Ο αριθμός επτά, η Βοιωτία και η Επτάπυλος Θήβα

 Άρθρο δημοσιευμένο στις 6 Σεπτεμβρίου 2020

Για τον προϊστορικό άνθρωπο το Σύμπαν, τα αιωρούμενα ουράνια σώματα – αντικείμενα,  η κινησιακή μεταβλητότητα, επαναληπτικότητα και περιοδικότητα, το φυσικό περιβάλλον, τα διάφορα αισθητά φαινόμενα, η ζωή, η γέννηση, ο θάνατος και άλλες καταστάσεις επιβίωσης και ανθρωπίνων σχέσεων, εθεωρούντο απόκρυφες και μυστηριώδεις εκδηλώσεις αόρατων δυνάμεων, σκοτεινών πνευμάτων και υπερφυσικών οντοτήτων.

Στην Ελλάδα αρχικά ο Ορφέας (περίπου 1500 π.Χ.) και μεταγενεστέρως  ο Όμηρος και ο Ησίοδος (1000-800 π.Χ.), εκφράζουν με τα ποιήματα τους τις θεογονικές και κοσμογονικές αντιλήψεις της εποχής των, οι οποίες αντιπροσωπεύουν διάφορες μυθολογικές και θρησκευτικές προσεγγίσεις και παραδόσεις χιλιετιών.

Στην αρχαϊκή εποχή, πρώτος ο Θαλής ο Μιλήσιος (624-546π.Χ.) είχε την τόλμη και τη σκέψη να απομακρυνθεί από τις διάφορες θεοκρατικές, θρησκευτικές και μυθολογικές αντιλήψεις και να αναγάγει την ερμηνεία του Σύμπαντος Κόσμου, την ύπαρξη των πραγμάτων, των φαινομένων και της πραγματικότητας σε μια αρχή, σε μια ουσία λέγοντας ότι αρχή και θεμελιώδης ουσία των όντων είναι το ύδωρ (νερό).

Επακολούθησαν μεταγενεστέρως πολλοί άλλοι φιλόσοφοι οι επονομαζόμενοι φυσικοί φιλόσοφοι, οι Πυθαγόρειοι και οι διάφοροι προσωκρατικοί οι οποίοι θεώρησαν ως αρχές και θεμελιώδεις ουσίες του Σύμπαντος Κόσμου διάφορες άλλες υλικές και πνευματικές οντότητες.

Ο Αριστοτέλης (384-322 π.Χ.) μας πληροφορεί ότι ο Πυθαγόρας (585-495 π.Χ.) και οι Πυθαγόρειοι θεώρησαν ως αρχή και μοναδική πραγματικότητα στο σύμπαν τον αριθμό:

«Τα πράγματα είναι αριθμοί»  (Μετά τα Φυσικά 987b, 27-28 )

«Τα σώματα αποτελούνται από αριθμούς»  (Μετά τα Φυσικά 1083b, 11-12 )

«Ο αριθμός είναι η ουσία όλων των πραγμάτων» ( Μετά τα Φυσικά 987a, 19)

Οι Πυθαγόρειοι πίστευαν στην πνευματικότητα και στην μυστικιστικότητα των αριθμών, δηλαδή στην άϋλη υπόσταση των και στην μυστικιστική των δύναμη. Πίστευαν πως «ο αριθμός είναι η ουσία των όντων και του κόσμου και ως τέτοιος έχει μαγική δύναμη».

Ο Πυθαγόρειος φιλόσοφος Φιλόλαος ο Κροτωνιάτης (470-385 π.Χ), ο οποίος μετά από μια εκ των καταστροφών της Σχολής των Πυθαγορείων ήρθε στη Θήβα μαζί με τον Λύσι , έγραψε:

«το πραγματικά καθετί που γνωρίζουμε έχει ένα αριθμό . Αλλιώς θα ήταν αδύνατο να το γνωρίσουμε και να το καταλάβουμε με τη λογική . Το Ένα είναι η αρχή του παντός».

Ο αριθμός κυριαρχεί σε όλα τα συμπαντικά, φυσικά και ανθρωπικά πεδία.

Αριθμοί, σχήματα, δομές, μεταβολές στο χώρο και χρόνο, συσχετίσεις και σχέσεις των μετρήσιμων αντικειμένων της πολλαπλής και πολύπλοκης πραγματικότητας, μοτίβα-κανονικότητες και άλλες μαθηματικές οντότητες αναπαριστούν, εκφράζουν και προβλέπουν με σεβαστή πιστότητα πράγματα και φαινόμενα αιτιοκρατικά, στοχαστικά, πολύπλοκα και χαοτικά.

Παντού μαθηματικά: στην αστροφυσική, στην αστρονομία, στις φυσικές επιστήμες, στην τεχνολογία, στη διαστημική, στις τηλεπικοινωνίες, στην πληροφορική, στη ρομποτική, στην αεροναυπηγική, στη ναυπηγική, στις οδικές μεταφορές, στην οικονομία, στη βιολογία, στην ιατρική, στην αρχιτεκτονική, στη γλυπτική, στη ζωγραφική, στη μουσική, στη χορογραφία, στη λειτουργία του τραπεζικού συστήματος και στην καθημερινότητα.

Τα σύμβολα της πυθαγόρειας σχολής ήταν θεϊκές, μεταφυσικές και μυστικιστικές μαθηματικές οντότητες (ιεροί αριθμοί, η πεντάλφα, η χρυσή τομή, οι τετρακτύες, κανονικά πολύγωνα, κανονικά στερεά κ.λ.π.).

Ο Πυθαγόρας και οι Πυθαγόρειοι αναπαριστούσαν τους αριθμούς των με τελείες και συνδύαζαν αυτούς με γεωμετρικά σχήματα με διάφορες μορφές, αξίες, αρχές, ιδέες και υλικές ιδιότητες.

Η ταξινόμηση αυτών ήταν:

Σχηματικοί (τρίγωνοι, τετράγωνοι, πεντάγωνοι κ.τ.λ.)

Άρρενες – Θήλεις (περιττοί – άρτιοι).

Τέλειοι (π.χ. 6, 28 , 496 , 8.128 …) (μέχρι σήμερα έχουν βρεθεί 37 τέλειοι αριθμοί. Ο 37ος βρέθηκε στις 27 Ιανουαρίου του 1998).

Φίλιοι (έχουν βρεθεί τέσσερα ζεύγη: 1ο: το ζεύγος του Ιαμβλίχου (220, 284), 2ο: του  Descartes (2.620, 2.964), 3ο: (50.201, 5.564), 4ο: το ζεύγος του Van Shooten (6.232, 6.368).

Ιεροί (Μονάς, Δυάς, Τριάς, Τετράς, Πεντάς, Εξάς, Επτάς, Οκτάς, Εννεάς και Δεκάς)

Ο αριθμός 7 στους Πυθαγορείους είναι αριθμός του Σύμπαντος, του μεγάκοσμου – μακρόκοσμου. Εκφράζει την πληρότητα και το σύνολο . Κατά τον Πυθαγόρα: « το 7 είναι ο κοσμικός αριθμός  με το 3 του ουρανού και το 4 του υλικού κόσμου. Είναι ο Θεός του Σύμπαντος Κόσμου, η Τελείωση!». Επίσης ο αριθμός 7 ήταν αφιερωμένος στον Απόλλωνα Θεό του Φωτός, την Αθηνά Θεά της Σοφίας και της Παρθενίας και τον Άρη Θεό του πολέμου.

Οι χορδές στη λύρα του Απόλλωνα είναι 7. Επίσης 7 είναι οι αυλοί του Πανός, ενώ 7 ήταν οι μεγάλοι σοφοί της αρχαίας Ελλάδας και 7 τα θαύματα του αρχαίου κόσμου. Ο αριθμός 7 είναι ιερός για όλες τις εσωτερικές παραδόσεις των θρησκειών. Η χριστιανική αποκάλυψη και τελετουργία είναι γεμάτη από επτάδες (λυχνίες, σφραγίδες, σάλπιγγες, αμαρτήματα, μυστήρια κ.τ.λ.) .

Το ίδιο συμβαίνει και στις ανατολικές παραδόσεις, όπου λόγου χάρη το υλικό σώμα του ανθρώπου έχει 7 κύρια ενεργειακά κέντρα (τσάκρα).

Ο Ανατόλιος (3ος αιώνας μ.Χ.) χαρακτηρίζει τον αριθμό 7 « αμήτωρα » ως μη προκύπτοντα από διπλασιασμό ή πολλαπλασιασμό άλλων αριθμών και «παρθένο» διότι παράγεται μονάχα από τη μονάδα . Ο αριθμός 7 δεν παράγεται από άλλο αριθμό της πρώτης δεκάδας . Οι έννοιες που αντιπροσωπεύονται από την επτάδα (ιερός αριθμός των Πυθαγορείων) είναι  η χαρά , η αγάπη και η ευκαιρία.

Επτά είναι οι ημέρες της εβδομάδας και επτά είναι οι ποιοτικές μεταβολές στο σύμπαν κατά το Γάλλο μαθηματικό René Thom, (1923-2002) (θεωρία καταστροφών) .

Ο αριθμός 7 εμφανίζεται σε πολλές μυθολογικές, ιστορικές, οικονομικές, κοινωνικές, πολιτιστικές, αρχιτεκτονικές και άλλες εκφράσεις και εκδηλώσεις της τρέχουσας καθημερινότητας.

Με την ιερότητα και την εκφραστικότητα του εμβληματικού αριθμού 7, είναι άρρηκτα συνδεδεμένες η Βοιωτία και ιδιαιτέρως η Θήβα σε μυθολογικό, ιστορικό, ποιητικό, δραματικό και πολιτιστικό επίπεδο.

1. Επτά είναι οι αρχετυπικοί μύθοι που αναφέρονται στη Βοιωτία και τη Θήβα :

α. ο μύθος του Κάδμου

β. ο μύθος της Νιόβης

γ. ο μύθος του Διονύσου

δ. ο μύθος του Φροίξου με την Ινώ και του Ιάσονα με τη Μήδεια

ε. ο μύθος του Ηρακλή

στ. ο μύθος του Τροφωνίου  και

ζ. ο μύθος του Οιδίποδα

Οι επτά ανωτέρω βοιωτικοί μύθοι απετέλεσαν πηγές έμπνευσης και γνώσης για τους τραγικούς ποιητές της αρχαιότητας και άλλους και έγιναν τα υπόβαθρα για τα αριστουργήματα του αρχαίου θεατρικού λόγου .

Εικάζεται από πολλούς ιστορικούς ότι την περίοδο αυτών των μύθων ο λαός της Θήβας και ολόκληρης της Βοιωτίας ευρίσκετο σε υψηλότατο πνευματικό επίπεδο και τον αποσχολούσαν διάφορα φιλοσοφικά και υπαρξιακά ζητήματα, τα οποία απασχολούν και σήμερα την ανθρωπότητα. Η σκέψη των Βοιωτών ήταν αναπτυγμένη στο έπακρον με αποτέλεσμα να ταιριάζει με τη φιλοσοφία και τους απόκρυφους συμβολισμούς των μύθων και των μυστηρίων. Πρέπει ακόμη οι Θηβαίοι και οι Βοιωτοί να εθεωρούντο θεματοφύλακες παραδόσεων χιλιετιών και βαθύτατου πολιτισμικού επιπέδου .

• Στον αριθμό 7 αναφέρεται ο κλασσικός φιλόλογος και καθηγητής Πανεπιστημίων Ι.Θ. Κακριδής (1901 – 1992) και γράφει: 

«Στους μύθους της Βοιωτίας ο τύπος του αριθμού επτά (7) παρουσιάζει μεγάλη εξάπλωση: επτά γιούς είχε η Νιόβη, επτά γιοί (από τους πενήντα)  του Θηβαίου ήρωα Ηρακλή έμειναν στις Θεσπιές ως άρχοντες -‘δημούχοι’’, κάθε επτά χρόνια γιόρταζαν οι Πλαταιείς στον Κιθαιρώνα τη γιορτή της ‘‘τέλειας  Ήρας’’, επτά ήταν οι ‘‘αρχηγέται’’ των Πλαταιών».

• Επτά (7) είναι οι διασωθείσες τραγωδίες του λεγόμενου «Θηβαϊκού δραματικού κύκλου». Κατ’ αλφαβητική σειρά είναι :

α. Αντιγόνη (Σοφοκλής, 496-406 π.Χ.)

β. Βάκχες (Ευριπίδης, 485-406 π.Χ.)

γ. Επτά επί Θήβας (Αισχύλος, 525-456π.Χ.)

δ. Ηρακλής μαινόμενος (Ευριπίδης)

ε. Οιδίπους επί Κολωνώ (Σοφοκλής)

στ. Οιδίπους τύραννος (Σοφοκλής)

ζ. Φοίνισαι (Ευριπίδης)

• Επτά (7) ήταν οι Αργείοι πρίγκιπες πολιορκητές που επιτέθηκαν στη Μυκηναϊκή Θήβα. Οι εξής με την καταγραφόμενη από τον Αισχύλο σειρά:

α. Τυδέας

β. Καπανέας

γ. Ετέοκλος

δ. Ιππομέδοντας

ε. Παρθενοπαίος

στ. Αμφιάραος

ζ. Πολυνείκης (Θηβαίος)

    5. Επτά (7) ήταν οι Θηβαίοι ηγέτες που υπερασπίστηκαν τη Θήβα επί των πυλών της. Οι εξής με την αντίστοιχη καταγραφόμενη από τον Αισχύλο σειρά:

α. Μελάνιππος

β. Πολυφόντης

γ. Μεγαρέας

δ. Υπέρβιος

ε. Άκτορας

στ. Λασθένης

ζ. Ετεοκλής

• Επτά (7) ήταν οι πύλες της μυκηναϊκής Θήβας. Οι εξής κατά θεσιακή και αρχαιολογική διάταξη:

α. Βορραίαι Πύλαι (Βόρεια Πύλη )

β. Προιτίδαι Πύλαι (Πύλη του Προίτου)

γ. Ομολωίδαι Πύλαι

δ. Ηλέκτραι Πύλαι

ε. Ογκαίαι Πύλαι ( Πύλη της Αθηνάς Όγκας )

στ. Κρηναίαι ή Κρηνίδες Πύλαι

ζ. Νήισται Πύλαι ή Έσχαται Πύλαι

• «Επτά επί Θήβας» ήταν ο τίτλος του θεατρικού δραματικού ποιήματος του Αισχύλου. Η σύγκρουση του στρατού των επτά Αργείων Πριγκίπων και του στρατού των επτά Θηβαίων ηγετών – αρχηγών έγινε επί των επτά πυλών της Θήβας, σύμφωνα με τις επιλογές, τις στρατηγικές και τις διαταγές των αντιπάλων αδελφών Πολυνείκη και Ετεοκλή ως εξής:

1η Πύλη: Προιτίδαι Πύλαι ή Πύλη του Προίτου

Πολιορκητής ο τρομερός Αργείος Τυδέας, υπερασπιστής ο γενναίος Θηβαίος Μελάνιππος.

2η Πύλη: Ηλέκτραι Πύλαι ή Πύλες της Ηλέκτρας

Πολιορκητής ο τολμηρός  Αργείος Καπανέας, υπερασπιστής ο Θηβαίος Πολυφόντης ιερέας στο ναό της Αρτέμιδας.

3η Πύλη: Νήισται Πύλαι ή Έσχαται Πύλαι ή Νήιστες Πύλες

Πολιορκητής ο Αργείος Ετέοκλος, υπερασπιστής ο Θηβαίος μαχητής Μεγαρέας του Κρέοντος γιός από των Σπαρτών το γένος.

4η Πύλη: Ογκαίαι Πύλαι ή Ογκαία Πύλη ή Πύλη της Όγκας Αθηνάς

Πολιορκητής ο  Αργείος  Ιππομέδοντας, υπερασπιστής ο Υπέρβιος, γενναίος του Οίνοπα βλαστάρι.

5η Πύλη: Βορραίαι Πύλαι ή Βόρεια Πύλη (δίπλα στου Διογέννητου  Αμφίονα το μνήμα)

Πολιορκητής ο  Παρθενοπαίος ο Αρκαδινός που το Άργος έθρεψε. Υπερασπιστής ο ήρωας Άκτορας αδελφός του Υπέρβιου .

6η Πύλη: Ομολωίδαι Πύλαι ή Ομολωίδες Πύλες ή της Ομολωίδας Πύλες

Πολιορκητής ο Αμφιάραος άντρας γενναίος και σοφός. Υπερασπιστής ο σοφός νέος Λασθένης.

7η Πύλη: Κρηναίαι Πύλαι ή Κρηνίδες Πύλες

Πολιορκητής ο Θηβαίος πρίγκηπας Πολυνείκης. Υπερασπιστής ο αδελφός του βασιλιάς της Θήβας  Ετεοκλής .

Χωρική, σχηματική αναπαράσταση των 7 πυλών της Μυκηναϊκής Θήβας.

Μεταγενέστεροι του Αισχύλου συγγραφείς, ποιητές και σχολιαστές που αναφέρονται στην σύγκρουση των «Επτά επί Θήβας», αλλάζουν τα ζευγάρια των μαχητών και τις Πύλες.
Αυθεντική όμως παραμένει η περιγραφή του Αισχύλου.

Στη μάχη αυτή επί των θηβαικών Πυλών οι Αργείοι ηττήθηκαν. Στην επακολουθήσασα μετά είκοσι περίπου χρόνια μάχη των επιγόνων επί των παρυφών της Θήβας, η Θήβα καταστράφηκε ολοσχερώς και δεν έλαβε μέρος στον Τρωικό πόλεμο. Ο Τρωικός πόλεμος κατά τον Ηρόδοτο (484 – 425 π.Χ.) πραγματοποιήθηκε περίπου το 1270 π.Χ. Κατά τον μαθηματικό της αρχαιότητας Ερατοσθένη (276 – 194π.Χ.) το 1184 π.Χ. και κατά τη ΝΑΣΑ το 1227 π.Χ.

Οι αδελφοί Πολυνείκης και Ετεοκλής αλληλοσκοτώθηκαν μαχόμενοι για τη βασιλική εξουσία και τις προσωπικές τους φιλοδοξίες. Ο τύραννος Κρέων και οι άρχοντες της Θήβας αποφάσισαν και ανακοίνωσαν ότι ο Ετεοκλής θα ταφεί με τις δέουσες τιμές και ο Πολυνείκης θα μείνει άταφος. Οι αδελφές τους Αντιγόνη και Ισμήνη αναστατώθηκαν. Η Αντιγόνη όμως απέναντι σ’ αυτή την απόφαση – πολιτική ορθώνει το ανάστημα της επικαλούμενη τα πρωτεία του αιωνίου και απαρασάλευτου ηθικού νόμου έναντι του ανθρώπινου πολιτειακού νόμου. Έτσι ξεκινάει το αριστούργημα του Σοφοκλή Αντιγόνη.

Ο Αισχύλος γεννήθηκε στην Ελευσίνα το 525 π.Χ. και πέθανε αυτοεξόριστος στη Σικελία το 456 π.Χ.  Διδάχτηκε την πυθαγόρεια φιλοσοφία και μυήθηκε στα Ελευσίνια Μυστήρια. Πολέμησε στο Μαραθώνα, στη Σαλαμίνα και στις Πλαταιές. Έγραψε ενενήντα τραγωδίες, διασώθηκαν μόνο επτά. Το έργο του Αισχύλου «Επτά επί Θήβας» παρουσιάστηκε στην Αθήνα το 467 π.Χ. Ο Αισχύλος επικρίθηκε από τους Αθηναίους και άλλους και κατηγορήθηκε για ορισμένα έργα του ποικιλοτρόπως και πολλαπλώς, καθόσον δώδεκα χρόνια μετά τη μάχη των Πλαταιών θεωρήθηκε ότι προέβαλε την επτάπυλο Θήβα,  «πόλη των Καδμείων». Ακόμη προσήχθη σε δίκη με την κατηγορία ότι εμμέσως αποκάλυπτε κωδικοποιημένα διδασκαλίες, διαδικασίες, νόμους, «πύλες μεταβάσεων», μυστικές γνώσεις και απόρρητους συμβολισμούς που ο ίδιος γνώριζε ως Πυθαγόρειος και Μύστης των Ελευσινίων Μυστηρίων. 

Όμως με τα δρώμενα στις τραγωδίες κατά τους ειδήμονες, σκοπό είχε να κάνει το θεατή να νιώσει τις μεγάλες και αναλλοίωτες αξίες που διέπουν τη ζωή του ανθρώπου:

«την ασημαντότητα του ανθρώπου μπροστά στο υπερφυσικό και το θάνατο, το μεγαλείο του ανθρώπου όταν συνειδητά ενστερνίζεται αρχές που τον υπερβαίνουν και τον ξεπερνούν όπως η επαφή με το θείο, οι άγραφοι νόμοι, οι ανθρώπινες πράξεις που πρέπει να κρατιούνται στα όρια του μέτρου. Ακόμα οι άνθρωποι πρέπει να φυλάγονται από την εκδικητική μανία των θεών , της φύσης και των συνανθρώπων τους όταν παραβιάζουν το μέτρο».

Οι επτά διασωθέντες αρχετυπικοί βοιωτικοί μύθοι και οι επτά διασωθείσες τραγωδίες του «Θηβαϊκού κύκλου» μελετώνται, διδάσκονται και παρουσιάζονται σε ολόκληρο τον πολιτισμένο κόσμο για 2.500 περίπου χρόνια. Αποτελούν πρότυπα αξιών, αρχών, ιδεών, απόψεων και θέσεων κοινωνικών, πολιτικών και πολιτισμικών. 

Κυρίως η Θήβα γενέτειρα των περισσοτέρων εξ αυτών των αρχετυπικών μύθων και τραγωδιών  πρέπει να γίνει παγκόσμια πρωτεύουσα – έδρα αυτών των έργων της κλασσικής ελληνικής αρχαιότητας και της παγκόσμιας λογοτεχνίας και να αποτελέσει θεατρικό πολιτιστικό πυλώνα ισοδύναμο με τους Δελφούς και την Επίδαυρο. Πρέπει όλοι οι Θηβαίοι και Βοιωτοί διανοούμενοι ανά τον κόσμο να ενώσουν τις δυνάμεις τους για να λάβουν σάρκα και οστά τα ανωτέρω.

Η εκκλησία της Ελλάδος, η Βοιωτική Εκκλησία, το Υπουργείο Πολιτισμού, η Βοιωτική Εφορία Αρχαιοτήτων, η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδος, ο Δήμος Θηβαίων και η Επιτροπή Τουριστικής Προβολής και Ανάπτυξης, καθώς και η Επιτροπή Αρχαίου Δράματος, ας επιχειρήσουν τις παρακάτω παρεμβάσεις:
α. Άνοιγμα του χώρου του μουσείου Θήβας προς όλες τις κατευθύνσεις με ενοποίηση των αξιοσημείωτων παρακείμενων χώρων.
β. Κατασκευή δύο δημοτικών χώρων στάθμευσης αυτοκινήτων εντός ή εκτός πόλεως. Δωρεάν μεταφορά των επισκεπτών στο ιστορικό κέντρο με αναβάθμιση της αγοράς.
γ. Ενοποίηση των επτά πυλών της Κάδμειας Θήβας.
δ. Ενοποίηση των 24 αρχαιολογικών τοποσημείων της Θήβας.
ε. Ενοποίηση όλων των μυθολογικών και ιστορικών τόπων του Δήμου Θηβαίων και της Βοιωτίας.
στ. Μετάφραση του κειμένου καταγραφής όλων των πολιτισμικών δεδομένων της Θήβας και του Δήμου Θηβαίων στα Αγγλικά. Η καταγραφή αυτή έχει γίνει από την Επιτροπή Τουριστικής Προβολής και Ανάπτυξης της περιόδου 2014 – 2019 .
ζ. Ενδυνάμωση της διεθνούς  πολιτισμικής οντότητας της Θήβας και της Βοιωτίας.

Το Σύμπαν , το Απειροστό , ο Ιός και ο Άνθρωπος

 Άρθρο δημοσιευμένο στις 24 Μαϊου 2020

Μια καινούργια πρωτόγνωρη, ζοφερή, καταθλιπτική και ανελεύθερη πραγματικότητα έχει δημιουργήσει η απρόσμενη για πολλούς τοπική επιδημία που έλαβε σε σύντομο χρόνο τεράστιες διαστάσεις στην παγκοσμιοποιημένη κοινωνία μας. Έκπληκτη, εμβρόντητη και έμφοβη η ανθρωπότητα ζει τη θανατηφόρα δράση μιας νανοζωικής οντότητας, ενός μικροοργανισμού που αντιμάχεται λυσσωδώς το σημαντικότατο πολυκύτταρο ανθρώπινο σώμα και άλλες παραμέτρους της ζωής μας. Έντονες αγωνίες, απορίες και ερωτηματικά διακατέχουν τον κάθε άνθρωπο και τον κάθε σκεπτόμενο άνθρωπο. 

Ποιος δημιούργησε τον ιό;

Πως γεννήθηκε;

Πως θέριεψε;

Πως εισέβαλε και προκαλεί ανείπωτες καταστροφές στη ζωή και την οικονομία των ανθρώπων και της ανθρωπότητας ολόκληρης;

1. Τον δημιούργησε ο Παντοδύναμος, Πάνσοφος και Πανάγαθος Θεός  για να συνετίσει τον άνθρωπο, όπως διατείνονται πολλοί πιστοί ανά τον πλανήτη;
2. Το γέννησε το σύμπαν για κάποιες άγνωστες αναγκαιότητες και σκοπιμότητες;
3. Τον παρήγαγε η φύση λόγω ενδογενών ανισορροπιών από την αχαλίνωτη δράση των ανθρώπων;
4. Ο ιός είναι αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής, ενός συστήματος που βρίσκεται σε επιθανάτιο ρόγχο;
5. Είναι πρόβλημα κάποιων παγκόσμιων καιροσκοπικών ανταγωνισμών; Είναι απότοκος κάποιων κέντρων συνομωσίας;
6. Είναι στοχευμένο ή λανθασμένο αποτέλεσμα κάποιων πειραματικών εργαστηριακών δοκιμών;
7. Δημιουργήθηκε από κάποιες πιθανοκρατικές τυχαιότητες;

Η επιστήμη και η έρευνα ίσως δώσουν κάποιες απαντήσεις.

Από αρχαιοτάτων χρόνων τέσσερις έννοιες απασχόλησαν ενδελεχώς φιλοσόφους, θεολόγους , φυσικούς , χημικούς , βιολόγους και μαθηματικούς: 

1. Το Σύμπαν – Κόσμος ( αρχή, ουσία, δομή, λειτουργία, σκοπός, τέλος).

2. Το άπειρο, δηλαδή το πολύ μεγάλο, το απειρομέγιστο.

3. Το πεπερασμένο, δηλαδή το μετρήσιμο και προσιτό στις αισθήσεις, το μη άπειρο.

4. Το απειροστό, δηλαδή το πολύ μικρό, το απειροελάχιστο.

Ο Ησίοδος από την Άσκρη της Βοιωτίας  (περίπου το 850 π.Χ.) στη Θεογονία, αναζήτησε την Αρχή, τη Γένεση, τη Δημιουργία και Οργάνωση του Σύμπαντος Κόσμου. Οραματίστηκε και κατέγραψε την γένεση των Θεών, του Κόσμου, των ανθρώπων, των πραγμάτων και των φυσικών φαινομένων. 

Κατά αυτόν ο κόσμος προέκυψε από τρία αρχέγονα στοιχεία: Χάος, Γαία, Έρως. Με πρώτη γενεσιουργό αρχή το Χάος. 

Ο φιλόσοφος Φερεκύδης από τη Σύρο (π.580-520 π.Χ. ) είπε: «Ζέας μεν και χρόνος ήσαν αει …  ». 

Ο Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος (584-525 π.Χ.) μαθητής του Θαλή του Μιλήσιου, ενός από τους επτά σοφούς της αρχαιότητας είπε ότι το σύμπαν προέρχεται από το «άπειρο» το οποίο είναι ανεξάντλητο και αιώνιο και πρότεινε το «άπειρο» ως πρωταρχικό στοιχειό του σύμπαντος κόσμου και κάθε όντος. Ο κόσμος όμως του Αναξίμανδρου είναι κλειστός και πεπερασμένος. Ισχυρίστηκε ακόμη ότι υπάρχουν άπειρα σύμπαντα – κόσμοι.

Ο  Ηράκλειτος (540-480 π.Χ.) διατύπωσε την άποψη ότι ο κόσμος είναι αιώνιος, χωρίς αρχή και τέλος και μεταβλητός στο χρόνο. Η φράση «τα πάντα ρει» αποδίδεται σ’ αυτόν. 

Ο Πλάτων (427-347 π.Χ.) στο διαλογικό του έργο «Τίμαιος» συνδέει τον αισθητό κόσμο των αντικειμένων με τον κόσμο των ιδεών, των αρχετύπων και αναλλοιώτων μέσω του κόσμου των μαθηματικών ιδεών, εννοιών, αντικειμένων και συσχετίσεων. Ο «Αισθητός  Κόσμος» - «Σύμπαν» ορατός και απτός είναι κατά τον Πλάτωνα αποτέλεσμα της δημιουργίας του Θεού. Η δημιουργία του αισθητού κόσμου έχει ως υπόδειγμα – πρότυπο, σχέδιο κάτι το οποίο συγκεντρώνει όλα εκείνα τα στοιχεία της Τελειότητος, της Αρμονίας και της Ωραιότητας του κόσμου των ιδεών, ο οποίος είναι αιώνιος και αμετάβλητος. 

Ο Κόσμος των μαθηματικών είναι ο ιδεώδης συνδετικός κρίκος των δύο ανωτέρω κόσμων. Γι’ αυτό και για άλλους λόγους στην προμετωπίδα της Ακαδημίας του Πλάτωνος υπήρχε η επιγραφή : «Μηδείς αγεωμέτρητος εισίτω». 

Ο Αριστοτέλης (384-322 π.Χ.) πίστευε ότι η ύλη στο σύμπαν αποτελείται από τα τέσσερα βασικά στοιχεία τη γη, τον αέρα, τη φωτιά και το νερό. Στα στοιχεία θεωρούσε ότι δρούσαν δύο δυνάμεις, η δύναμη της βαρύτητας και η δύναμη και της ελαφρότητας. Αυτός ο διαχωρισμός του σύμπαντος σε ύλη και δυνάμεις χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα. Ο Αριστοτέλης πίστευε επίσης ότι η ύλη είναι συνεχής, ότι θα μπορούσαμε να τη διαιρέσουμε σε συνεχώς μικρότερα κομμάτια χωρίς κανένα όριο. 

Οι ιδέες και οι απόψεις για το Σύμπαν συνεχίστηκαν διαχρονικά από φιλοσόφους όλων των τάσεων, φυσικομαθηματικούς και θεολόγους όλων των θρησκευτικών δογμάτων. 

Τον 16ο, 17ο, 18ο και 19ο αιώνα διατυπώθηκαν διάφορες θεωρίες. Στις αρχές του 20ου αιώνα διατυπώθηκε η Γενική Θεωρία της σχετικότητος (1916) και η κβαντομηχανική (1926), οι οποίες έδωσαν κάποιες απαντήσεις επί των ερωτημάτων σχετικά με το Σύμπαν στο επίπεδο του απείρου και του απειροστού, της αρχής και του τέλους του.

Οι έννοιες του απείρως μεγάλου και του απείρως μικρού δημιούργησαν τεράστια κοσμολογικά, λογικά, φιλοσοφικά, ιατρικά και φυσικομαθηματικά προβλήματα. 

1. Στην κλασσική αρχαιότητα εμφανίστηκαν δύο θέσεις: η μία ισχυριζόταν ότι τα μεγέθη είναι επ’ άπειρον διαιρετά με κατάληξη το άϋλο σημείο. Υποστηρικτής της άποψης αυτής ήταν ο Αναξαγόρας κ.α. Η δεύτερη θέση επηρεάστηκε από την σχολή των Πυθαγορείων. Υιοθέτησαν την ύπαρξη ελαχίστων και αδιαιρέτων υλικών σωματιδίων, των ατόμων. Οι ιδέες αυτές αναπτύχθηκαν και από τον Λεύκιππο (500-440 π.Χ.) και ιδιαιτέρως από τον Δημόκριτο (460-370 π.Χ.). Η αντίθεση ανάμεσα στις δύο φιλοσοφικές σχολές συνεχίζεται μέχρι και σήμερα.

2. Ο Αριστοτέλης στο τρίτο βιβλίο των «φυσικών» ασχολείται με την έννοια του απείρου, με το «φυσικό άπειρο», με το «εν ενεργεία άπειρο» και το «εν δυνάμει άπειρο». Παραδέχεται μόνο την ύπαρξη του «δυνητικού απείρου».

3. Το άπειρο ξαναεμφανίζεται τον 17ο αιώνα με το «μικρό άπειρο» – «διαφορικό»  στον απειροστικό λογισμό. 

4. Επίσης το «μεγάλο άπειρο» – «+∞, – ∞» εμφανίζεται τον 19ο και 20ο αιώνα με τη θεωρία των συνόλων και αλλού.

5. Με το άπειρο ασχολήθηκαν ιδιαιτέρως ο Πλάτων, ο Θωμάς ο Ακινάτης, ο David Hilbert (1862 –  1943), ο Georg Cantor και Kurt Gödel (1906 – 1978). 

6. Για τον Georg Cantor (1841-1918) η αναζήτηση του απόλυτου απείρου από τη νόηση είναι μια από τις μορφές που παίρνει η αναζήτηση του Θεού από την ψυχή. Ανεξάρτητα από το αν ο σκοπός επιτυγχάνεται η συνειδητοποίηση της διαδικασίας φέρνει τη φώτιση.

7. Το άπειρο ήταν πάντα στο επίκεντρο των σκέψεων και των ιδεών φιλοσόφων και μαθηματικών σε όλες τις μορφές και εκφάνσεις του :

• Το απόλυτο άπειρο – άπειρο.
• Το άπειρο στο σύμπαν.
• Το άπειρο στη φύση.
• Χωρικά άπειρα.
• Χρονικά άπειρα.
• Το άπειρο στο μακρόκοσμο.
• Το άπειρο στο μικρόκοσμο.
• Το άπειρο στο νοοχώρο.

Οι  δύο φιλοσοφικές θέσεις της κλασσικής αρχαιότητας περί της συνέχειας και ασυνέχειας των μαθηματικών και φυσικών οντοτήτων συνεχίστηκαν χωρίς καμία πλευρά να μπορέσει να παρουσιάσει κάποια πραγματική απόδειξη.  Η διαμάχη επί της ουσίας συνεχίστηκε τον 19ο αιώνα μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα μ.Χ  όταν πολλαπλασιάστηκαν οι πειραματικές ενδείξεις για την ύπαρξη των ατόμων του Δημοκρίτου. Τον 19ο και ιδιαίτερα τον 20ο αιώνα οι εντυπώσεις και τα δεδομένα άλλαξαν ραγδαίως. Ανακαλύπτεται ότι υπάρχουν τα άτομα, τα μόρια, το ηλεκτρόνιο και το πρωτόνιο, τα νετρόνια, ο πυρήνας και τα στοιχειώδη σωματίδια. 

Σήμερα πιστεύεται ότι όλα είναι συγκροτημένα από κουάρκ. Επιβεβαιώνεται η κυματοσωματιδιακή συμπεριφορά της φύσης.  Η αρχή της απροσδιοριστίας του Heisenberg καταρρίπτει το δόγμα του ντετερμινισμού. Η ύπαρξη των τεσσάρων φυσικών δυνάμεων είναι μια πραγματικότητα. Η δε ενοποίηση αυτών είναι ένα ανοιχτό επιστημονικό πρόβλημα. 

Το απειροστό στη βιολογία

Τι είναι ο ιός ;

Η διδάκτωρ μοριακής βιολογίας του Πανεπιστημίου Pierre et Marie Curie του Παρισίου,  κ. Ιωάννα Σουφλέρη λέει: 

«οι ιοί βρίσκονται στο μεταίχμιο μεταξύ άβιων και έμβιων όντων. Είναι μικροσκοπικά οργανικά σακουλάκια στα οποία περιέχεται γενετικό υλικό. Πρόκειται για παράσιτα τα οποία αναπαράγονται μόνο μέσα στο σώμα του ξενιστή τους – ανθρώπου και τα οποία μπορούν να προκαλέσουν ασθένειες. Οι ιοί εξελίσσονται και μεταβάλλονται και αναπαράγονται , δηλαδή πολλαπλασιάζονται. Και ακριβώς επειδή πολλαπλασιάζονται μέσα μας εμείς αρρωσταίνουμε. Οι ιοί δεν έχουν δικό τους μεταβολισμό. Οι επιστήμονες τους παρουσιάζουν με αεροπειρατές που αφού εισέλθουν στα κύτταρα του ξενιστή τους, τα αναγκάζουν να αλλάξουν μεταβολική πορεία και να αφιερωθούν εξ ολοκλήρου στην δική τους αναπαραγωγή. Τα ιικά σωματίδια τα οποία αιωρούνται στο περιβάλλον δεν θεωρούνται ζωντανά  μόνο όταν δανειστούν το βιοχημικό περιβάλλον του ξενιστή τους ζωντανεύουν. Οι ιοί μπορούν να θεωρηθούν μέρος του συνεχούς μεταξύ χημείας και βιολογίας, συνεχές  το οποίο δεν μπορεί να διαιρεθεί σε ζωντανό και μη ζωντανό. Ακούγεται περίπλοκο και πιθανό είναι αφού αγγίζει την έννοια της ζωής αλλά και του θανάτου: είμαστε όλοι φτιαγμένοι από χημικά μόρια όπως είναι το τραπέζι και η καρέκλα μας, αλλά εμείς είμαστε ζωντανοί για ένα χρονικό διάστημα. Πώς προέκυψαν οι ιοί; Ουδείς γνωρίζει. Το πιθανότερο είναι ότι οι ιοί είναι προϊόντα της εξελικτικής  διαδικασίας». 

Ακόμα συμπληρώνει ότι υπάρχουν εκατό εκατομμύρια διαφορετικοί τύποι ιών πάνω στη Γη. Ευτυχώς που ελάχιστο ποσοστό από αυτούς είναι παθογόνοι για τον άνθρωπο. Το μέγεθος τους είναι απειροελάχιστο. Στην κεφαλή μιας καρφίτσας μπορούν να συνυπάρχουν εκατό εκατομμύρια ιικά σωματίδια του COVID-19 .

Το απειροστό στη δομή του ανθρώπου

Ο άνθρωπος σωματικά αποτελείται από 100 περίπου τρισεκατομμύρια κύτταρα διατεταγμένα με θαυμαστό αιτιοκρατικό τρόπο και αναγκαιότητα. Τα όργανα του ανθρωπίνου σώματος και τα δίκτυα του, κ.τ.λ. έχουν παράξενα σχήματα μορφές και λειτουργικές σκοπιμότητες. Κατά τον φίλο μαθηματικό, διδάκτορα της Αστροφυσικής κ. Αντώνιο Αντωνίου: «Το σύστημα των αρτηριών του ανθρωπίνου σώματος έχει τη μορφή ‘‘δέντρου’’ (fractal δενδριτική δομή). Το συνολικό μήκος  των αρτηριών και φλεβών ενός ανθρώπου είναι 96.000 χιλιόμετρα,  δηλαδή αν ενώσουμε τις αρτηρίες τεσσάρων ανθρώπων φτάνουμε στη σελήνη!». Ακόμα κατά τον ίδιο: «το fractal δενδριτικό σύστημα των αγωγών του  πνεύμονα που φιλοξενούνται στον όγκο των 10 λίτρων έχει συνολικό μήκος 2.500 χιλιόμετρα».

Το κάθε κύτταρο προσομοιάζεται με μια πόλη στο κέντρο βρίσκεται ο πυρήνας του κυττάρου και στο κέντρο του πυρήνα το γονιδίωμα μας. Το γονιδίωμα κατά τον καθηγητή γεννετικής του Πανεπιστημίου της Γενεύης κ. Αντωναράκη Στυλιανό είναι: 

Ένα τεράστιο αλλά πεπερασμένο κείμενο πληροφοριών για τη βιολογική μας ζωή. Το μέγεθος αυτού του βιβλίου της ζωής που είναι γραμμένο με τέσσερα γράμματα (νουκλεοτίδια) είναι (6,4) δισεκατομμύρια γράμματα, μισά προερχόμενα από τον πατέρα και μισά από τη μητέρα – και αυτό είναι θαυμαστό. Το κάθε γονιδίωμα έχει την δική του ιδιαιτερότητα (ιδιοσυγκρασία) που προφήτευσε ο Ιπποκράτης. Ένα γράμμα σε κάθε χίλια είναι διαφορετικό από άνθρωπο σε άνθρωπο! Κάθε άνθρωπος έχει λίγο διαφορετικό γονιδίωμα από τον άλλο. Έτσι η μόλυνση από το ιό έχει διαφορετική πορεία σε κάθε διαφορετικό άτομο. Η ποικιλομορφία του γονιδιώματος μας και ο λογικός μας εγκέφαλος είναι τα όπλα για την επιβίωση μας στον εχθρικό κόσμο που μας περιβάλλει. Η ελπίδα για την αντιμετώπιση των μυριάδων ασθενειών που μας απειλούν είναι η γνώση που απορρέει από την έρευνα.

Και ο άνθρωπος;

Δέχτηκε ράπισμα οδυνηρό ο σύγχρονος άνθρωπος και η πολιτισμένη ανθρωπότητα που κομπάζει διαρκώς για τα επιστημονικά, τα τεχνολογικά, τα βιολογικά και ιατρικά επιτεύγματα της. Είναι όμως από ότι φαίνεται πρωτόγονα και πρωτόγνωρα ανεπαρκής απέναντι στο νέο κoρονοϊό. Ο άνθρωπος τρέμει μπροστά σε ένα μικροζωικό, νανοβιολογικό, απειροστό αντικείμενο – όν. Όσο μέγεθος του λείπει – είναι μικρότερο σε μήκος, πλάτος και ύψος από το ένα χιλιοστό της τρίχας του ανθρώπου –, τόσο λυσσαλέα επιχειρεί να εισέλθει στα κύτταρα της ανθρωπότητας . Μόνο εκεί ζει και πολλαπλασιάζεται σε μια ξέφρενη πορεία που φτάνει στον θάνατο του ξενιστή – ανθρώπου και του δικού του. Ο νέος κoρονοϊός με τη θορυβώδη επέλαση του κατέστειλε προσωρινά την οικονομία, τον πολιτισμό και όλες τις κοινωνικές δραστηριότητες και επέβαλε ποικίλες φαντασιώσεις και μύχιες απόκρυφες φοβίες. Στον πλανήτη Γη κάτι μετατοπίστηκε. Αντιμέτωπος με τη δύσπνοια ο πλανήτης προσπαθεί να αναπνεύσει! Ο άνθρωπος επί της ουσίας και επί του βάθους δεν γνωρίζει τη ζωική ορμή της φύσης, την ιδιάζουσα γεωμετρική δομή των οργάνων του σώματος του και τις παράξενες μορφολογικές ιδιαιτερότητες των διχτύων του καθώς και την αλληλοδιασύνδεση και αλληλοεξάρτηση των τρισεκατομμυρίων κυττάρων του. Λέγεται ότι υπάρχουν και πολιορκούν τον άνθρωπο 9.000 ανίατες αρρώστιες!

Η πολιτική, επιστημονική, υγειονομική  ηγετική ομάδα, οι γιατροί μας, οι νοσηλευτές μας, το βοηθητικό προσωπικό των νοσοκομείων μας, τα ΜΜΕ, οι πολίτες και η κατανοούσα κοινωνία μας με πειθαρχία και τάξη έδωσαν τη μάχη στην πρώτη γραμμή της καθημερινότητας με αξιοθαύμαστη υπευθυνότητα και αυτοθυσία  και πετύχαμε αυτό που άλλα έθνη και λαοί δεν μπόρεσαν. Η ενότητα που σφυρηλατήθηκε οδήγησε στο θαύμα!

Η εντροπία του συστήματος υγείας απετράπη. Οι ερευνητές, αυτοί οι αφανείς πρωταγωνιστές της τελικής επίλυσης του ζοφερού παγκόσμιου προβλήματος προσπαθούν να διεισδύσουν στα άδυτα και σκοτεινά έγκατα αυτού του απειροστού ζωικού γονιδιώματος. Επειδή ουδέν κακό αμιγές καλού ευελπιστούμε ότι θα ανοίξει ο δρόμος για νέες ανακαλύψεις και εφευρέσεις, για νέες αντιλήψεις στην προστασία του περιβάλλοντος και της υγείας και νέους προβληματισμούς για την οικονομική και ηθική φιλοσοφία. Η Γενετική, η Βιολογία και η Ιατρική επιστήμη πλαισιωμένες με εξισώσεις, συναρτήσεις, καμπύλες, διαγράμματα, δομές, μαθηματικές μοντελοποιήσεις, ίσως και με νέες μαθηματικές θεωρήσεις στους κλάδους των Πιθανοτήτων και της Στατιστικής μπορούν να δώσουν αποφασιστικές προβλέψεις, θεραπείες και λύσεις επ’ αυτών των άλυτων ιατρικών γρίφων.

Οι στοχαστές της παγκοσμιοποίησης και της τετάρτης βιομηχανικής επανάστασης αρέσκονται να βλέπουν το σύμπαν ως μια τεράστια προγραμματισμένη μηχανή. Προέβλεπαν αισιόδοξα ότι σύντομα οι επιστήμονες και οι ίδιοι θα γνώριζαν όλους τους κανόνες και όλα τα προγράμματα. Ωστόσο τα δύο θεωρήματα της μη πληρότητας του μεγάλου μαθηματικού, λογικολόγου, στοχαστή και φιλοσόφου Curd Gödel (1906 – 1978 ) που ανακαλύφθηκαν , διατυπώθηκαν και αποδείχθηκαν το 1931 μας λένε ότι: «ο άνθρωπος ουδέποτε θα μάθει το τελικό μυστικό του σύμπαντος!»

Η Μάχη των Πλαταιών

 Άρθρο δημοσιευμένο στις 13 Φεβρουαρίου 2020

Δύο χιλιάδες πεντακόσια (2500) χρόνια μετά την μεγαλειώδη και ηρωική μάχη την Θερμοπυλών (20-8-480 π.Χ.) και την καταλυτική ναυμαχία της Σαλαμίνας (29-9-480 π.Χ.) η Ελληνική πολιτεία αποφάσισε με πρωτοβουλία που ανέλαβε το ίδρυμα «Μαριάννα Β. Βαρδινογιάννη» σε συνεργασία με τα Υπουργεία Πολιτισμού και Εσωτερικών να τιμήσει τα δύο αυτά κοσμοϊστορικά γεγονότα με ειδικές τελετές παγκοσμίου εμβέλειας.

Στην επιτροπή που συγκροτήθηκε συμμετέχουν φορείς και προσωπικότητες αυτοδιοικητικής, εθνικής και διεθνούς δυναμικότητας. Στην επιτροπή αυτή εντάχτηκε εσχάτως και ο Δήμος Θηβαίων και θα εκπροσωπείται από τον Δήμαρχο κο Γεώργιο Αναστασίου, καθόσον η Θήβα ήταν η τρίτη ισχυρά και πλούσια πόλη-κράτος της αρχαιότητας και συμμετείχε στη μάχη των Θερμοπυλών με 400 πολίτες - πολεμιστές.    

Για έντεκα (11) περίπου χρόνια συνεχών πολεμικών αναμετρήσεων και συγκρούσεων (από 490 έως 479 π.Χ.) οι Ελληνικές πόλεις-κράτη, παρά τις αντιθετικές, ανταγωνιστικές, συγκρουσιακές και εμφύλιες διαμάχες των, κατόρθωσαν με ηρωικές θυσίες να αποτρέψουν τις βάρβαρες επεκτατικές τάσεις των εξ ανατολών Περσών και των εκ δυσμών επιδρομέων Καρχηδονίων στη Σικελία και Κάτω Ιταλία .

Στο άρθρο μου στις 23 Νοεμβρίου 2019 με τίτλο «Μάχη των Θερμοπυλών (20-8-480 π.Χ.), Σπάρτη – Θεσπιές – Θήβα και άλλες συμμετέχουσες πόλεις-κράτη της Ελλάδας», είχα αναφερθεί στις μεγάλες μάχες και ναυμαχίες του Ελληνισμού. Αυτές για λόγους ιστορικής χρονολογικής δεοντολογίας θα επαναλάβω και εδώ συντομογραφικά προσθέτοντας δύο ακόμα σημαντικές .

Αυτές ήταν :

1. Μάχη του Μαραθώνα ( 13-8-490 π.Χ.)

2. Μάχη των Θερμοπυλών ( 20-8-480 π.Χ.)

3. Ναυμαχία του Αρτεμισίου (23-8-480 π.Χ.)  (Ακρωτήριο της Εύβοιας)

4. Κατάληψη και πυρπόληση της Αθήνας από τον στρατηγό των Περσών Μαρδόνιο (21-9-   480 π.Χ.)

5. Ναυμαχία της Σαλαμίνας (29-9-480 π.Χ.)

6. Μάχη της Ιμέρας (Σεπτέμβριος 480 π.Χ.)

Ελληνικές δυνάμεις υπό τον Γέλωνα προκαλούν καταστροφή στους Καρχηδονίους στην Ιμέρα της Σικελίας. Μετά την νίκη αυτή εξουδετερώθηκε η απειλή των Καρχηδονίων κατά των Ελληνικών πόλεων-κρατών της Σικελίας και της Κάτω Ιταλίας και δόθηκε η δυνατότητα στον ελληνισμό της δύσης να μεγαλουργήσει και να δημιουργήσει τη Μεγάλη Ελλάδα.

7. Μάχη των Πλαταιών (27-8-479 π.Χ.)

8. Ναυμαχία της Μυκάλης (27-8-479 π.Χ.)

Απελευθέρωση της Ιωνικής Ελληνικής γης από την Περσική κυριαρχία.

Η τελευταία στρατηγική και καθοριστική μάχη μεταξύ των πολλών συνασπισμένων ελληνικών πόλεων- κρατών και των Περσών, ήταν η μάχη των Πλαταιών.

Πριν από τη μάχη αυτή, στο εσωτερικό των περισσοτέρων πόλεων-κρατών κυριάρχησαν οι πολιτικές αντιπαραθέσεις ολιγαρχικών και δημοκρατικών, φιλοπερσικών και αντιπερσικών φατριών και ελήφθησαν σχετικές αποφάσεις για συμμαχίες, συμμετοχή, αποχή, ακόμα και για φιλοπερσική στάση.

Επίσης και μεταξύ των πόλεων-κρατών αναζωπυρώθηκαν οι γνωστές και συνήθεις εμφύλιες συγκρούσεις των Ελλήνων. Μπροστά όμως στον κίνδυνο της υποταγής, της συντριβής και της δουλείας ομονόησαν, συνεργάστηκαν, συμπαρατάχθηκαν και συμμάχησαν.

Οι Πλαταιές ή η Πλάταια κατά τους ιστορικούς Ηρόδοτο και Θουκυδίδη βρίσκονται στις βορειοδυτικές υπώρειες του όρους Κιθαιρώνα και δυτικά των Ερυθρών. Η Πλάταια κατ’ αυτούς απέχει από την ισχυρά πόλη-κράτος της αρχαιότητας Θήβα περίπου 70 στάδια (1 στάδιο = 177,40 m, δηλαδή περίπου 12,5 Km).

Την πεδιάδα μεταξύ Πλάταιας και Θήβας διασχίζει περίπου στο μέσο ο Ασωπός ποταμός, ο οποίος πηγάζει από τον Κιθαιρώνα και εκβάλλει στον Ευβοϊκό κόλπο.

Εκατέρωθεν του Ασωπού παρατάχθηκαν οι αντιμαχόμενοι στρατοί εφαρμόζοντας πολυσχιδείς πληροφοριακές, διπλωματικές, εκβιαστικές, διαχειριστικές μεθόδους, στρατιωτικές τακτικές, στρατηγικές επινοήσεις και αλλεπάλληλες μετατοπίσεις.

Μεταξύ Κιθαιρώνος και Ασωπού σε εύρος  4-5 Km, μεταξύ Ερυθρών και Πλαταιών παρατάχτηκαν οι Ελληνικές δυνάμεις με αρχηγό τον αντιστράτηγο-αντιβασιλέα της Σπάρτης Παυσανία. Η διάταξη παρά τις διάφορες στρατηγικές μετατοπίσεις ήταν η εξής 

Στο δεξιό κέρας κοντά στις Ερυθρές 10.000 Λακεδαιμόνιοι συνεπικουρούμενοι από 35.000 ετοιμοπόλεμους είλωτες.

Δίπλα 1.500 Τεγεάτες οπλίτες.

 Στο κέντρο από δεξιά προς τα αριστερά:

5.000 Κορίνθιοι

300 Ποτειδαιάτες  

600 Αρκάδες Ορχομένιοι

3.000 Σικυώνιοι

800 Επιδαύριοι

1.000 Τροιζήνιοι

200 Λεπρεάτες

400 Μυκηναίοι και Τιρύνθιοι

1.000 Φλειάσιοι

300 Ερμιονείς

600 Ερετριείς και Στυρείς (από τα Στύρα της Εύβοιας)

400 Χαλκιδείς

500 Αμπρακιώτες

800 Λευκάδιοι και Ανακτόριοι

200 Παλείς (από την Πάλη Κεφαλλήνιας) και

500 Αιγινήτες

Στην άκρη αριστερά του κέντρου έχουν ταχθεί:

3.000 Μεγαρείς

Στο αριστερό κέρας δίπλα στους Μεγαρείς είναι 600 Πλαταιείς οπλίτες και δίπλα στο άκρο αριστερό κέρας  8.000 Αθηναίοι υπό τον Αριστείδη. (Ο στρατηγός της Σαλαμίνας Θεμιστοκλής λίγους μήνες μετά δεν επανεκλέχτηκε στρατηγός από τους Αθηναίους προς δόξα της ζήλιας, του φθόνου και της μικρότητας των συμπατριωτών του).

Επιπλέον υπάρχουν στο στρατόπεδο, αλλά χωρίς όπλα 1.800 Θεσπιείς, όσοι έχουν απομείνει από τη ρημαγμένη ηρωική πόλη των Θεσπιών, αφού οι υπόλοιποι έπεσαν μέχρι ενός στις Θερμοπύλες. Σύνολο οπλιτών 38.700 άνδρες και ακόμα 69.500 (35.000 είλωτες των Σπαρτιατών συν 33.700 των άλλων πόλεων συν 800 Αθηναίοι τοξότες).

Γενικό σύνολο μαχίμων ανδρών κατά τον Ηρόδοτο (Θ28-30) 110.000 άνδρες.

Ο Διόδωρος ο Σικελιώτης (ΙΑ 30 1) αναφέρει αόριστα γενικό σύνολο 100.000 άνδρες.

Ο στρατός του αρχιστράτηγου των Περσών Μαρδονίου βρίσκεται στην αντίπερα όχθη του Ασωπού – προς τη Θήβα – διατεταγμένος σχεδόν παράλληλα σε ένα γεωγραφικό εύρος πλέον των 4-5 Km.

Ο Μαρδόνιος απέναντι από τους Σπαρτιάτες και Τεγεάτες τοποθετεί τους Πέρσες πεζούς και ιππείς. Μετά παρατάσσει τους Μήδους έναντι των Κορινθίων, Ποτιδαιατών, Ορχομενίων και Σικυωνίων. Παρακείμενα τοποθετούνται οι Βάκτριοι, αντίκρυ των Επιδαυρείων, Τροιζηναίων, Λεπρεατών, Μυκηναίων και Φλειασίων. Στη συνέχεια παίρνουν θέση οι Ινδοί ως αντίπαλοι των Ερμιοναίων, Ερετριέων, Στυραίων και Χαλκιδαίων, ενώ απέναντι των Αμπρακιωτών, Ανακτορίων, Λευκαδίων, Πάλεων και Αιγινητών τάσσονται για να πολεμήσουν οι Σάκες. Τέλος το δεξιό βαρβαρικό κέρας καταλαμβάνουν οι μηδίζοντες Έλληνες: Βοιωτοί, Λοκροί, Μαλιείς, Θεσσαλοί και 1000 Φωκιείς. Απέναντι τους αντιπαρατίθενται  Μεγαρείς, Πλαταιείς και Αθηναίοι. Ανάμεσα στα βαρβαρικά φύλα είναι επίσης αναμεμειγμένοι και σκόρπιοι πολεμιστές από άλλες φυλές όπως Φρύγες, Θράκες, Μύσοι, Παίονες, Αιθίοπες και «μαχαιροφόροι» Αιγύπτιοι. Σύνολο  βαρβάρων πεζών και ιππέων 300.000 άνδρες συν 50.000 μηδίσαντες Έλληνες. 

Οι αξιωματικοί, οι επιτελείς, οι στρατηγοί και οι επικεφαλείς αρχιστράτηγοι των παρατεταγμένων εμπόλεμων δυνάμεων πληροφορούνται, ενημερώνονται, σκέπτονται, συσκέπτονται και μετακινούν τις επίμαχες ημέρες τα στρατεύματα τους εκμεταλλευόμενοι αδυναμίες, αστοχίες, λάθη και τυχαία γεγονότα. Γνωρίζουν επιπρόσθετα εμπειρικά ότι ασήμαντα περιστατικά και απρόβλεπτα γεγονότα μπορούν να παράξουν τεράστιες καταστροφές. Χωρίς να γνωρίζουν «το φαινόμενο της πεταλούδας» και τη μαθηματική θεωρία του Χάους (διατυπώθηκε αρχικά από τον Γάλλο μαθηματικό και μετεωρολόγο Edward Lorenz το 1962/1963 και διευρύνεται συνεχώς με νέα θεωρήματα και παράξενα  γεωμετρικά σχήματα), ξέρουν ή διαισθάνονται την πίστη της λαϊκής παράδοσης: «Για ένα καρφί χάθηκε το πέταλο, για ένα πέταλο χάθηκε το άλογο, για ένα άλογο χάθηκε ο καβαλάρης – πολεμιστής, για ένα πολεμιστή χάθηκε η μάχη, για μια μάχη χάθηκε ο πόλεμος».

Εκτός της σθεναρής αντίστασης, της επινοητικότητας των Ελλήνων και της αυξημένης πίστης στα αγαθά και τις αξίες της δημοκρατίας και της ελευθερίας που ανεδείχθησαν πανίσχυρες και ζωτικές δυνάμεις, συνέβησαν και δυο αναπάντεχα γεγονότα:

1ο. Στην πορεία της μάχης ο Μαρδόνιος θέλοντας να αναγκάσει τους Έλληνες να βγούν να τον αντιμετωπίσουν, διατάζει τον ίππαρχο Μασίστιο, διαπρεπή Πέρση ευγενή με ιδιαίτερη προσφορά, να επιτεθεί με το ιππικό του. Ο Μασίστιος ιππεύοντας το χρυσοστόλιστο άλογο του με ειδική αδιαπέραστη θωρακισμένη πανοπλία πιέζει τους παρατεταγμένους Μεγαρείς. Τότε ένα αθηναϊκό βέλος βρίσκει το άλογο του Μασίστιου στα πλευρά. Ο πόνος ερεθίζει το άλογο το οποίο ανασηκώνεται στα πίσω πόδια και ρίχνει τον αναβάτη Μασίστιο στο έδαφος. Ο Πλούταρχος γράφει ότι ο Μασίστιος δεν μπορούσε να σηκωθεί και ένας οπλίτης κατάφερε να τον σκοτώσει. Ο θάνατος ενός τόσο σπουδαίου αξιωματικού γέμισε θλίψη όλους τους Πέρσες και τον ίδιο τον Μαρδόνιο.

2ο. Οι Πέρσες σε κάποια φάση της μάχης με το Μαρδόνιο προσπαθούν απελπισμένα να διασπάσουν την ακατανίκητη και ακατάβλητη σπαρτιατική πολεμική φάλαγγα. Γύρω από τον αρχιστράτηγο Μαρδόνιο βρίσκονται οι καλύτεροι 1.000 από τους λεγόμενους  αθανάτους. Τελικά συμβαίνει και εκεί το απροσδόκητο. Ένας επιφανής Σπαρτιάτης ονόματι Αείμνηστος πετυχαίνει το Μαρδόνιο στο κεφάλι με ένα μεγάλο λιθάρι και τον ρίχνει κάτω νεκρό. Ο χαμός του Μαρδονίου πανικοβάλει τους Πέρσες, οι οποίοι  περνώντας πίσω τους τον Ασωπό ποταμό υποχωρούν. Η σφαγή που επακολούθησε από τους Λακεδαιμόνιους και τους άλλους πάνοπλους παρατεταγμένους και αποφασισμένους Έλληνες ήταν πολύ μεγάλη.

Οι μηδίσαντες Έλληνες τιμωρήθηκαν αγρίως και ιδιαίτερα οι Θηβαίοι. Οι ολιγαρχικοί αρχηγοί της Θήβας συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν στην Κόρινθο, οι δε πολίτες πλήρωσαν ακριβά με πολλαπλές τιμωρίες. Ο Μαρδόνιος κατά ιστορικές πληροφορίες ετάφη στη Θήβα .

Η μάχη και η νίκη των Ελλήνων στις Πλαταιές ήταν καταλυτική για την πορεία των ελληνικών πόλεων-κρατών και των Ελλήνων. Οι Πέρσες ηττήθηκαν κατά κράτος και ανεπιστρεπτί. Ο εξ ανατολών κίνδυνος εξαφανίστηκε και με τη μάχη και τη νίκη της Ιμέρας ανετράπη και ο εκ δυσμών κίνδυνος των Καρχηδονίων. Ο ελληνισμός από 479 π.Χ. είναι ελεύθερος για αναδιοργάνωση οικονομική, πολιτική, κοινωνική και πολιτισμική.

Τον 5ο αιώνα π.Χ. η Αθήνα μεγαλούργησε, η δημοκρατία ενδυναμώθηκε και ισχυροποιήθηκε. Ιδιαίτερα με τις ενισχυτικές μεταβολές του Περικλή στο πολιτειακό δημοκρατικό σύστημα του Κλεισθένη. Η φιλοσοφία, η ποίηση, η λογοτεχνία, η ιστορία και τα μαθηματικά άνθισαν. Η αρχιτεκτονική, η γλυπτική και η ζωγραφική μεγαλούργησαν . Ο 5ος αιώνας χαρακτηρίστηκε «χρυσούς αιών του Περικλέους». Χρυσός αιώνας για ολόκληρη την ανθρωπότητα. Οι   ενοράσεις, οι ιδέες, οι σκέψεις, οι επινοήσεις και τα έργα των Ελλήνων του αιώνα αυτού αποτελούν διαχρονικά πρότυπα και υποδείγματα. Αυτόν τον πνευματικό και πολιτισμικό πλούτο, τον 7ο , 8ο και 9ο αιώνα μ.Χ., οι Άραβες καταρχήν και μετά την πτώση της Κωνσταντινουπόλεως και του Βυζαντίου το 1453, οι διαφυγόντες στην Δύση διανοούμενοι τον μετέφεραν και τον  μεταλαμπάδευσαν αρχικά στην Ιταλία και μετά στην Ευρώπη. Η Αναγέννηση, ο 17ος, 18ος, 19ος και ο 20ος αιώνας δύναται να χαρακτηριστούν μεταελληνικοί για την παγκόσμια σκέψη, τα μαθηματικά, τη φιλοσοφία, την επιστήμη και την τεχνολογία 

Η Πλάταια και οι Πλαταιείς τιμήθηκαν πανελληνίως και ποικιλοτρόπως με λάφυρα, με τελετές, με πανελλήνιους αγώνες για την ελευθερία, με θυσίες προς τους θεούς και με τιμές υπέρ των πεσόντων για την πατρίδα.

Η Πλάταια και οι Πλαταιείς έμειναν αθάνατοι στην ιστορία του ελληνισμού και την ιστορία ολόκληρης της ανθρωπότητας.

Ο Γερμανός φιλόσοφος, ποιητής και συγγραφέας Γκαίτε έγραψε: «Ότι είναι ο νους και η καρδιά για τον άνθρωπο είναι η Ελλάδα για την ανθρωπότητα».

Κλείνοντας θέλω να υποβάλλω πανταχόθεν την παράκληση και ευχή οι εκδηλώσεις για τα 2.500 χρόνια για τη μάχη των Θερμοπυλών και τη ναυμαχία της Σαλαμίνας να έχουν διευρυμένο τίτλο: «Θερμοπύλες – Σαλαμίνα – Πλαταιές 2020», καθόσον η μάχη των Πλαταιών θεωρείται από τους περισσότερους ιστορικούς του κόσμου ισοδύναμων διαστάσεων με τη μάχη των Θερμοπυλών και τη ναυμαχία της Σαλαμίνας και καθοριστικής σημασίας για τον παγκόσμιο πολιτισμό.