαϊκό δραματικό κύκλο» διασώθηκαν 7 τραγωδίες, που κατ' αλφαβητική σειρά είναι οι εξής:

α) Αντιγόνη (Σοφοκλής, 496-406 π.Χ)

β) Βάκχες (Ευριπίδης, 485-406 π.Χ)

γ) Επτά επί Θήβας (Αισχύλος, 525-456 π.Χ)

δ) Ηρακλής μαινόμενος (Ευριπίδης)

ε) Οιδίπους επί Κολωνώ (Σοφοκλής)

στ) Οιδίπους Τύραννος (Σοφοκλής)

ζ) Φοίνισαι (Ευριπίδης)

Το δραματικό έργο με τίτλο «Αντιγόνη», που γράφτηκε από τον Σοφοκλή και παίχτηκε το 441 π.Χ, προκάλεσε και προκαλεί διαχρονικά παγκόσμια περίπλοκα, πολύπλοκα, αξιακά, φιλοσοφικά, ηθικα,  πολιτικά, κοινωνικά και αισθητικά ερωτήματα:

α) Τι  εκφράζει; Τι διδάσκει; Τι υποκρύπτει;

β) Ποιά διλλήματα θέτει, που έχουν διαχρονικότητα και διαρκή επικαιρότητα;

γ) Ποιά αιτιακά  συγκρουσιακά δίπολα εμπλέκει και ποιές υπερβάσεις;

δ) Γιατί παίζεται θεατρικά σε όλες τις πολιτισμένες κοινωνίες του πλανήτη για περίπου 2.500 χρόνια;

Γιατί ασχολήθηκαν με την «Αντιγόνη» διαχρονικά διάσημοι, όπως:

Φιλόσοφοί : Κάντ, Χέγκελ, Νίτσε

Ποιητές: Σεφέρης, Ρίτσος, Holderlim

Μουσικοί: Honegger, Orff

Εικαστικοί: Λύτρας, Χαλεπάς, Poussim

Μυθιστοριογράφοι: Bauchau

Καταγράφοντας τη δική τους εκδοχή και άποψη για τις έννοιες και τα αινίγματα του μύθου – τραγωδίας.

Η Αντιγόνη είναι απόγονος της μυθικής οικογένειας των Λαβδακιδών, που βασίλευε στην Θήβα. Η πόλη τη περίοδο αυτή κυβερνάται με το παραδοσιακό πολιτικό σχήμα, πολιτεία της «Πόλης» και το πολίτευμα της Κληρονομικής ιεραρχικής βασιλείας.

Οι εξουσίες της ΘηβαΪκης Πολιτείας (θρησκευτική, στρατιωτική, οικονομική,  εκτελεστική, νομοθετική, δικαστική) ασκούνται  από ένα μόνο πρόσωπο, τον μονάρχη – βασιλιά.

Η Αντιγόνη είναι κόρη του βασιλιά της Θήβας  Οιδίποδα και της Ιοκάστης, αδελφή της Ισμήνης, του Ετεοκλή και του Πολυνείκη και από μικρή ζει το οικογενειακό δράμα.

Ο πατέρας της Οιδίποδας, γιός του Λάϊου, φόνευσε χωρίς να το ξέρει τον πατέρα του Λάϊο και παντρεύτηκε τη μητέρα του Ιοκάστη. Όταν αποκαλύφθηκε το γεγονός της πατροκτονίας και του μιαρού γάμου, η μητέρα του και σύζυγος του Ιοκάστη απαγχονίστηκε και ο Οιδίποδας, αναλαμβάνοντας με γενναιότητα την ευθύνη της μοίρας  του αυτοτυφλώθηκε με τις χρυσές καρφίτσες της Ιοκάστης και μετά από καιρό εξορίστηκε στην Αθήνα του Θησέα. Η Αντιγόνη ακολουθεί τον τυφλό πατέρα της στην εξορία και μετά το θάνατο του γύρισε στην Θήβα. Τα δυο δίδυμα αδέλφια της Ετεοκλής και Πολυνείκης διεκδικώντας την εξουσία και τον θρόνο, συμφώνησαν να βασιλεύσει ο καθένας τους από ένα έτος. Πρώτος βασίλευσε ο Ετεοκλής, αλλά όταν πέρασε το έτος αρνήθηκε να παραχωρήσει τη βασιλεία στον αδελφό του. Τότε ο Πολυνείκης πήγε στο Άργος, παντρεύτηκε την Αργεία, κόρη του βασιλιά του Άργους Αδράστου και μαζί με τον πεθερό του και πέντε άλλους πρίγκηπες – ηγεμόνες, εξεστράτευσε εναντίον της Θήβας. Καθένας από τους 7 αυτούς ηγεμόνες  τάχθηκε απέναντι σε μια από τις 7 Πύλες της πόλεως των Θηβών, τις οποίες υπεράσπιζαν 7 επίσης ήρωες Θηβαίοι. Ενώ κατ΄ αυτόν τον τρόπο είχαν αντιπαραταχθεί τα αντίπαλα στρατόπεδα και πολεμούσαν για πολύ καιρό, αποφασίστηκε να κριθεί ο πόλεμος με μονομαχία των δυο αδελφών. Στην αδελφοκτόνα αυτή μονομαχία σκοτώθηκαν και οι δυο αδελφοί Ετεοκλής και Πολυνείκης. Μετά από αυτό το γεγονός ανέλαβε, με βάση την ανδρική κληρονομική ιεραρχία,  βασιλιάς ο θείος τους Κρέων, αδελφός της Ιοκάστης, ο οποίος κατόρθωσε να νικήσει τους Αργείους και να τους τρέψει σε φυγή, αφού κατά συμβουλή του Θηβαίου μάντη Τειρεσία, προσφέρθηκε ως θυσία προς εξιλέωση του Θεού Άρη ο μεγαλύτερος γιός του Κρέοντα ο Μεγαρέας.

Μετά από αυτά, ο βασιλιάς Κρέοντας εκδίδει  διάταγμα και διατάζει  να ταφεί με τιμές βασιλέως – ήρωος ο Ετεοκλής και να μείνει άταφο το σώμα του Πολυνείκη, επειδή ήρθε με στρατό  από το Άργος εναντίον  της γενέτειρας του Θήβας. Ακόμη, ο Κρέων διατάζει , ότι όποιος παραβεί τη διαταγή – απόφαση και τον θάψει, θα ταφεί ζωντανός. Όμως, ένας άγραφος θείος νόμος έλεγε πως ήταν μεγάλο αμάρτημα να μένουν άταφοι οι νεκροί. Η νεαρή και μικροκαμωμένη  Αντιγόνη αγνοεί  τη βασιλική διαταγή , υπακούει στον θείο, άγραφο νόμο και θάβει το σώμα του αδελφού της Πολυνείκη. Η Ισμήνη προσπάθησε αρχικά να την αποτρέψει από αυτή την άκρως επικίνδυνη  πράξη, όμως μετά της συμπαραστάθηκε. Φρουροί της πόλεως των Θηβών έπιασαν την παραβάτρια αντιφρονούσα Αντιγόνη και την  έφεραν μπροστά στον βασιλιά – μονάρχη Κρέοντα. Στις φοβέρες του θείου της  Κρέοντα απάντησε  με θάρρος και αποφασιστικότητα, δείχνοντας το μεγαλείο και τη δύναμη της ψυχής της. Την Αντιγόνη αν και ήταν ανηψιά του και αρραβωνιαστικιά του γιού του Αίμονα, ο Κρέων αποφασίζει να την τιμωρήσει με θάνατο.  Την κλείνει σε ένα πέτρινο υπόγειο με ελάχιστη τροφή. Ο μάντης Τειρεσίας τον προτρέπει να συγχωρήσει την Αντιγόνη.

Η Αντιγόνη στο κελί κρεμάστηκε. Πέθανε, υπακούοντας  στους άγραφους νόμους των θεών και όχι στους ανούσιους νόμους των αρχόντων. Ο αρραβωνιαστικός της Αίμων φτάνοντας στο κελί και βλέποντας  την Αντιγόνη νεκρή, γύρισε το σπαθί του στο δικό του στήθος και αυτοκτόνησε μπροστά σχεδόν στα μάτια του Κρέοντα, που είχε φτάσει λίγο πριν. Γυρίζοντας ο Κρέων στο παλάτι, μαθαίνει και τον θάνατο της γυναίκας του Ευριδίκης, που είχε αυτοκτονήσει μόλις άκουσε τον θάνατο του γιού της. Μην έχοντας απομείνει κανένας αγαπημένος άνθρωπος του ζωντανός, ο Κρέοντας  μετανιώνει για τα σφάλματα του και θρηνεί τον αφανισμό της οικογενείας του.

Η τραγωδία της βασιλικής οικογένειας της Θήβας τελειώνει με τον Χορό  να συστήνει πως η φρόνηση  είναι το κυριότερο στοιχείο της ευδαιμονίας των ανθρώπων.

Έτσι, από την τραγική διευρυμένη οικογένεια του Οιδίποδα χάθηκαν 9 άνθρωποι, οι εξής: Λάϊος, Ιοκάστη, Οιδίπους, Ετεοκλής, Πολυνείκης, Αντιγόνη, Αίμων, Ευρυδίκη και Μεγαρέας. Αργότερα ο Κρέοντας σκοτώνεται από τον Θησέα βασιλιά της Αθήνας. Βασιλιάς της Θήβας ανακηρύχθηκε ο γιος του Ετεοκλή Λαοδάμαντας. Η Ισμήνη παντρεύτηκε τον Περικλυμένο γιο της κόρης του μάντη Τειρεσία της Χλωρίδας, ο οποίος σκοτώθηκε αργότερα από τον Τυδέα κατά τη πολιορκία των Θηβών από τους επιγόνους των Αργείων ηγεμόνων στην μάχη των «Επτά επί Θήβας». Μετά την άλωση της Θήβας από τους «Επτά επί Θήβας», βασιλιάς των Θηβών έγινε ο γιος του Πολυνείκη και της Αργείας Θέρσανδρος, ο οποίος παραχώρησε αμνηστεία  στους οπαδούς του Λαοδάμαντα, ο οποίος  διέφυγε στην Ιλλυρία.

Ο Θέρσανδρος έλαβε μέρος στον Τρωϊκό Πόλεμο ως αρχηγός ολόκληρου του Βοιωτικού στόλου. Στον Τρωϊκό Πόλεμο σκοτώθηκε. Οι Θηβαίοι μετά τον θάνατο του εξέλεξαν βασιλιά τον Πηνέλαο, γιατί ο γιος του Θέρσανδρου, Τισάμενος ήταν ανήλικος.

Σοφοκλής (496-406 π.Χ). Γεννήθηκε το 496 π.Χ στο Ίππιο Κολωνό, ένα μαγευτικό προάστιο της Αθήνας. Ήταν σύγχρονος του Αισχύλου και του Ευριπίδη. Πέθανε σε βαθιά γεράματα, λίγο πριν την ήττα της Αθήνας από την Σπάρτη και την Θήβα, στον εθνοκτόνο εμφύλιο Πελοποννησιακό Πόλεμο (431-404 π.Χ), στον οποίο ενεπλάκησαν συμμαχικά  όλες σχεδόν οι πόλεις – κράτη της Ελλάδας. Ήταν γιος του Σοφίλου, ο οποίος είχε βιοτεχνία μαχαιροποιίας. Ως γιος εύπορου έλαβε αγωγή και παιδεία υψηλού επιπέδου. Διδάχτηκε μουσική, γυμναστική, ποίηση και ιδιαίτερα την τραγική τέχνη. Τη δραματική τέχνη διδάχτηκε από τον Αισχύλο. Ανέπτυξε αρμονικά τις σωματικές, πνευματικές και ψυχικές του δυνάμεις, Είχε απαράμιλλο μεγαλόπρεπο σωματικό κάλλος,  ήρεμη έκφραση με επιβλητικότητα και ψυχική ευγένεια. Στη νεότητά του μελέτησε τον Όμηρο, διάφορους τραγικούς ποιητές και φιλόσοφους. Στην Τραγωδία εισήγαγε τον τρίτο υποκριτή, αύξησε τον αριθμό των μελών του Χορού από 12 σε 15 και εισήγαγε το διθυραμβικό τρόπο στην μουσική. Έδωσε σημαντική αρμονία στους διαλόγους και στα χορικά. Κορύφωσε, μέσα από πολλές περιπέτειες, τη δραματικότητα, έφερε το δράμα κοντά σους ανθρώπους, στη κοινωνία, στις αξίες και στα αιώνια προβλήματα της. Ως θεοσεβέστατος βάζει  τους θεούς να διευθύνουν μαζί με τη μοίρα τη ζωή των ανθρώπων. Οι ήρωες του είναι πάντα ανώτερα  ηθικά πρόσωπα με πλούσιο πνευματικό, ψυχικό και συναισθηματικό κόσμο. Παρίστανε τα πράγματα τέτοια που πρέπει να είναι, με μέτρο. Για 60 χρόνια έγραψε 123 αριστοτεχνικά δράματα, από τα οποία σώζονται μόνο 7: «Αντιγόνη», «Αίας», «Οιδίπους Τύραννος», «Οιδίπους επί Κολωνώ»,  «Τραχίναι», «Φιλοκτήτης» και «Ηλέκτρα». Το 441 π.Χ δίδαξε και παρουσίασε  στην Αθήνα την  «Αντιγόνη», με μεγάλη επιτυχία, δίνοντας του τη δυνατότητα, το 440 π.Χ, να εκλεγεί  στρατηγός μαζί με τον Περικλή (495-429 π.Χ) και να ηγηθεί στον Σαμιακό Πόλεμο. Στη ζωή του πήρε πολλές διακρίσεις και αξιώματα. Άσκησε και ιερατικό αξίωμα. Διατηρούσε φιλικές σχέσεις με εξέχοντα πρόσωπα της εποχής του, όπως τον Περικλή και τον Ηροδοτο (484-424 π.Χ). Διακρινόταν για την εξαίρετη αγάπη για την πατρίδα του την Αθήνα, την οποία σε όλη τη διάρκεια της ζωής του δεν την εγκατέλειψε ποτέ, όπως οι άλλοι δυο μεγάλοι τραγικοί ποιητές της εποχής του, ο Αισχύλος  και ο Ευριπίδης. Παρά ταύτα, τα τελευταία χρονια της μακράς ζωής και δράσης του δοκίμασε πολλές πίκρες και λύπες λόγω οικογενειακών διενέξεων με τον γιό του Ιοφώντα. Πέθανε από φυσικό και γαλήνιο θάνατο το 406 π.Χ, σε ηλικία  90 ετών.

Ως βαθύτατα πνευματικός άνθρωπος ο Σοφοκλής πρέπει να είχε μελετήσει τους μεγάλους ποιητές Όμηρο (π. 850 π.Χ) και Ησίοδο (π. 850 π.Χ)  τον Βοιωτό, καθώς και τους Ίωνες κοσμολόγους, φιλοσόφους.

Ο Εφέσιος κοσμολόγος, φιλόσοφος Ηράκλειτος (544-484 π.Χ) ο λεγόμενος και «σκοτεινός», αναφερόμενος στη δομή του Σύμπαντος Κόσμου (φυσικού και ανθρώπινου), έγραψε: «Πόλεμος πάντων μεν πατήρ εστί, πάντων δε βασιλεύς, και τους μεν θεούς έδειξε, τους δε ανθρώπους, τους μεν δούλους εποίησε , τους δε ελεύθερους»: « Ο πόλεμος είναι όλων (των όντων) πατέρας και όλων (των όντων) βασιλεύς. Και άλλους μεν τους αναδεικνύει θεούς, άλλους ανθρώπους, άλλους τους καθιστά δούλους και άλλους ελεύθερους».

Η ανωτέρω σκέψη και έκφραση είναι μια απο τις θεμελιώδεις αντιλήψεις της Ηρακλείτειας φιλοσοφίας.

Ο πόλεμος στο σύμπαν, στον κόσμο είναι η παγκόσμια διαδικασία, η οποία δημιουργεί τη θεία και ανθρώπινη τάξη. Εκλαμβάνεται από τον Ηράκλειτο ως η δημιουργική πηγή αξιών, λόγων και πράξεων. Ο πόλεμος του Ηρακλείτου δεν έχει τη σημασία που εμείς αποδίδουμε σήμερα.  Εκφράζει την αέναη κίνηση όλων των όντων, τη μεταβολή και την αλλαγή τους. Εκφράζει το «Γίγνεσθαι» του Κόσμου, που για τον Ηράκλειτο είναι  Καθολικός Νόμος του Σύμπαντος, είναι «η άφθαρτος αλλαγή, η οποία ανανεώνει τον Κόσμο. Είναι η ΙΔΕΑ της αενάου κινήσεως, μεταβολής και αλλαγής στον κόσμο (φυσικό και ανθρώπινο)».

Η Θηβαία ηρωϊδα και επαναστάτρια ΑΝΤΙΓΟΝΗ συμμετέχει στην ΙΔΕΑ, στο ΓΙΓΝΕΣΘΑΙ του ανθρώπινου κόσμου, γι’  αυτό και είναι αιώνια, αθάνατη, πανανθρώπινη και οικουμενική προσωπικότητα.

Διχόνοια είναι η διάσταση, η σύγκρουση ανάμεσα στους ανθρώπους, που οφείλεται σε αντίθεση συμφερόντων ή φιλοσοφικών, ιδεολογικών, πολιτικών και ηθικών διαφορών.

Η ΑΝΤΙΓΟΝΗ είναι σε ηθική και πολιτική σύγκρουση με την εξουσία, δηλαδή, τον ηγεμόνα – βασιλιά της Θήβας Κρέοντα.

Η ΑΝΤΙΓΟΝΗ εκφράζει την αιώνια αμφισβήτηση της εξουσίας, της κάθε μορφής εξουσίας ανά τους αιώνες. Η πάλη και η σύγκρουση αυτή είναι πανσυμπαντική (Σύμπαν – παράλληλα Σύμπαντα) και πανανθρώπινη. Οι κοινωνίες, τα κράτη, οι κοινότητες, οι άνθρωποι, οι πολίτες πάντα θα συγκρούονται. Όλα μεταβάλλονται, όλα αλλάζουν. «Τα πάντα ρει» είπε ο Ηράκλειτος, αρκεί να οδηγούνται στην πρόοδο και όχι στην καταστροφή.

Διαλεκτική είναι η  μεθοδική διαλογική συζήτηση, η οποία με τον λόγο και τον αντίλογο αποσκοπεί στην αναζήτηση της αλήθειας.

Αλήθεια είναι η συμφωνία της ορθής γνώσης με την αντικειμενική εξωτερική και εσωτερική πραγματικότητα. Με την διαλεκτική ασχολήθηκαν  ο Σωκράτης (470-399 π.Χ), ο Πλάτωνας (427-347 π.Χ), ο Αριστοτέλης (384-322 π.Χ), ο Ζήνωνας ο Ελεάτης (480-430 π.Χ), ο Γερμανός φιλόσοφος Κάντ (1724-1804 μ.Χ), ο Γερμανός φιλόσοφος Χέγκελ (1770-1831 μ.Χ). Ο Χέγκελ έγραψε ότι «η διαλεκτική είναι η επιστημονική χρησιμοποίηση των νομοτελειών που υπάρχουν στην σκέψη».

Ασχολήθηκαν ο Μάρξ (1818-1883 μ.Χ), ο Ε. Παπανούτσος (1900-1982) και άλλοι.

Η ΑΝΤΙΓΟΝΗ μέσα από τον διάλογο με την εξουσία – Κρέοντα αναζήτησε και υπερασπίστηκε την αλήθεια της ηθικής, ενώ ο Κρέοντας την αλήθεια της πολιτείας, της «ΠΌΛΙΣ – ΚΡΆΤΟΣ». Αιώνια άλυτα προβλήματα!

Ο Κρέων εκφράζει και υπερασπίζεται την πολιτεία, το κράτος, τον λαό, την Κοινωνία, τη συλλογικότητα, την πολιτική ευταξία, τον πολιτειακό κρατικό νόμο, το διάταγμά του.

Η Αντιγόνη τις ηθικές αξίες και  τους θείους άγραφους νόμους. Θεωρεί τον νόμο αυτό ισχυρότερο και δυνατότερο.

Ο Κρέοντας εκφράζει την έπαρση, την αλαζονεία της εξουσίας.

Η Αντιγόνη υπερασπίζεται τις αιώνιες θεϊκές, υπερβατικές αξίες και αρχές. Δεν αλλάζει γνώμη, είναι απόλυτα σταθερή και θυσιάζει την ζωή της υπέρ αυτών.

Τελικά, η αδίστακτη εξουσιομανία, μεγαλομανία, έπαρση και αλαζονεία οδηγεί σε τραγωδίες και ολικές καταστροφές.

Παγκόσμιοι ηγέτες – ηγεμόνες διακατεχόμενοι από άγνοια και μωροφιλοδοξίες   διατείνονται ότι ο  πυρηνικός πόλεμος θα επιλύσει τις αντιθέσεις, τις συγκρούσεις,  τις διαφορές και τα συμφέροντα. Αγνοούν όμως τις συμπαντικές δυνάμεις του Μικρόκοσμου και του Μεγάκοσμου. Ειδικοί πυρηνικοί επιστήμονες επισημαίνουν ότι:  Το ξύπνημα του πυρηνικού γίγαντα ίσως αποδειχθεί ένα σημαντικός σταθμός στην ιστορία της ύλης και της ζωής. Ίσως σηματοδοτήσει την έναρξη μια νέας κοσμικής εποχής της «Έβδομης Ημέρας», ίσως όμως να σημάνει και την αρχή του τέλους, δηλαδή, τον αφανισμό του ανθρώπινου πολιτισμού και την οπισθοδρόμηση της Κοσμικής Εξέλιξης προς  την «Πέμπτη Ημέρα», ακόμη και προς την «Τέταρτη Ημέρα»  της Δημιουργίας. Άλλωστε, ο Αϊνστάιν (1879-1955 μ.Χ) είχε επισημάνει: «Δυο πράγματα είναι άπειρα,  το σύμπαν και η ανθρώπινη ηλιθιότητα και δεν είμαι σίγουρος για το πρώτο!».