ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΣΤΑΜΑΤΗΣ (1898 - 1990 μ.Χ.) - Ένας μεγάλος γιος της Θήβας - Το Κοινωνικό Έργο του Ευάγγελου Σταμάτη

 Άρθρο δημοσιευμένο στις 27 Μαρτίου 2026

Σοφοκλής (496-406 π.Χ.), Αθηναίος, τραγικός ποιητής. Στην υπέρλαμπρη Θηβαία ηρωίδα «ΑΝΤΙΓΟΝΗ»: «Πολλά τα δεινά κ΄ ουδέν ανθρώπου δεινότερο πέλει» (πολλά είναι τα φοβερά πράγματα, αλλά τίποτα φοβερότερο από τον  άνθρωπο)

Νικόλαος Γ. Νόκας (1937-2022 μ.Χ.), Αντιπτέραρχος, Δήμαρχος Λεύκτρων Θήβας – Βοιωτίας (Αγαπητός φίλος και συνομιλητής μου). Από το βιβλίο του, με τίτλο «Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ»:

• «Πολυσύνθετος και πολυδιάστατος ο άνθρωπος δεν μπορεί να ζήσει χωρίς ιδανικά. Χωρίς ηθικό υπόβαθρο, χωρίς πίστη, χωρίς θρύλους, χωρίς μύθους. Ζητείται σταθερό σύστημα αξιών».

• «Η σημερινή εικόνα του ανθρώπου είναι η πιο αντιφατική, η πιο δυστυχής. Βασική αιτία είναι η τεχνητή αύξηση υλικών αναγκών, που φτιάχνει την καταναλωτική κοινωνία, που φέρνει πολύ άγχος, απελπισία, μοναξιά».

• «Οι έννοιες ανθρωπιά, φιλία, ευγένεια, καλοσύνη, αξιοκρατία, όλες γίνονται εμπορεύματα, πράγματα».

Ιωάννης Χ. Λιάκος (1942-2022 μ.Χ.), από Θεσπιές Θήβας - Βοιωτίας,  πτυχιούχος Παιδαγωγικής Ακαδημίας, πτυχιούχος  Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών και Πτυχιούχος Φιλόλογος (Αγαπητός συνάδελφος και συνομιλητής μου).  Από το βιβλίο του, με τίτλο «ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ – ΒΙΟΗΘΙΚΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ. ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΕΠΙΚΑΙΡΟΙ» (Η φωνή της ερήμου), (Σελ. 61)

•     «Στους ανθρώπους των γραμμάτων, τους πνευματικούς ανθρώπους, ο λαός μας ανέκαθεν προσέβλεπε με θαυμασμό και εμπιστοσύνη. Γιατί είναι αυτοί που ασχολούνται με τα κοινωνικά και ηθικά προβλήματα του ανθρώπου: το πνεύμα του, τη γνώση, την έρευνα της αλήθειας, γεγονός που τους επιφορτίζει  όμως, με μεγάλη ευθύνη. Να φωτίσουν το λαό, να τον εμπνεύσουν, να τον καθοδηγήσουν σωστά. Να γίνουν πρότυπα ήθους και αρετής, να βιώσουν τις ηθικές αρετές και να τις ασκούν στην καθημερινή τους ζωή. Να είναι δίκαιοι και να δέχονται με καρτερία τους καταιγισμούς της αδικίας  των άλλων, την αγνωμοσύνη και την πικρία».

Στοιχεία της προσωπικότητας και της εξέλιξης   του

Ο Ευάγγελος Σταμάτης του Σταματίου ή Παπασταμάτη γεννήθηκε στην Επτάπυλη Θήβα στις 13 Σεπτεμβρίου 1898, δυο χρόνια πριν από τον ερχομό του 20ου αιώνα, αιώνα κοσμοϊστορικών μεταβολών, αλλαγών και κατακτήσεων στην Επιστήμη, στην Τεχνολογία, στην Τέχνη, στην Κοινωνική Οργάνωση, στην Ιστορία  και στον Πολιτισμό.

Ήταν το πέμπτο παιδί από τα έντεκα της οικογένειας του Ιερέα Παπασταμάτη, ο οποίος γεννήθηκε στα Βίλια της Δυτικής Αττικής το 1856 και της Βασιλικής, το γένος Χατζοπούλου, η οποία γεννήθηκε στις Ερυθρές της Δ. Αττικής το 1866.

Από τη ψυχολογία και κοινωνιολογία είναι γνωστό ότι τρείς παράγοντες  είναι καθοριστικοί για την εξέλιξη ενός ατόμου: 1) η κληρονομικότητα, 2) το περιβάλλον (φυσικό, κοινωνικό, πολιτιστικό,  άμεσο, έμμεσο και εξωγενές εθνικό - παγκόσμιο), και 3) οι προσωπικές εμπειρίες , γνώσεις και σχέσεις.

Ο Ευάγγελος Σταμάτης ως παιδί μιας υπερπολυμελούς οικογένειας πιθανολογώ ότι πρέπει να μεγάλωσε  με φτώχεια, με πολλές δυσκολίες  και ίσως με φιλοδοξίες και στόχους. Ακόμη, ως παιδί ιερέα πρέπει να γαλουχήθηκε με πρότυπα, με αξίες και αρχές χριστιανικές, πνευματικές, ψυχικές, ηθικές, κοινωνικές κ.α. 

Η εκκλησία, το σχολείο, οι δάσκαλοι, οι διευθυντές, οι καθηγητές της Νεοελληνικής γλώσσας, των Αρχαίων  Ελληνικών, των Μαθηματικών, της Φυσικής, της Χημείας, της Ιστορίας κ.λπ., δημιούργησαν ένα ολιστικό  διευρυμένο γνωσιακό και μορφωτικό υπόβαθρο στα παιδιά και ιδιαίτερα στο φιλομαθή Ε. Σταμάτη. Επίσης, το άμεσο τοπικό  πολιτισμικό περιβάλλον της Θήβας - Βοιωτίας ήταν καταλυτικά επιδραστικό. Καθόσον η Θήβα και η Βοιωτία είχαν από την αρχαιότητα αξιοζήλευτη και διακριτή θέση στο μυθικό, στρατηγικό, ιστορικό  και φιλοσοφικό γίγνεσθαι. Η Θήβα - Βοιωτία, όπως είχα καταγράψει σε προηγούμενες εργασίες μου,  είναι πατρίδα των 12 διάσημων  παγκοσμίως μυθικών και ιστορικών προσώπων, που άφησαν στην ανθρωπότητα έργα αθάνατα, (Κάδμος, Ευρώπη, Διόνυσος, Ηρακλής, Οιδίπους, Αντιγόνη, Πίνδαρος, Επαμεινώνδας, Πελοπίδας, Άγιος Ευαγγελιστής Λουκάς, Ησίοδος, Πλούταρχος). Ακόμη, τα θεατρικά έργα των διασωθέντων δραμάτων  του “Θηβαϊκού Κύκλου” των μέγιστων τραγικών ποιητών της Κλασσικής Αθήνας (Αντιγόνη, Βάκχαι, Επτά επί Θήβας, Ηρακλής μαινόμενος, Οιδίπους επί Κολωνώ, Οιδίπους Τύραννος, Φοίνισσαι) δημιούργησαν ένα ελκυστικό, γοητευτικό πεδίο μάθησης και ασκήσεως.

Το εξωγενές εθνικό περιβάλλον της περιόδου αυτής ήταν φιλελεύθερο και πατριωτικό, καθόσον οι δυο Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913 πενταπλασίασαν την υπάρχουσα Ελλάδα. Ακόμη, το παγκόσμιο πολιτιστικό περιβάλλον στην Γερμανία, όπου μεταγενεστέρως σπούδασε, ήταν επίσης επαναστατικό με την ανακάλυψη της Θεωρίας των Κβάντων (Κβαντομηχανική) για το Μικρόκοσμο (1900-1930) και της Θεωρίας  της Σχετικότητας (1905, 1916) του Αϊνστάιν (1879-1955 μ.Χ.). Κλείνοντας, πιστεύω ότι οι βιωματικές εμπειρίες, οι γνώσεις, οι σχέσεις και οι επιλογές του Ε. Σταμάτη διαμόρφωσαν τις επιστημονικές, φιλοσοφικές, ιστορικές και κοινωνικές ικανότητες και δεξιότητες, για να επιτελέσει αυτό το πολυσχιδές επιστημονικό - συγγραφικό και κοινωνικό έργο.

ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΣΤΑΜΑΤΗ

1) Το πατρικό του σπίτι: ήταν δίπλα στο Μουσείο της πόλεώς μας, στο δυτικό μέρος του. Σ’  αυτό το σπίτι έζησε και μεγάλωσε η μεγάλη, πολυτάλαντη αείμνηστη ηθοποιός Έλλη Λαμπέτη (Λούκου Έλλη), κόρη της αδελφής του Αναστασίας. Το σπίτι αυτό απαλλοτριώθηκε από την Αρχαιολογική Υπηρεσία το 1971. Η απαλλοτρίωση  αυτή έγινε από τον ίδιο και τα αδέλφια του αποδεκτή με απόλυτη συγκατάθεση και κατανόηση. Με αυτή την πράξη και με άλλες, που επακολούθησαν μεταγενέστερα,  κατέστη δυνατή, από το 2005-2010, να γίνει η σημαντική επέκταση των στεγαστικών χώρων, των ημιυπαίθριων και υπαίθριων χώρων, των χώρων αποθήκευσης, συντήρησης, χώρων διοίκησης, βιβλιοθηκών, χώρων μελέτης κ.λπ. Ακόμη, έγινε η ανακαίνιση και του μεσαιωνικού Πύργου της Φραγκοκρατούμενης Θήβας, του μοναδικού όρθιου αρχαιολογικού κτιρίου της Θήβας, που είχε κτιστεί το 1278 μ.Χ. από τον Νικόλαο Β΄ Σαιντ - Ομέρ. Το σημερινό Μουσείο της Θήβας  αποτελεί ένα περίλαμπρο πνευματικό και Πολιτιστικό  Μορφωτικό Κέντρο της Βοιωτίας και της Ελλάδας ολόκληρης.

2) Το Πνευματικό του έργο:  Ολόκληρο το πνευματικό έργο του Ευάγγελου Σταμάτη, που απαρτίζεται από 100 βιβλία, μελέτες, άρθρα κ.λπ., έχει δωρηθεί από τον ίδιο στη Δράκειο Βιβλιοθήκη του Δήμου Θηβαίων, που στεγάζεται σήμερα στο Κέντρο της Θήβας, παρακείμενα του  Ιερού Ναού του Ελεήμονος Προστάτου της πόλεως Αγίου Ιωάννη Καλοκτένη. Ο Πέτρος Δράκος,  ένα άλλο μεγάλο τέκνο της Θήβας, δώρησε το χώρο  και το κτίριο αυτό στον Δήμο Θηβαίων! Έτσι, το έργο του Ε. Σταμάτη, που αναφέρεται στα Μαθηματικά, την Φιλοσοφία και Ιστορία, είναι συγκεντρωμένο σε ένα χώρο και προκαλεί το ενδιαφέρον πολλών πνευματικών ανθρώπων της Ελλάδας, της Γερμανίας και άλλων ανά τον κόσμο. Ευελπιστώ, το τεράστιο αυτό έργο να ψηφιοποιηθεί και να διακινηθεί στα πέρατα της Οικουμένης.

3) Το Κοινωφελές Ίδρυμα με την επωνυμία “Κληροδότημα Αδελφών Ευάγγελου, Χαραλάμπους και Αναστασίου Σταμ. Σταμάτη” Θηβών Βοιωτίας

α) Σύσταση: Στις 10 Ιουνίου 1981 και μεταγενεστέρως,  με σχετικές συμβολαιογραφικές διαδικασίες, πρακτικά δικαστηρίων, προεδρικά διατάγματα, αποφάσεις και άλλες νομικές πράξεις, οι Αδελφοί Σταματίου Σταμάτη συνέστησαν Κοινωφελές Ίδρυμα με την επωνυμία “Κληροδότημα Αδελφών Ευάγγελου, Χαραλάμπους και Αναστασίου Σταμ. Σταμάτη” Θηβών Βοιωτίας. Με προεδρικό Διάταγμα, στις 28 Μαρτίου 1988, εγκρίθηκε η σύσταση του ανωτέρω Ιδρύματος και κυρώθηκε ο Οργανισμός Διοίκησης και Διαχείρισης του αποτελουμένου από δεκατέσσερα (14) άρθρα.

β) Διοίκηση: Η Διοίκηση του πραγματοποιείται  από πενταμελές Διοικητικό Συμβούλιο.

γ) Σκοπός: Στο Κληροδότημα οι Αδελφοί Σταμ. Σταμάτη διαθέτουν όλη την ακίνητη και κινητή περιουσία τους, αλλά και τις οικονομικές τους αποταμιεύσεις. Σκοπός του Ιδρύματος είναι εκ των καθαρών εσόδων του να αποστέλλονται στην αλλοδαπή, για μεταπτυχιακές σπουδές επί μια τριετία ένας ή και περισσότεροι σπουδαστές πτυχιούχοι του Πανεπιστημίου ή του Πολυτεχνείου Αθηνών. Αυτοί θα πρέπει να κατάγονται από τη περιοχή των Θηβών και Βοιωτίας και κατά προτίμηση από τη συνοικία της Θήβας “Πυρί”,  στον Ιερό Ναό της οποίας ιερουργούσε επί πεντηκονταετία ο πατέρας τους Σταμάτης.

δ) Περιουσία:  Αναλυτικά η περιουσία του Ιδρύματος, κατά το χρόνο σύστασής του, έχει ως εξής:

1. Διαμέρισμα επιφανείας (124,00 τ.μ), 5ου ορόφου, επί της οδού Αχιλλέως Παράσχου 3,   Πεδίο του Άρεως, Αθήνα.
2. Αποθήκη του δώματος, επιφανείας (5,00 τ.μ) της ιδίας πολυκατοικίας.
3. Διαμέρισμα επιφανείας (44,40 τ.μ ), 1ου ορόφου στη συμβολή των οδών Αγαθίου 24-26-28 και Καβάσιλα 1-3, Νεάπολη.
4. Διαμέρισμα επιφανείας (48,50 τ.μ) 1ου ορόφου στην οδό Ιπποκράτους 183 στην Αθήνα.
5. Οικόπεδο έκτασης (773,70 τ.μ) με αριθμό 14/233 και με αριθμό Ο.Τ 35, στην οδό Απόλλωνος 65, στην Σαρωνίδα Αττικής.
6. Οικόπεδο έκτασης (772,00 τ.μ) με αριθμό 8/227 και με αριθμό Ο.Τ 35, στην οδό Ποσειδώνος 54, στην Σαρωνίδα Αττικής.
7. Οικόπεδο έκτασης (807,60 τ.μ) στην οδό Ποσειδώνος 26, στην Σαρωνίδα Αττικής.
8. Οικόπεδο έκτασης (615,96 τ.μ) με αριθμό Β΄24 και με αριθμό Ο.Τ 111 στην οδό Αριστοτέλους  στην Σαρωνίδα Αττικής.
9. Σε ένα εκ των ανωτέρω οικοπέδων υπάρχουν δυο οικοδομές  τεσσάρων συνολικά διαμερισμάτων.
10. Ψιλή κυριότητα του περιεχομένου της με αριθ. 1047 θυρίδας του θησαυροφυλακίου του κεντρικού καταστήματος  της ΕΤΕ.
11. Καταθέσεις σε λογαριασμούς στην Εθνική Τράπεζα Ελλάδος ΑΕ.

ε) Πόροι του Ιδρύματος: Είναι τα εισοδήματα από την εκμετάλλευση των περιουσιακών του στοιχείων  και οι τόκοι από τις καταθέσεις.

Βραβεύσεις, τιμητικές διακρίσεις, εκδηλώσεις

α) Τον Ευάγγελο Σταμάτη τίμησαν διαχρονικά με το σεβασμό και με τη φιλία τους:

1) Ο Δήμαρχος Θηβαίων Ιωάννης Κτιστάκης

2) Ο Δάσκαλος Γεώργιος Κουρούνης και η Δασκάλα γυναίκα του Αλεξάνδρα Κουρούνη

3) Ο διάσημος Καθηγητής Μαθηματικών του Πανεπιστημίου του Βερολίνου Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή  (1873-1950 μ.Χ.)

4) Ο Καθηγητής των Μαθηματικών του Πανεπιστημίου Αθηνών  και συμφοιτητής του Δημήτριος Κάππος (1904-1985 μ.Χ.) (Δάσκαλός μου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών)

5) Ο Καθηγητής Φυσικής - Μηχανικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Ακαδημαϊκός Κωνσταντίνος Παπαϊωάννου (1899-1979 μ.Χ.) (Δάσκαλός μου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών)

6) Ο Καθηγητής των Μαθηματικών  του Πανεπιστημίου Αθηνών Παναγιώτης Ζερβός (1878-1952 μ.Χ.) και ο γιος του Καθηγητής  των Μαθηματικών Σπυρίδων Ζερβός (1930-2015 μ.Χ.)

7) Ο Καθηγητής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Χαρίτωνας Χαριτωνίδης (1878-1954 μ.Χ.) και ο γιος του

8) Ο διάσημος Φιλόλογος Κωνσταντίνος Γεωργούλης

9) Πολλοί φίλοι, συμπολίτες του από την συνοικία “Πυρί” της Θήβας, τους οποίους επισκέπτετο τακτικά.

Πολλοί εκ των ανωτέρω τον παρώθησαν και τον βοήθησαν  να ασχοληθεί με την Ιστορία και τη Φιλοσοφία των Αρχαίων Ελληνικών Μαθηματικών.

 

β) Για το Μαθηματικό, Φιλοσοφικό και Ιστορικό του έργο τον έχουν διαχρονικά τιμήσει:

1) Από το 1948 είναι τιμητικά μέλος της Εταιρείας Φυσικών του Βερολίνου.

2) Από το 1966 είναι τιμητικά μέλος της Διεθνούς Ακαδημίας της Ιστορίας των Επιστημών .

3) Ο Γερμανικός Εκδοτικός Οίκος  B.G Teubner για το μεταφραστικό έργο των βιβλίων  των: Ευκλείδη, Αρχιμήδη, Απολλωνίου και Διοφάντου με ειδικό βραβείο.

4) Η Ακαδημία Αθηνών του απένειμε το “Αριστείον των Θετικών Επιστημών”.

5) Το Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών του απένειμε Διδακτορικό.

6) Το Υπουργείο Παιδείας τον βράβευσε  για κάποια σχολικά βιβλία.

7) Η Ελληνική Μαθηματική Εταιρεία (ΕΜΕ) τον ανακήρυξε Επίτιμο Πρόεδρο αυτής και του απένειμε ειδικό μετάλλιο.

8) Το 3ο Γυμνάσιο Θήβας, που έχει έδρα τη συνοικία του Πυρίου Θήβας φέρει τιμητικά το όνομά του.

9) Το Παράρτημα Βοιωτίας της ΕΜΕ πραγματοποιεί από το 2011 Διαγωνισμό με το όνομά του, στο οποίο συμμετέχουν μαθητές της Α΄ Τάξης  των Γυμνασίων της Βοιωτίας. Ο Διαγωνισμός πραγματοποιείται  σε δυο φάσεις μαζί με τους Πανελλήνιους Διαγωνισμούς της ΕΜΕ “ΘΑΛΗΣ” και “ΕΥΚΛΕΙΔΗΣ”.

Ο Ευάγγελος Σταμάτης πέθανε πλήρης ημερών και πνευματικής διαύγειας την 1η Μαρτίου 1990.

 

Σημείωση 1: Για τη συγγραφή αυτής της εργασίας, που αφορά το κοινωνικό έργο του Ε. Σταμάτη, έλαβα υπόψη μου:

1) Μια αυτοβιογραφία του γραμμένη το 1960.

2) Στοιχεία από τον αείμνηστο ανηψιό του Ε. Σταμάτη, τον αείμνηστο Γεώργιο Καλογερόπουλο.

3) Τα αρχεία του Δήμου Θηβαίων.

4) Στοιχεία από την Δράκειο Βιβλιοθήκη του Δήμου Θηβαίων.

5) Τις εργασίες των καθηγητών Ιωάννη Χριστιανίδη, Γεωργίου Ωραιόπουλου και του Καθηγητού - εκδότη Ευάγγελου Σπανδάγου.

6) Τις κυρίες, Μάγδα Παπαδοπούλου, Δ/ντρια της Δράκειου Βιβλιοθήκης και τη συνεργάτιδά της Παρασκευή Κουραντά, τις οποίες ευχαριστώ ιδιαιτέρως.

7) Τον αείμνηστο Δάσκαλο Κουρούνη Γεώργιο και τη Δασκάλα γυναίκα του Κουρούνη Αλεξάνδρα.

8) Τον Μηχανικό του Δήμου Θηβαίων Ζήση Ευάγγελο.

9) Τον Μηχανικό, πρώην Δημοτικό Σύμβουλό Τυρηνόπουλο Κωνσταντίνο και τον Θεοφάνη Νικολούτσο.

10) Τον δικηγόρο, πρώην βουλευτή Νικόλαο Κτιστάκη.

Σημείωση 2: Τα βιβλία και τα άρθρα μου είναι διαθέσιμα συγκεντρωτικά στο προσωπικό μου ιστολόγιο: https://katselisgeorge.blogspot.com/

 

Ευάγγελος Σταμάτης, Ευκλείδης Β΄ , Ελληνική Μαθηματική Εταιρεία (Ε.Μ.Ε.), 1997, 1998

 Άρθρα δημοσιευμένα στο Περιοδικό Ευκλείδης Β' της Ελληνικής Μαθηματικής Εταιρείας (Ε.Μ.Ε.)

Κατσέλης, Γ. (1997). Ευάγγελος Σταμάτης, Ένας μεγάλος γυιός της Θήβας. Ευκλείδης Β’, τεύχος 26, σσ. 2-4.

Ζερβός, Σ.Π. (1998). Ο Ευάγγελος Σταμάτης και η μελέτη των αρχαίων ελληνικών μαθηματικών. Ευκλείδης Β’, τεύχος 28, σσ. 51-52.

Τα άρθρα είναι διαθέσιμα εδώ

ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΣΤΑΜΑΤΗΣ (1898-1990 μ.Χ) - Ένας μεγάλος γιός της Θήβας - Το Πνευματικό Έργο του Ευάγγελου Σταμάτη

 Άρθρο δημοσιευμένο στις 13 Μαρτίου 2026

ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΣΤΑΜΑΤΗΣ (1898-1990 μ.Χ)

Ένας μεγάλος γιός της Θήβας

ΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΣΤΑΜΑΤΗ

Μαθηματικό – Φιλοσοφικό – Ιστορικό

α) Μεταφράσεις, β) Βιβλία σχολικού περιεχομένου, γ) Βιβλία ευρύτερου περιεχομένου, ερευνητικές εργασίες, επιστημονικές αναλύσεις, άρθρα κ.λπ.

Ο Ευάγγελος Σταμάτης, όπως κατέγραψα στο βιογραφικό του (δημοσιεύτηκε στις 27/2/2026) καταγόταν από την Θήβα, την πόλη των 10 διάσημων παγκοσμίως μυθικών και ιστορικών προσώπων της αρχαιότητας, των εξής: 1) Κάδμος, 2) Ευρώπη, 3) Διόνυσος, 4) Ηρακλής, 5) Οιδίπους, 6) Αντιγόνη, 7) Πίνδαρος (522-438 π.Χ.), 8) Επαμεινώνδας (418-362 π.Χ.), 9) Πελοπίδας (410-364 π.Χ.) και 10) Άγιος Ευαγγελιστής Λουκάς (π.4-84 μ.Χ.).

Επιπρόσθετα, στην Βοιωτία γεννήθηκαν, έζησαν και έδρασαν δυο ακόμη διάσημοι, μέγιστοι: Ησίοδος (π. 800 π.Χ.) από την Άσκρη, συγγραφέας των παγκοσμίως γνωστών έργων «Θεογονία» (Γένεση των θεών των Ελλήνων) και «Έργα και Ημέραι» και ο Πλούταρχος (47-127 μ.Χ.) από την ιστορική Χαιρώνεια, συγγραφέας των διάσημων έργων «Βίοι Παράλληλοι», «Ηθικά» και άλλων. Αυτό το άμεσο ενυπάρχον πολιτισμικό περιβάλλον επηρέασε τον Ε. Σ. Σταμάτη.

Στη διάρκεια των μεταπτυχιακών σπουδών του στην Γερμανία, τη δεύτερη δεκαετία του μεσοπολέμου, η χώρα αυτή ήταν ένα από τα σημαντικότερα κέντρα έρευνας της Ιστορίας των Μαθηματικών. Η άνθηση αυτή δεν άφησε ανεπηρέαστο τον Έλληνα σπουδαστή Ε. Σταμάτη, θιασώτη και γνώστη της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Ιστορίας, ο οποίος συγκέντρωσε πλούσιο υλικό της ιστορίας των Μαθηματικών.

Το 1939 επέστρεψε στην Ελλάδα και συνέχισε την υπηρεσία του ως καθηγητής Μέσης Εκπαίδευσης, συγχρόνως όμως, άρχισε να επιδίδεται συστηματικά σε ιστορικές μελέτες σχετικά με την επιστήμη και τη φιλοσοφία των Αρχαίων Ελλήνων. Η δραστηριότητά του ως ιστορικού των αρχαίων Ελλήνων Μαθηματικών είναι έντονη, συνεχής και πολυδιάστατη. Περιλαμβάνει εκδόσεις έργων των Αρχαίων Ελλήνων Μαθηματικών, συγγραφή εργασιών ερευνητικού περιεχομένου, καθώς και συγγραφή βιβλίων και άρθρων εκλαϊκευμένου χαρακτήρα.

α) Μεταφραστικό έργο

Ο Ευάγγελος Σταμάτης υπήρξε ο πρώτος σκαπανέας των αρχαίων Ελληνικών Μαθηματικών. Μας έδωσε σπουδαίες μεταφράσεις των φιλοσοφικών και επιστημονικών επιτευγμάτων των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων, που αναφέρονται στις θετικές επιστήμες. Το μεταφραστικό του έργο, που εκδόθηκε από το Γερμανικό εκδοτικό οίκο B.G Teubner, περιλαμβάνει:

1. Όλα τα βιβλία των στοιχείων του Ευκλείδη (σε 4 τόμους). Ο Έλληνας Μαθηματικός Ευκλείδης έζησε από το 330 περίπου π.Χ. μέχρι το 270 περίπου π.Χ. Σπούδασε στην Ακαδημία του Πλάτωνος, την οποία είχε ιδρύσει ο Πλάτων (427-347 π.Χ.) στην Αθήνα το 387 π.Χ. και έκλεισε ο Ιουστινιανός το 529 μ.Χ. Λειτούργησε αδιαλείπτως για 916 χρόνια. Ήταν το μεγαλύτερο Πνευματικό Κέντρο του αρχαίου κόσμου. Ο Ευκλείδης εργάστηκε στην Αλεξάνδρεια και έγραψε 13 βιβλία πρότυπα παγκοσμίως για τα Μαθηματικά, τη Μαθηματική Σκέψη, αλλά και όλες τις επιστήμες για 2.300 χρόνια. Έγραψε και πολλά άλλα.
2. Τα Άπαντα του Αρχιμήδη (287-212 π.Χ.) (σε 3 τόμους). Έλληνας μαθηματικός από τις Συρακούσες. Θεωρείται παγκοσμίως έως σήμερα η μεγαλύτερη Μαθηματική Φυσιογνωμία. Η έκδοση αυτή και η μετάφραση θεωρείται η σημαντικότερη διεθνώς. Σ’ αυτήν περιέχεται ανακατασκευασμένο από τον ίδιο τον Ευάγγελο Σταμάτη στη σικελική και δωρική διάλεκτο, στην οποία έγραφε ο Αρχιμήδης, το αρχαίο κείμενο 15 θεωρημάτων, τα οποία διασώθηκαν στην Αραβική.
3. Τα Κωνικά του Απολλωνίου (σε 4 τόμους). Απολλώνιος ο Περγαίος (247-205 π.Χ.). Η θεωρία των Κωνικών του Απολλωνίου και η Αναλυτική – Αλγεβρική έκφραση αυτών μετά την εισαγωγή της Αναλυτικής Γεωμετρίας από τον Καρτέσιο (1596-1650 μ.Χ.), αποτέλεσαν τη βάση για την ηλιοκεντρική θεωρία του Κοπέρνικου (1473-1543 μ.Χ.), του Κέπλερ (1571-1630 μ.Χ.), του Γαλιλαίου (1564-1642 μ.Χ.) και του Νεύτωνα (1642-1727 μ.Χ.).
4. Τα Αριθμητικά του Διοφάντου. Διόφαντος (210-290 μ.Χ.). Έζησε και πέθανε στην Αλεξάνδρεια. Χρησιμοποίησε τον Αλγεβρικό συμβολισμό. Θεωρείται πατέρας της Άλγεβρας. Μετά τον Διόφαντο και μέχρι τον 15ο αιώνα μ.Χ. ακολουθεί σταδιακά η παρακμή. Ιδιαίτερη μνεία θα πρέπει να γίνει στην απρόσκοπτη και πολύχρονη συνεργασία του Ευάγγελου Σταμάτη με τον Γερμανικό Εκδοτικό Οίκο Teubner, που επιμελήθηκε και νέες βελτιωμένες εκδόσεις των στοιχείων του Ευκλείδη και έργων του Αρχιμήδη. Για τη συνεργασία του αυτή, που άρχισε το 1960, τιμήθηκε από τον Εκδοτικό Γερμανικό Οίκο με ειδικό βραβείο.

β) Συγγραφή βιβλίων σχολικού περιεχομένου

Εκτός από το μεταφραστικό, το συγγραφικό έργο του Ευάγγελου Σταμάτη δημιουργείται και παράγεται επί της ουσίας αδιαλείπτως από το 1945 με τη λήξη του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι και το 1982. Δηλαδή, ο Ευάγγελος Σταμάτης εργάζεται πνευματικά μέχρι και το 84ο έτος της ηλικίας του. Αποτελείται ακόμη από 10 σχολικά βιβλία Φυσικής, Χημείας, Γεωγραφίας, για διάφορες τάξεις του τότε εξατάξιου Γυμνασίου, από τα οποία ορισμένα βραβεύτηκαν από το Υπουργείο Παιδείας.

γ) Συγγραφή βιβλίων ευρύτερου περιεχομένου, ερευνητικές εργασίες, επιστημονικές αναλύσεις, άρθρα κ.λπ.

Ακόμα έγραψε πολλά βιβλία και πολλά άρθρα σε εγκυκλοπαίδειες, λεξικά, περιοδικά και Τύπο και επιπροσθέτως πολλές εκλαϊκευμένες επιστημονικές αναλύσεις.

Παραθέτω τον πίνακα των πολυάριθμων αυτών έργων του διατεταγμένα χρονολογικά. Για λόγους οικονομίας χρόνου τα καταγράφω επιγραμματικά:

1) “Το εκπαιδευτικόν πρόβλημα της Ελλάδος” (1945)

2) “Αρχιμήδους Μηχανικά Ι” (1946)

3) “Αρχιμήδους τετραγωνισμός παραβολής” (1946)

4) “Το Δήλιον πρόβλημα και η Τριχοτόμησις γωνίας” (1949)

5) “Αρχιμήδους Κύκλου μέτρησις” (1950)

6) “Αι κοσμικαί ακτίνες” (1951)

7) “Ευκλείδου Γεωμετρία” τ1 (1952)

8) “Ο αναδρομικός συλλογισμός παρά τω Ευκλείδη” (1953)

9) “Ευκλείδου Γεωμετρία, Θεωρία αριθμών” τ2 (1953)

10) “Μαθήματα Ιστορίας του Πολιτισμού, Τα Ελληνικά Μαθηματικά, εκ των παραδόσεων εν τη Σχολή Γενικής Μορφώσεως Ανωτέρων Αξιωματικών του Γενικού Επιτελείου Στρατού” (1956)

11) “Συμβολή εις την έρευνα της Γεωμετρικής Άλγεβρας των Πυθαγορείων” (1956)

12) “Ευκλείδου περί ασυμμέτρων” τ. 3 (1957)

13) “Ευκλείδου Στερεομετρία” τ. 4 (1957)

14) “Επί του Ευκλείδειου θεωρήματος ότι οι κύκλοι είναι πρός αλλήλους ως τα τετράγωνα των διαμέτρων” (1957)

15) “Οι Γίγαντες Διανοήσεως: Εύδοξος ο Κνίδιος” (1958)

16) “Οι Προσωκρατικοί Φιλόσοφοι και η σύγχρονος φυσική. Αναξαγόρας” (1958)

17) “Πρακτικά Ακαδημίας Αθηνών. Περί του αξιώματος της αδράνειας” (1959)

18) “Οι Προσωκρατικοί Φιλόσοφοι: Θαλής ο Μιλήσιος” (1959)

19) “Ανθολογία αρχαίων κειμένων. Μαθηματικά-Αστρονομία-Φυσική-Μηχανική- Γεωγραφία” (1960)

20) “Επιστημονικό έργο” (1960)

21) “Γενίκευσις ενός προβλήματος απροσδιορίστου αναλύσεως του Διοφάντου” (1960)

22) “Ανθολογία αρχαίων κειμένων. Μαθηματικά-Αστρονομία-Φυσική-Μηχανική-Γεωγραφία Πολιτισμού” (1961)

23) “Ανακατασκευή του αρχαίου κειμένου τεσσάρων ελλειπόντων προβλημάτων του 5ου βιβλίου των Αριθμητικών του Διοφάντου” (1961)

24) “Ανθολογία αρχαίων κειμένων” (1961)

25) “Παρατηρήσεις τινές επί της μεθόδου παρισότητος αγωγή του Διοφάντου” (1961)

26) “Οι μεγάλοι Έλληνες της Αρχαιότητος: Ο Μαθηματικός Ευκλείδης” (1962), ανάτυπο

27) “Πυθαγόρας” (1962), ανάτυπο

28) “Επί των ορισμών 17 και 18 του 5ου βιβλίου των στοιχείων του Ευκλείδου και του όρου δι΄ ίσου” (1962)

29) “A Contribution to the Interpetation of Geometric Passage of the dialogue Menon, Platos” (1962), ανάτυπο

30) “Ανάλυσις προβλημάτων εκ των αριθμητικών του Διοφάντου” (1962), ανάτυπο

31) “Ανάλυσις ενός προβλήματος των αριθμητικών του Διοφάντου” (1963)

32) “Διοφάντου αριθμητικά. Η Άλγεβρα των Αρχαίων Ελλήνων” (1963), ανάτυπο

33) “Ο Μαθηματικός Θυμαρίδας ο Πάριος και το Θυμαρίδειον επάνθημα” (1963), ανάτυπο

34) “Γενίκευσις ενός θεωρήματος του Αρχιμήδους” (1963), ανάτυπο

35) “Αι αναλογίαι των αρχαίων Ελλήνων και η σχέσις της αρμονικής αναλογίας προς τον τύπον των κοίλων σφαιρικών κατόπτρων” (1963), ανάτυπο

36) “Ανάλυσις προβλημάτων τινών εκ των αριθμητικών του Διοφάντου” (1964), ανάτυπο

37) “Ο εκ της Μήλου Μαθηματικός Διονυσόδωρος” (1964), ανάτυπο

38) “Στυλιανός Κ. Πουλόπουλος” (1965), ανάτυπο

39) “Κριτική Βυζαντινού βιβλίου Αριθμητικής” (1965)

40) “Το άτομο και η επίδρασις των πυρηνικών εκρήξεων” (1965), ανάτυπο

41) “Η νήσος Θούλη και ο Πυθέας” (1965), ανάτυπο

42) “Η οπτική εν τη αρχαία Ελλάδι και το Ιστορικόν λεξικόν της οπτικής ορολογίας των Ελλήνων υπό Κάρολου Μούγκλερ” (1965), ανάτυπο

43) “Παναγιώτου Ν. Μάγειρα. Εισαγωγή εις την αριθμοθεωρίαν” (1965)

44) “Ανακατασκευή του αρχαίου κειμένου εις την Σικελικήν δωρικήν διάλεκτον δεκαπέντε θεωρημάτων του Αρχιμήδους τα οποία σώζονται εις την αραβικήν” (1965), ανάτυπο

45) “Αι επιστήμαι εν Ελλάδι από των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι του 15ου αιώνα” (1966), ανάτυπο

46) “Προσωκρατικοί Φιλόσοφοι” (1966)

47) “Συμβολή εις την ερμηνείαν μουσικού χωρίου του διαλόγου του Πλάτωνος Τίμαιος” (1966), ανάτυπο

48) “Αρχιμήδεια Ι (καθηγητή Περικλέι Σίμων) επί τη 80η επέτειο από της γεννήσεως του” (1967), ανάτυπο

49) “Δυνάμεις με κλασματικούς εκθέτας παρ΄ Αρχιμήδει” (1967)

50) “Βιβλιοκρισία: Miguel Parra Leon Pitagoras” (1967), ανάτυπο

51) “Μενάνδρου Ψήγματα” (1968)

52) “Αρχιμήδους περί της Κατασκευής της πλευράς του εις τον κύκλον εγγεγραμμένου κανονικού επταγώνου” (1968), ανάτυπο

53) “Οι Προσωκρατικοί Φιλόσοφοι εν αναφορά προς την Χριστιανικήν αλήθειαν” (1968)

54) “Ευκλείδης” (1968), ανάτυπο

55) “Η Ελληνική Επιστήμη” (1968)

56) “Δαίδαλος ο μυθικός κατασκευαστής αεροπλάνου και Αρχύτας ο κατασκευαστής του πρώτου αεριωθούμενου αεροπλάνου” (1969) (Η εργασία αυτή ανακοινώθηκε στις 15/3/1969 στο Διεθνές Διαστημικό Συνέδριο Χανίων Κρήτης)

57) “Κριτική του βιβλίου της κ. Χριστίνας Γ. Ζήση. Το πρώτον κινούν ακίνητον παρ΄ Αριστοτέλει” (1969)

58) “Euclides I, Elementa I-IV”, B.G. Teubner (1969)

59) “Φιλόγελως” (1970), ανάτυπο

60) “Ο Θάνατος του Μεγάλου Αλεξάνδρου” (1970), ανάτυπο

61) “Ιστορία των Μαθηματικών. Τα Μαθηματικά των Ελλήνων” (1970), ανάτυπο

62) “Αι αρχαί του Ελληνικού Πολιτισμού και της Ελληνικής γεωμετρίας” (1970), ανάτυπο

63) “Η θεωρία των συνδυασμών κατά την αρχαιότητα” (1970), ανάτυπο

64) “Αρχιμήδους Άπαντα, Τόμος Α’ μέρος Α’. Έκδ. Τεχν. Επιμελ. Ελλάδος” (1970)

65) “Αρχιμήδους Άπαντα, Τόμος Α’ μέρος Β’. Έκδ. Τεχν. Επιμελ. Ελλάδος” (1970)

66) “Euclides II, Elementa V-IΧ, B.G. Teubner” (1970)

67) “Αι Φυσικομαθηματικαί επιστήμαι” (1971), ανάτυπο

68) “Η Ιστορία των Μαθηματικών” (1971), ανάτυπο

69) “Τα άπαντα του Αρχιμήδους” τ. Α (1972), ανάτυπο

70) “Archimedis Opera Omnia, Vol. I-III, Ed. I.L. Heiberg, corrigenda adiecit Evangelos S. Stamatis, B.G. Teubner” (1972)

71) “Euclides III, Elementa X, B.G. Teubner” (1972)

72) “Επιστημονικαί Εργασίαι: Άρθρα” τ. Α΄(1972)

73) “Ανέκδοτα έργα Ελλήνων Μαθηματικών και Αστρονόμων σωζόμενα εις την αραβικήν” (1972), ανάτυπο

74) “Επιστημονικαί Εργασίαι: Άρθρα” τ. Β΄(1973)

75) “Euclides IV, Elementa XI-XIII, B.G. Teubner” (1973)

76) “Αρχιμήδους άπαντα” τ. Β΄(1973)

77) “Αρχιμήδους άπαντα” τ. Γ΄(1974)

78) “Απολλωνίου Κωνικά” τ. Α΄(1975)

79) “Αρίσταρχος ο Σάμιος” (1975)

80) “Το άθροισμα των τετραγώνων των αριθμών” (1975), ανάτυπο

81) “Απολλωνίου Κωνικά” τ. Β (1976)

82) “Απολλωνίου Κωνικά” τ.Γ΄ (1976)

83) “Απολλωνίου Κωνικά, Τόμος Δ’. Έκδ. Τεχν. Επιμελ. Ελλάδος” (1976)

84) “Τα εις την αραβικήν ευρεθέντα τέσσερα νέα βιβλία των αριθμητικών του Διοφάντου” (1976), ανάτυπο

85) “Μαθηματικά εις τους διαλόγους του Πλάτωνος” (1976)

86) “Euclides V, 1, Elementa XIV-XV, Scholia in libros I-V, B.G. Teubner” (1977)

87) “Euclides V, 2, Scholia in libros VI-XIII, Appendix Schol., B.G. Teubner” (1977)

88) “Αριστοτέλης” (1978)

89) “Ανάλεκτα” (1978)

90) “Ευκλείδου, Περί διαιρέσεων” (1979)

91) “Ο Ζυγός του Αρχιμήδους” (1979)

92) “Ιστορία των Ελληνικών Μαθηματικών (Αριθμητικά – Αι Αρχαί της Ελληνικής Γεωμετρίας), B’ έκδοση 1980” (1980)

93) “Το πρόβλημα του χώρου” (1980),ανάτυπο

94) “Αρίσταρχου Σαμίου, περί μεγεθών και αποστημάτων ηλίου και σελήνης, επί τη 2300ή επετείω της γεννήσεως του (320 π.Χ. – 1980 μ.Χ.)” (1980)

95) “Πυθαγόρας ο Σάμιος” (1981)

96) “Τα Καυστικά κάτοπτρα του Αρχιμήδους” (1982)

97) “Οι Μαθηματικοί της Αρχαίας Ακαδημίας του Πλάτωνος” (1982)

Το τεράστιο αυτό πνευματικό έργο του βαθυστόχαστου και χαλκέντερου συμπατριώτη μας Ε. Σταμάτη, που έχει καταγραφεί στα πάνω από τα 100 βιβλία του, αποτελεί μια τεράστια παρακαταθήκη για τα Μαθηματικά, την Ιστορία και τη Φιλοσοφία.

Όλα τα βιβλία του έχουν δωρηθεί από τον μεγάλο αυτόν εμπνευσμένο Θηβαιολάτρη στην Δράκειο Βιβλιοθήκη του Δήμου Θηβαίων.

Σκοπός η ανάγνωση, η μάθηση, η γνώση, η ερευνητική αναζήτηση, η ανάπλαση και διάπλαση της σκέψης, του χαρακτήρα και της προσωπικότητας των Θηβαίων, των Βοιωτών και όλων των στοχαζομένων εντός και εκτός Ελλάδος.

Η αξιοποίηση αυτού του έργου επαφίεται στο φιλότιμο και την ανδρεία των απανταχού Θηβαίων και Βοιωτών.

Σημείωση 1:

Για τη συγγραφή αυτής της εργασίας, που αφορά το πνευματικό έργο του Ε. Σταμάτη, έλαβα υπόψη μου:

1) Μια αυτοβιογραφία του γραμμένη το 1960.

2) Στοιχεία από τον αείμνηστο ανηψιό του Ε. Σταμάτη, τον αείμνηστο Γεώργιο Καλογερόπουλο.

3) Τα αρχεία του Δήμου Θηβαίων.

4) Στοιχεία από την Δράκειο Βιβλιοθήκη του Δήμου Θηβαίων.

5) Τις εργασίες των καθηγητών Ιωάννη Χριστιανίδη και Γεωργίου Ωραιόπουλου.

6) Τις κυρίες, Μάγδα Παπαδοπούλου, Δ/ντρια της Δράκειου Βιβλιοθήκης και τη συνεργάτιδά της Παρασκευή Κουραντά, τις οποίες ευχαριστώ ιδιαιτέρως.

7) Τον αείμνηστο Δάσκαλο Κουρούνη Γεώργιο και τη Δασκάλα γυναίκα του Κουρούνη Αλεξάνδρα, και

8) Τον δικηγόρο, πρώην βουλευτή Νικόλαο Κτιστάκη.

Σημείωση 2:

Τα βιβλία και τα άρθρα μου είναι διαθέσιμα συγκεντρωτικά στο προσωπικό μου ιστολόγιο: https://katselisgeorge.blogspot.com/

ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΣΤΑΜΑΤΗΣ (1898 -1990 μ.Χ) - Ένας μεγάλος γιος της Θήβα

Άρθρο δημοσιευμένο στις 27 Φεβρουαρίου 2026

Το άρθρο αυτό περιέχει στοιχεία από την εργασία μου, που  δημοσιεύτηκε στο περιοδικό  ΕΥΚΛΕΙΔΗΣ Β΄, 4ο  Τεύχος, της Ελληνικής Μαθηματικής Εταιρείας (ΕΜΕ), το 1997

Μια προσωπική βιογραφία του

Ο Ευάγγελος Σταμάτης του Σταματίου ή Παπασταμάτη γεννήθηκε στη Θήβα στις 13 Σεπτεμβρίου 1898 δυο χρόνια πριν τον ερχομό  του 20^ου αιώνα, αιώνα κοσμοϊστορικών αλλαγών και μεταβολών στην Επιστήμη, την Τεχνολογία, την Τέχνη, την Κοινωνική οργάνωση, την Ιστορία και τον Πολιτισμό.

Ήταν το πέμπτο παιδί από τα έντεκα της οικογένειας του ιερέα Παπασταμάτη, ο οποίος γεννήθηκε στα Βίλλια της Δ. Αττικής το 1856 και της Βασιλικής, το γένος Χατζοπούλου, η οποία γεννήθηκε στο Κριεκούκι το 1866.

Στη γενέτειρα του τη Θήβα επεράτωσε τις γυμνασιακές του σπουδές, εργαζόμενος ως μαθητής μαζί με τον αείμνηστο Δήμαρχο Θηβαίων Ιωάννη Κτιστάκη στο συμβολαιογραφείο  του Ευάγγελου Ταμβίσκου, παράγοντας χειρόγραφα αντίγραφα συμβολαίων.

Με το απολυτήριο του Γ/σίου πήγε στην Αθήνα,  όπου γράφτηκε στη μονοετούς φοιτήσεως  τότε, Εθνική Ακαδημία Σωματικής Αγωγής, η οποία μόλις είχε ιδρυθεί.

Ο Ευάγγελος Σταμάτης ανέπτυξε σημαντική δραστηριότητα στο χώρο του αθλητισμού. Διορίστηκε γυμναστής στο Βαρβάκειο Γ/σιο, συμμετείχε ως ιδρυτικό μέλος στην ίδρυση αθλητικών σωματείων και διετέλεσε διοικητικός παράγοντας  του «Παναθηναϊκού Α.Ο.». Συνέγραψε και μια εργασία που αναφέρεται στον επαγγελματικό αθλητισμό στην αρχαιότητα.

Το 1917 σε ηλικία 19 ετών ενεγράφη στο Φυσικό Τμήμα της Φυσικομαθηματικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.  Κατά τα έτη 1921-22 και πριν τελειώσει το Πανεπιστήμιο μετέσχε στη Μικρασιατική Εκστρατεία, ως οπλίτης στο 18^ο Σύνταγμα Πεζικού.

Μετά την ήττα και τη Μικρασιατική καταστροφή επέστρεψε στην Αθήνα, όπου συνέχισε τις σπουδές του και το 1923 έλαβε το πτυχίο του Φυσικού απ΄ τη Φυσικομαθηματική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Το 1924 διορίζεται ως καθηγητής των Φυσικών στη Μέση Εκπαίδευση και υπηρετεί αρχικά σε Γ/σια της Κοζάνης και μετά των Αθηνών. Υπηρέτησε στη Μέση Εκπαίδευση σχεδόν αδιαλείπτως επί 35 χρόνια. Έγινε Γυμνασιάρχης και Επιθεωρητής. Τα μαθήματα που δίδαξε ήταν Φυσική, Χημεία, Γεωγραφία, Υγιεινή και Μαθηματικά.  Η δραστηριότητα του στη Μέση Εκπαίδευση δεν υπήρξε μονο διδακτική αλλά και πολύπλευρα συγγραφική.

Το 2^ο εξάμηνο του 1931 μετέβη με υποτροφία στη Γερμανία και ενεγράφη στη Φυσικομαθηματική Σχολή  του Πανεπιστημίου του Βερολίνου. Μετά από ενάμιση χρόνο διέκοψε προσωρινά τις σπουδές του για οικογενειακούς λόγους, όπως λέει ο ίδιος, και συνέχισε αυτές πάλι το 1936 επί 6 συνεχή εξάμηνα. Κατά τη φοίτηση του στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου παρακολούθησε μαθήματα στην Πειραματική Φυσική, τη Θεωρητική Φυσική, το Διαφορικό – Ολοκληρωτικό Λογισμό, την Αναλυτική Γεωμετρία, την Άλγεβρα, τη Φιλοσοφία, τη Θεωρία των Διαφορικών εξισώσεων, συναρτήσεων και συνόλων από διακεκριμένους επιστήμονες, μεταξύ των οποίων  οι τιμηθέντες με βραβεία Nobel καθηγητές Walther Nernst, Max Von Laue, Erwin Schrodinger και  Peter Debye.

Στη Γερμανία, όπου σπούδαζε, είχε επαφές με τον Μεγάλο Έλληνα Μαθηματικό  Κωνσταντίνο Καραθεοδωρή, καθηγητή στο Πολυτεχενείο  του Μονάχου και στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου. Η γνωριμία του με τον Καραθεοδωρή χρονολογείται από το 1922-24, όταν ο Καραθεοδωρή δίδασκε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και ο Ευάγγελος Σταμάτης  ως φοιτητής είχε παρακολουθήσει τα μαθήματά του.

Στη Γερμανία γνωρίστηκε με τον επίσης σπουδαστή τότε, αείμνηστο Δημήτριο Κάππο, ο οποίος διετέλεσε κατόπιν  καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Η Γερμανία ήταν τότε ένα από τα κέντρα, στα οποία η έρευνα της ιστορίας των Μαθηματικών είχε μεγάλη άνθηση και τούτο δεν άφησε ανεπηρέαστο τον νέο Έλληνα επιστήμονα Ευάγγελο Σταμάτη, θιασώτη και γνώστη της αρχαίας Ελληνικής γλώσσας και ιστορίας, ο οποίος συγκέντρωσε πλούσιο υλικό της ιστορίας των Μαθηματικών.

Το 1939 επέστρεψε στην Ελλάδα και συνέχισε την υπηρεσία του ως καθηγητής Μέσης Εκπαίδευσης.

Το μεταφραστικό, συγγραφικό και ερευνητικό του έργο, δυστυχώς,  δεν εκτιμήθηκε δεόντως όταν ζούσε, αλλά ούτε και το μέγεθος της επιστημονικής του γνώσης και αξίας μπόρεσε να γίνει αντιληπτό και αποδεκτό από ορισμένους «ειδικούς» επιστήμονες.

Το ήθος του, καθώς και η υπερηφάνεια του δεν του επέτρεπαν να απαιτήσει ένα διδακτορικό δίπλωμα – που άλλωστε του ήταν και άχρηστο – για να διεκδικήσει μια ακαδημαϊκή θέση, προκειμένου να εκπληρώσει  έναν από τους κρυφούς του πόθους, να δημιουργήσει ένα φυτώριο  επιστημόνων για την ανάδυση και ανάδειξη σε παγκόσμιο επίπεδο των αρχαίων συγγραμμάτων. Το διδακτορικό του απενεμήθη μεταγενέστερα, αλλά δυστυχώς ήταν πολύ αργά.

Ήταν μέλος της Διεθνούς Ακαδημίας της Ιστορίας των Επιστημών (από το 1966), της Εταιρείας Φυσικών του Βερολίνου (από το 1948), επίτιμος πρόεδρος της Ελληνικής Μαθηματικής Εταιρείας, από την οποία τιμήθηκε με ειδικό μετάλλιο, και πολλών άλλων Ελληνικών Επιστημονικών Ενώσεων.

Ο Ευάγγελος Σταμάτης ήταν λάτρης του Αρχαίου Ελληνικού πνεύματος και τούτο είναι εμφανές και διαχέεται σε όλο του το έργο. Σ’ αυτό πρέπει να επηρεάστηκε και από τη μυθική, προϊστορική και ιστορική παράδοση της πόλεως των Θηβών, που είναι κτισμένη στα ερείπια της Αρχαίας Ακρόπολης του Κάδμου και από την οποία εμπνεύστηκαν πολλά θέματα των δραμάτων τους οι αρχαίοι τραγωδοί μας.

Ο Ευάγγελος Σταμάτης υπήρξε σεμνός δάσκαλος, δίκαιος άνθρωπος, αγωνιστής της αλήθειας, έντιμος και οραματιστής. Αγαπούσε την Ελλάδα, αλλά ιδιαίτερα τη γενέτειρα του τη Θήβα,  την οποία επεσκέπτετο τακτικά. Είχε φίλους σπουδαίους επιστήμονες της περιοχής μας, αλλά και πολλούς απλούς πολίτες από τη συνοικία του Πυριού.

Το πατρικό του σπίτι ήταν δίπλα στο Μουσείο της πόλεως μας. Σ΄ αυτό το σπίτι έζησε και μεγάλωσε η μεγάλη αείμνηστη ηθοποιός Έλλη Λαμπέτη (Λούκου Έλλη), η οποία ήταν κόρη της αδελφής του Αναστασίας. Το σπίτι αυτό απαλλοτριώθηκε από την Αρχαιολογική Υπηρεσία το 1971.

Ο Ευάγγελος Σταμάτης πέθανε  την 1^η Μαρτίου 1990 πλήρης ημερών και πνευματικής διαύγειας.

Το Παράρτημα Βοιωτίας της Ελληνικής Μαθηματικής Εταιρείας  καθιέρωσε προς τιμή του Βοιωτικό Διαγωνισμό δυο επιπέδων, στον οποίο συμμετέχουν μόνο οι μαθητές της Α΄ τάξης των Γυμνασίων  Βοιωτίας.

Σημείωση: Για τη συγγραφή του παρόντος άρθρου έλαβα υπόψη μου:

α) Μια προσωπική του αυτοβιογραφία, με τη συμμετοχή του αείμνηστου ανηψιού του Ε. Σταμάτη, Γεώργιου Καλογερόπουλου.

β)Τι εργασίες των καθηγητών Ιωάννη Χριστιανίδη και Γεωργίου Ωραιόπουλου.

γ) Τα αρχεία του Δήμου Θηβαίων

δ) Πληροφορίες τοπικού  χαρακτήρα από :

I) Tις κυρίες:  Μάγδα Παπαδοπούλου, Δ/ντρια της Δράκειου Βιβλιοθήκης και την συνεργάτιδα της Παρασκευή Κουραντά .

II) Τον αείμνηστο Δάσκαλο Κουρούνη Γεώργιο και την Δασκάλα γυναίκα του Κουρούνη Αλεξάνδρα, και

III) Τον πρώην Βουλευτή Βοιωτίας Νικόλαο Κτιστάκη

ΧΑΟΣ - Η θεωρία του χάους

Άρθρο δημοσιευμένο στις 11 Απριλίου 2025 

 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ 

 Λαϊκή Παράδοση 

 Για ένα καρφί χάθηκε το πέταλο 

 Για ένα πέταλο χάθηκε το άλογο 

 Για ένα άλογο χάθηκε ο καβαλάρης 

 Για ένα καβαλάρη χάθηκε η μάχη 

 Για μια μάχη χάθηκε ο πόλεμος 

 Για ένα πόλεμο χάθηκε η αυτοκρατορία 

 Ιλιά Πριγκόζιν (1917-2003 μ.Χ), Ρώσος χημικός (Νόμπελ Χημείας το 1977): «Η ουσία της ζωής βρίσκεται στην αβεβαιότητα της διαρκούς αλληλεπίδρασης, που έχει με το περιβάλλον». 

 Η πρόβλεψη του μέλλοντος, η καταφυγή των αρχαίων στους Ναούς, στα Μαντεία και σε άλλα Κέντρα, αλλά και των σημερινών ανθρώπων στη μαγεία, στην αστρολογία και στα πάσης φύσεως προφητικά, προγνωστικά κέντρα, καταδεικνύει το μέγεθος της ανασφάλειας, της αγωνίας και της αβεβαιότητας, που διαπερνά τις ψυχές των ανθρώπων. 

 Με αυτά τα ζητήματα διαχρονικά ασχολήθηκαν η Μυθολογία, η Φιλοσοφία, η Ποίηση, η Λογοτεχνία, η Αστρονομία, η Φυσική, τα Μαθηματικά, η Μετεωρολογία, η Βιολογία, η Ιατρική, η Κοινωνιολογία, η Ιστορία, η Οικονομία, η Πολιτική και όλες σχεδόν οι σύγχρονες επιστήμες. Ακόμη, ασχολήθηκαν οι Θρησκείες και ο Χριστιανισμός. 

 Οι έννοιες και οι σχέσεις που συνδέονται με αυτά τα ζητήματα με έχουν προβληματίσει από τα φοιτητικά μου χρόνια, καθόσον όλοι ζούμε την Τάξη και το Χάος, το προβλέψιμο και το απρόβλεπτο, το βέβαιο και το τυχαίο, το λογικό και το παράλογο, τη δημιουργία και την άβυσσο. 

  Ησίοδος (π. 800 π.Χ) από την Άσκρη της Βοιωτίας 

 Ο Ησίοδος στο έργο του με τίτλο «Θεογονία» αναζήτησε την Αρχή, τη Γένεση, τη Δημιουργία και οργάνωση του Θεϊκού και Συμπαντικού Κόσμου. Οραματίστηκε από τις Ελικωνιάδες Μούσες και κατέγραψε τη γένεση των Θεών, του Σύμπαντος, της ζωής, των ανθρώπων, των πραγμάτων και των φυσικών φαινομένων. Κατ΄ αυτόν, ο Κόσμος προέκυψε από τρία αρχέγονα στοιχεία: Χάος, Γαία, Έρως. Με πρώτη γενεσιουργό αρχή το Χάος. «Στην αρχή υπήρχε το Χάος». 

  Poincare (1854-1912). Γάλλος Μαθηματικός 

 Προσπάθησε το 1887 να λύσει το πρόβλημα των «τριών σωμάτων, Ήλιος – Γη – Σελήνη». Απέδειξε ότι δεν λύνεται. Όμως απέδειξε και κάτι καταπληκτικό, ότι οι τροχιές των σωμάτων και των πλανητών είναι έντονα ασταθείς. Μικρές έως ασήμαντες αλλαγές στις αρχικές συνθήκες, δημιουργούν χαοτική, μη προβλέψιμη εξέλιξη. Έτσι, η Αιτιοκρατία δέχτηκε το 1887 ένα μεγάλο ρήγμα και πλήγμα. Ακόμα, ο Poincare διατύπωσε την άποψη: «Μια ελάχιστη αιτία, που διαφεύγει της προσοχής, μπορεί να προκαλέσει ένα σημαντικό αποτέλεσμα». 

  Boltzmann (1844-1906 μ.Χ) 

 Οι θεωρίες του για τη Θερμοδυναμική και την Κίνηση των δισεκατομμυρίων και τρισεκατομμυρίων ατόμων και μορίων των αερίων κατέδειξαν εμφανή «αταξία» και «μοριακό χάος». Δυστυχώς, ο Boltzmann οδηγήθηκε σε κατάθλιψη και αυτοκτόνησε το 1906. 

  Heisenberg (1901-1976 μ.Χ), Γερμανός Φυσικός (Νόμπελ Φυσικής το 1932) 

 Το 1926 / 1927 με «Περίεργα Μαθηματικά» διατύπωσε την Αρχή της Αβεβαιότητας ή της Απροσδιοριστίας, που λέει ότι: «Στην κλίμακα των ατόμων και σωματιδίων του Μικρόκοσμου δεν μπορούμε να προσδιορίσουμε με ακρίβεια τη θέση και τη ταχύτητα ταυτόχρονα, σε μια χρονική στιγμή». Υπολογίζεται μόνο με πιθανότητες να είναι κάπου. Έτσι, η Αιτιοκρατική συμπεριφορά του Μεγάκοσμου στο Μικρόκοσμο γίνεται Πιθανοκρατική ή Στατιστική. Αυτό δεν είναι μια ιδιαιτερότητα ή αδυναμία μετρήσεων, αλλά είναι μια ενδογενής συμπεριφορά της φύσης. 

Nils Bohr (1885-1962 μ.Χ), Δανός Φυσικός (Νόμπελ Φυσικής το 1922) 

 Διατύπωσε την Αρχή της συμπληρωματικότητας της ύλης (Σωματίδιο – Κύμα). 

 

Τα διάφορα ζητήματα (επιστημονικά, κοινωνικά, οικονομικά, πολιτικά κλπ) συνδέονται με φαινόμενα, που κατατάσσονται σε δυο κύριες κατηγορίες: Στα αιτιοκρατικά ή ντετερμινιστικά και στα τυχαία ή στοχαστικά. 

 

Στο ιστορικό Παγκόσμιο Συνέδριο των Βρυξελλών το 1930, οι γίγαντες της Φυσικής και των Μαθηματικών συγκρούστηκαν μετωπικά για την Αιτιοκρατική/Ντετερμινιστική και την Πιθανοκρατική/Στοχαστική συμπερφορά της πραγματικότητας. 

 Ο Αϊνστάιν (1879-1955 μ.Χ) έλεγε: «Ο Θεός δεν παίζει ζάρια με το Σύμπαν» υπερασπιζόμενος την Αιτιοκρατία στο Σύμπαντα Κόσμο. 

 Ο Μπόρ (1885-1962 μ.Χ) υπερασπιζομενος την υπάρχουα πιθανοκρατία στο Μικρόκοσμο ανταπάντησε στον Αϊνστάιν: «Σταματήστε να λέτε στον Θεό τι να κάνει». 

 Το ερώτημα αν ο Κόσμος ερμηνεύεται από την αιτιοκρατία ή την Τύχη (στατιστική) βασάνισε και βασανίζει φυσικούς, μαθηματικούς, φιλοσόφους και στοχαζόμενους πολίτες. Προκαλεί συνεχείς διαμάχες και συγκρούσεις. Την απάντηση ήρθε να δώσει η Θεωρία του Χάους. 

Edward Lorenz (1917-2008 μ.Χ), Αμερικανός Μαθηματικός και Μετεωρολόγος

 Το 1962, μελετώντας ένα Μετεωρολογικό φαινόμενο, διαπίστωσε ότι μια ασήμαντη στρογγυλοποίηση κάποιων αριθμητικών δεδομένων, κάποιων καιρικών παραγόντων – μεταβλητών, είχαν ως αποτέλεσμα την απόλυτη εκτροπή της εξέλιξης του φαινομένου. Γι΄ αυτό διατύπωσε τη «Θεωρία της Πεταλούδας» ή «Το Φαινόμενο της Πεταλούδας» (Η Πεταλούδα που πετάει στο Χόνγκ – Κόνγκ και μπορεί να δημιουργήσει καταιγίδα στην Νέα Υόρκη), (ευαισθησία στις αρχικές συνθήκες). 

 Ο Lorenz μαθητικοποιώντας το πρόβλημα του καιρού, το περιέγραψε τελικά με ένα μη γραμμικό, δυναμικό σύστημα τριών διαφορικών εξισώσεων με τρεις μεταβλητές. Εμβρόντητος διαπίστωσε, ότι οι λύσεις στον τρισδιάστατο χώρο είχαν ως γραφική αναπαράσταση ένα «Παράξενο Σχήμα» σαν πεταλούδα και «μια ιδιάζουσα παράξενη Τάξη». Αυτό το σχήμα αργότερα ονομάστηκε «Ελκυστής του Lorenz». 

 Τελικά, τα χαώδη φαινόμενα όλων των διαστάσεων και αποχρώσεων «έλκονται» προς παράξενα και πολύπλοκα σχήματα, που αργότερα ονομάστηκαν «παράξενοι ελκυστές» και εκφράζουν μια περίεργη αταξία, αλλά και ένα είδος «Νέας Τάξης». Έτσι, Τάξη και Χάος, προβλέψιμο και απρόβλεπτο, καθορισμένο και τυχαίο, συνυπάρχουν στη φύση, στη ζωή, στην οικονομία, στην πολιτική και στη καθημερινότητα σε πάρα πολλά φαινόμενα, γεγονότα και καταστάσεις. 

Ιλιά Πριγκόζιν (1917-2003 μ.Χ), Ρώσος Χημικός (Νόμπελ Χημείας το 1977) 

 Ο Ιλιά Πριγκόζιν είπε: «Οι ζωντανοί οργανισμοί βρίσκουν εν τέλει Τάξη και νόμο, ζώντας μέσα σ’ ένα κόσμο που τρεκλίζει – και ότι αυτή η Τάξη βγαίνει από χημικά συστήματα ανισόρροπα και πολύπλοκα – δηλαδή, χαοτικά». Τόνισε ότι: «ασήμαντες δυνάμεις, έως αμελητέες, μπορούν να εισχωρήσουν στο εσωτετρικό των συστημάτων, προκαλώντας καταλυτικές αλλαγές, την ώρα που γιγαντιαίες δυνάμεις μπορεί να αφήνουν τα συστήματα ανέπαφα. Με τις νέες αυτές θεωρίες ο άνθρωπος χάνει το μονοπώλιο της δημιουργίας και την αίσθηση ότι ελέγχει τη φύση μέσω της λογικής και της γνώσης. Όλα είναι χάος. Χάνονται και ξαναβρίσκονται καινούργια. Η πορεία του Κόσμου δεν είναι μια προβλέψιμη κίνηση, αλλά μια παράξενη γραμμή, που διαρκώς λυγίζει προς τα ασφαλή μετόπισθεν. Η πορεία του Κόσμου, των ανθρώπων και η δική μας, είναι ποτάμι χωρίς επιστροφή. Η ζωή είναι μοναδική και ανεπανάληπτη». 

 Η φύση, η ζωή χωρίς ιδανικεύσεις είναι γεμάτη πολυπλοκότητα. Το 1975 ο Αμερικανός Μαθηματικός James Yorke του Πανεπιστημίου του Maryland και ο συν-συγγραφέας T.Y.Li δημοσίευσαν μια εργασία με τίτλο «Period three implies Chaos». Αντί να ονομαστεί «Θεωρία της Πολυπλοκότητας και του Απρόβλεπτου» την ονόμασαν «Θεωρία του Χάους», ίσως εμπνευσμένοι από τον Ησίοδο τον Βοιωτό (800 π.Χ)! 

 Η Θεωρία του Χάους διερευνά την έννοια της Προβλεπτικότητας. Πως μπορούν από παρόμοιες αρχικές συνθήκες να προκύψουν τελείως διαφορετικά συμπεράσματα και αποτελέσματα. 

 Το Χάος έχει διαφορετική έννοια στη Θρησκεία, στη Φιλοσοφία, στην Επιστήμη και στη Ζωή. Στη καθημερινότητα σημαίνει: σύγχυση, μπάχαλο, ακαταστασία και αταξία. Γενικά όμως, σημαίνει: Αστάθεια, Αβεβαιότητα, Αταξία και μη Προβλεψιμότητα. 

 Το Χάος υπάρχει παντού. Το Χάος της απροσδιοριστίας στο Μικρόκοσμο, το Χάος στο Μεγάκοσμο με τους Πλανήτες που κινούνται με ισχυρές αποκλίσεις σε απρόβλεπτες τροχιές. 

 Το Χάος της Αβεβαιότητας και Τυχαιότητας στο «Μεσόκοσμο» της Ζωής, του ανθρωπίνου σώματος, της Βιολογίας, της Μετεωρολογίας, της Σεισμολογίας, της Οικονομίας, της πολιτικής κ.λ.π. 

 Το Χάος στις τοπικές, περιφερειακές, εθνικές και παγκόσμιες σχέσεις. 

 Το Χάος υπάρχει, υποκρύπτεται και βασιλεύει παντού. Βασικό χαρακτηριστικό του είναι η εξαιρετικά ευαίσθητη εξάρτηση των συμπεριφορών από τις αρχικές συνθήκες. Ο έλεγχος και η πρόβλεψη όλων των ανωτέρω βασίζεται στην ανθρώπινη λογική, στη συνείδηση, στην εκπαίδευση, στη γνώση και στην αναδυόμενη νέα Θεωρία των Μαθηματικών του Χάους!

ΣΩΚΡΑΤΙΚΗ ΘΗΒΑΪΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ: Ιδρυτές οι Θηβαίοι Φιλόσοφοι - Σιμμίας (5ος/4ος αιώνας π.Χ) και Κέβης (430-350 π.Χ)

 Άρθρο δημοσιευμένο στις 6 Φεβρουαρίου 2025

Σωκράτης (470-399 π.Χ): Ο θεοειδής Φιλόσοφος και Δάσκαλος της ανθρωπότητας
«Μόνο ο θεός είναι σοφός. Η σοφία των ανθρώπων είναι ελαχίστη αν όχι ανύπαρκτη»
«Εν οίδα ότι ουδέν οίδα» (Φυσική και Σωκρατική αρχή: Δεν υπάρχει απόλυτη αυτογνωσία)

Πλωτίνος (204-270  μ.Χ) – Πρόκλος (412-485 μ.Χ): Νεοπλατωνικοί φιλόσοφοι. Από πλατωνικό διάλογο μεταξύ των: «Παρόλο που η υποκείμενη τάξη του Κόσμου δεν είναι άμεσα ορατή ή απτή μπορεί να συναχθεί μέσω της λογικής και του λόγου»

Henri Polmcare (1854-1912 μ.Χ): Διάσημος Γάλλος Μαθηματικός – Λογοτέχνης: «Ο μοντέρνος άνθρωπος χρησιμοποίησε την «αιτία» και το «αποτέλεσμα» όπως ο αρχαίος άνθρωπος χρησιμοποίησε τους θεούς: για να δώσει τάξη στον Κόσμο. Αυτό δεν συμβαίνει γιατί είναι το πιο αληθινό σύστημα, αλλά γιατί ήταν το πιο βολικό».

Φιλοσοφία είναι η συστηματική οργάνωση των ανθρώπινων γνώσεων και η δημιουργία κοσμοθεωριών, βιοθεωριών και πολιτισμού.

Ακόμα, φιλοσοφία είναι η αγάπη για τη γνώση, για τη σοφία και ακόμη περισσότερο.

Φιλοσοφία είναι η πορεία της σκέψης προς την ελευθερία.

Στην πορεία των αιώνων η φιλοσοφία έθεσε ερωτήματα για τον εξωτερικό περιβάλλοντα κόσμο, για τον άνθρωπο και τον εσωτερικό του κόσμο, για την αρμονική συμβίωση και την καθημερινότητα. Και προσπάθησε να δώσει απαντήσεις και εξηγήσεις για τα ανωτέρω ζητήματα. Βασικές αιτίες του πολυπαραγοντικού φιανομένου της φιλοσοφικής σκέψης είναι κυρίως τέσσερις:

1. Η απορία: Είναι θεμελιώδης αιτία στοχασμού, προβληματισμού και αναζήτησης.
2. Ο θαυμασμός: Βασικό συναίσθημα του ανθρώπου.
3. Η αμφιβολία: Είναι η αβεβαιότητα του πνεύματος για την αλήθεια της κρίσης. Είναι η πρώτη κίνηση του νου. Καταπολεμά το δογματισμό. Αναθεωρούνται σκέψεις και απόψεις.
4. Η συναίσθηση των αδυναμιών και των περιορισμένων δυνατοτήτων του «πεπερασμένου» ανθρώπου, που φθείρεται μέσα στο χωροχρόνο των υπάρξεων.

Κατά κάποιους  ιστοριογράφους της φιλοσοσοφίας, η φιλοσοφική σκέψη πέρασε πέντε περιόδους – εποχές:

Η πρώτη είναι η εποχή της Κοσμολογίας, των Κοσμολόγων, των φυσικών Φιλοσόφων ή των προσωκρατικών. Θέτουν ερωτήματα για την αρχή και τη δομή του Σύμπαντος Κόσμου, για το «ον», για την «ουσία», το «γίγνεσθαι» και άλλα. Δίνουν διάφορες Κοσμοθεωρητικές απαντήσεις, όχι δια των μύθων και της ενοράσεως, αλλά δια των αισθήσεων και ιδιαιτέρως της λογικής. Οι απόψεις των είναι, εν πολλοίς,  αντιφατικές και συγκρουσιακές.

Η δεύτερη εποχή είναι η εποχή των ανθρωπολόγων, του εσωτερισμού. Αναπτύσσονται: ι) Η «Σοφιστική Φιλοσοφία», ιι) Η «Σωκρατική φιλοσοφία», ιιι) Η «Πλατωνική», ιν) Η «Αριστοτέλειος» και ν) «Η φιλοσοφία των μικρότερων Σωκρατικών σχολών». Ο Σωκράτης, είναι ο πρώτος μεγάλος δάσκαλος, ο οικουμενικός, ο παγκόσμιος, ο αιώνιος.

Η ζωή του Σωκράτη

Ο Σωκράτης γεννήθηκε το 470 π.Χ στην Αθήνα, εννέα χρόνια μετά την στρατηγική ήττα των επεκτατιστών Περσών στις Πλαταιές της Βοιωτίας.  Η Αθήνα ελεύθερη, ασφαλής και δημοκρατική πολιτεία από το 508 π.Χ, αφού πέρασε προηγουμένως 500 περίπου χρόνια αλλεπάλληλων κοινωνικών εσωτερικών επαναστάσεων και πολιτευματικών μεταβολών και αλλαγών όλων των μορφών,  καθίσταται κυρίαρχη πολιτική, στρατιωτική και οικονομική δύναμη, καθώς και πνευματικό κέντρο των 1.000 περίπου τότε πόλεων – κρατών της  διευρυμένης Ελλάδας.

Ο διαχρονικός Τριπολισμός (Αθήνα – Σπάρτη – Θήβα) είχε σχεδόν μετασχηματιστεί σε μονοπολισμό (Αθήνα). Ο Σωκράτης ήταν γιός του γλύπτου – λιθοξόου Σωφρονίσκου και της μαίας Φαιναρέτης. Ήταν παντρεμένος με την στοργική και ευαίσθητη Ξανθίππη, παρά τις καταγραφόμενες από τους Κωμικούς της εποχής κακοτροπίες της. Απέκτησαν τρία παιδιά, τον Λαμπροκλέα, τον Σωφρονίσκο και τον Μενέξενο. Ο Πορφύριος (232-304 μ.Χ) αναφέρει ότι ο Σωκράτης ήταν μαθητής του πρώτου Αθηναίου φιλοσόφου Αρχέλαου. Κατά βάσει όμως,  ο Σωκράτης ήταν αυτοδίδακτος, επίμονος και επιμελής. Υπήρξε φίλος πολλών διασήμων της εποχής. Ήταν πολύ άσχημος και κυκλοφορούσε στην Αγορά των Αθηνών ξυπόλητος και με τριμμένα ρούχα. Ήταν ανθεκτικός στις κακουχίες, στην πείνα , τη δίψα, το κρύο και τη ζέστη. Ήταν εγκρατής και με ελεγχόμενα πάθη. Έλαβε μέρος σε τρείς πολέμους. Στον πόλεμο της Σάμου (441-440 π.Χ), της Ποτίδαιας (432-430 π.Χ) και του Δηλίου (424 π.Χ). Στη μάχη του Δηλίου (Δήλεσι) της Ταναγρικής Βοιωτίας, μεταξύ Αθηναίων και Βοιωτών, ηττήθηκαν οι Αθηναίοι χάρη στη στρατιωτική τακτική, που εφάρμοσε ο Θηβαίος στρατηγός  και Βοιωτάρχης Παγώνδας!

Ο Σωκράτης δεν έγραψε τίποτα. Όλη η φιλοσοφική του θεωρία και η διδασκαλία του περιγράφεται στα έργα κυρίως του Πλάτωνα  (427-347 π.Χ), του Ξενοφώντα (430-355 π.Χ),  του Αριστοτέλη (384-322 π.Χ) και πολλών άλλων Ελλήνων και ξένων φιλοσόφων, στοχαστών, ιστορικών, κωμωδιογράφων κ.λ.π.

Ο Πελοποννησιακός Εμφύλιος Πόλεμος των Ελλήνων κράτησε 27 χρόνια, από το 431 έως 404 π.Χ. Έληξε με ήττα και καταστροφή της Αθήνας από τις συμμαχικές δυνάμεις Σπάρτης – Θήβας. Το 404 π.Χ επιβλήθηκε στην Αθήνα η Τυραννία των Τριάκοντα. Το Τυραννικό – δικτατορικό αυτό καθεστώς, με αρχηγό τον Κριτία, για 8-9 μήνες, έπνιξε την Αθήνα στις διώξεις των αντιφρονούντων και στο αίμα των αντιπάλων. Το πολιτικό αυτό σύστημα ανατράπηκε το 403 π.Χ από τον Δημοκρατικό Στρατηγό Θρασύβουλο, που είχε εγκατασταθεί και είχε πάρει άσυλο στην Θήβα. Στη Δημοκρατική Αθήνα, το 399 π.Χ, ο Σωκράτης κατηγορήθηκε για ασέβιεα, επειδή δεν αναγνώριζε τους Θεούς της πόλεως των Αθηνών και υποδείκνυε διαφορετικές θεότητες και γιατί έτσι διέφθειρε τους νέους, εισάγοντας καινά δαιμόνια. Το δικαστήριο καταδίκασε τον Σωκράτη σε θάνατο. Φίλοι και μαθητές του Σωκράτη προσφέρθηκαν να εξαγοράσουν την ποινή. Οι Θηβαίοι μαθητές του Σιμμίας και Κέβης διέθεταν τα χρήματα για την απόδρασή του. Ο Σωκράτης πιστός και αφοσιωμένος στις ιδέες του, στις απόψεις του, στους θεσμούς και νόμους της Πολιτείας ήπιε το κώνειο και πέθανε μπροστά στους μαθητές του. Έμεινε στην Παγκόσμια Ιστορία της Φιλοσοφίας ως ανεπανάληπτο φιλοσοφικό πρότυπο. Η Σωκρατική διδακτική σκέψη ενέπνευσε και δίδαξε όλους σχεδόν τους φιλοσόφους του κόσμου διαχρονικά. Ο μαθητής του Πλάτωνας με τα έργα του κατέστησε το Μέγα Διδάσκαλο της Ανθρωπότητας αιώνιο.  Τα στοιχεία του και τα χαρακτηριστικά συγκρίθηκαν μεταγενεστέρως με αυτά του Ιησού Χριστού!!!

Η ζωή του Σιμμία και του Κέβητος

Ο Σιμμίας (5ος/4ος αιώνας π.Χ) και ο Κέβης (430-350 π.Χ) γεννήθηκαν στην Θήβα. Ήταν μαθητές του Φιλόλαου, του ιδρυτή της Πυθαγόρειας Θηβαϊκής Φιλοσοφικής Σχολής. Μυήθηκαν και μελέτησαν την Πυθαγόρεια  μεταφυσική – μυστικιστική φιλοσοφία. Ο Σιμμίας, σύμφωνα με τον Βοιωτό φιλόσοφο και παιδαγωγό Πλούταρχο (50-120 μ.Χ) και τον Διογένη τον Λαέρτιο ( 180-240 μ.Χ  ) ταξίδεψε στην Αίγυπτο και έμεινε εκεί για σπουδές αρκετό καιρό. Όταν επέστρεψε από την Αίγυπτο μαζί με τον Κέβητα έφυγαν και πήγαν στην Αθήνα και εντάχθηκαν στο στενό «εσωτερικό κύκλο» του Σωκράτη. Ο Σιμμίας και ο Κέβης είναι πρόσωπα των Πλατωνικών διαλόγων «Φαίδων ή Περί Ψυχής», «Κρίτων ή Περί Πρακτέου» και «Φαίδρος ή Περί Καλού». Στον Πλατωνικό Διάλογο «Φαίδων ή Περί Ψυχής» συνομιλούν με τον Σωκράτη στο δεσμωτήριο τις τελευταίες ώρες της ζωής του. Εκφράζοντας τις ανησυχίες τους, τους προβληματισμούς, τις απορίες και τις αντιρρήσεις τους, έθεσαν σε δοκιμασία τους συνομιλητές και τις αποδεικτικές ικανότητες του γαλήνιου Μεγάλου Διδασκάλου Σωκράτη. Ο Κέβης εξαγόρασε την ελευθερία του Φαίδωνα του Ηλείου, που είχε συλληφθεί αιχμάλωτος στον πόλεμο μεταξύ Σπαρτιατών και Ηλείων το 402-401 π.Χ , για να τον μυήσουν στη φιλοσοφία. Στην Αθήνα οι δυο Θηβαίοι Φιλόσοφοι  είχαν επαφές και σχέσεις με εξέχοντα πρόσωπα και διάσημες γυναίκες της Αθηναϊκής κοινωνίας. Ο Σιμμίας και ο Κέβης μετά τον άδικο θάνατο του Σωκράτη, το 399 π.Χ, γύρισαν στην Θήβα και ίδρυσαν την Σωκρατική Θηβαϊκή Φιλοσοφική Σχολή, η οποία είχε στενή σχέση με την Πυθαγόρεια, αλλά και πολλές διαφορετικές θέσεις και απόψεις για διάφορα φιλοσοφικά ζητήματα. Η Θήβα μετά το 404 π.Χ αυτονομήθηκε από την Σπαρτιατική συμμαχία.

Τα Πεδία της Σωκρατικής Φιλοσοφίας

Οι άνθρωποι εξερεύνησαν πρώτα τον εξωτερικό περιβάλλοντα Κόσμο και μετά στράφηκαν προς τον εαυτό τους, προκειμένου να καταλάβουν πως είναι οι ίδιοι σωματοδομικά, αισθητικά, νοητικά, συναισθηματικά, βουλητικά, πνευματικά, ψυχικά, ηθικά κ.λ.π. Στη συνέχεια διερωτήθηκαν πως πρέπει να διαμορφώσουν τον χαρακτήρα και την προσωπικότητα τους, για να υπάρξουν και να συμβιώσουν με τους άλλους ανθρώπους. Έτσι, μετά τη μυθολογία, τη θεολογία, τη μεταφυσική, στον προβληματισμό εμφανίστηκε η Κοσμολογία, η γλωσσολογία, η γνωσιολογία, η ηθική, ο πολιτισμός κ.λπ. Με τον Σωκράτη και τους Σοφιστές η φιλοσοφία άλλαξε προσανατολισμό. Το ερευνητικό ενδιαφέρον από την Κοσμολογία – Φυσική Φιλοσοφία των Προσωκρατικών μετατοπίστηκε σε ζητήματα, που αφορούν τον άνθρωπο, την κοινωνία, τον πολιτισμό κ.λ.π. Τον Σωκράτη και τους Σοφιστές απασχόλησαν με  απόλυτη διαπάλη, σύγκρουση και διαφορετικότητα μεταξύ τους, τα εξής πεδία σκέψης:

• Το Μεταφυσικό / Θεολογικό

    Τα αντιθετικά ζεύγη – εννοιολογικά δίπολα: ι)  Άνθρωποι – Θεοί, ιι) Σώμα – Ψυχή,             ιιι) Ανήθικο – Ηθικό, ιν) Αναγκαιότητα – Τύχη, ν) Καθημερινή πραγματικότητα –       Υπερβατική πραγματικότητα. Το πιο κακοποιημένο δίπολο ήταν το πρώτο.

• Το Γλωσσολογικό (Αλφάβητο, λέξεις, σκέψεις, έννοιες, ομιλία, λόγος, επικοινωνία, κανόνες κ.λ.π)
• Το Γνωσιολογικό (Αλήθεια – ψέμα, γνώση – άγνοια, σωστό – λάθος, κατανόηση – πληροφόρηση, μάθηση  κ.λ.π)
• Το Βιοθεωρητικό (κυρίως το Ηθικό): (Δίκαιο – άδικο, καλό – κακό, ηθικό – ανήθικο, η αρετή, η ευτυχία, ήθος, αρχές, αξίες κ.λ.π.)

Η διδασκαλία του Σωκράτη

Ο Σωκράτης δίδασκε  δωρεάν χωρίς αμοιβή κυρίως στην Αγορά της Αθήνας. Την οικογένεια του συντηρούσε ο Κρίτων. Δίδασκε το σχέδιο και τον δρόμο, που πρέπει να ακολουθεί η σκέψη (η ικανότητα του ανθρώπινου πνεύματος να συλλογίζεται και να διανοείται, για να συλλάβει την ουσία και την αλήθεια των πραγμάτων). Ξεκινούσε πάντα με το δεδομένο ότι  η ανθρώπινη γνώση (η ικανότητα του πνεύματος να αποδίδει  σε ένα αντικείμενο αυτό που του ταιριάζει) είναι ατελής και ελαχίστη και ότι εξαρτάται από τις αισθήσεις (ότι βλέπουμε, ότι ακούμε κ.λ.π) και τις προκαταλήψεις. Η διδασκαλία του φέρει διαχρονικά και παγκόσμια το όνομα «Σωκρατική μέθοδος» ή «Σωκρατικός Διάλογος» ή «Σωκρατική διαλεκτική». Η μέθοδος του ήταν δυο δρόμων, που οδηγούσαν στο ίδιο αποτέλεσμα.

1ος) Ο Σωκράτης εμφανίζεται να αγνοεί την αλήθεια (την ορθή γνώση της πραγματικότητας) για ένα ζήτημα και ζητάει να μάθει από τον συνομιλητή του. Με διάφορες ερωτήσεις τον περιπλέκει και τον αναγκάζει να ομολογήσει το λάθος του. Το λάθος οδηγούσε τον συνομιλητή του να αποκτήσει επίγνωση της άγνοιας. Η αμφιβολία ήταν η αρχή. Ο ίδιος έλεγε: «Εν οίδα ότι ουδέν οίδα» («Σωκρατική ειρωνία»).

2ος) Ξεκινούσε από γνωστά πράγματα. Με κατάλληλες ερωτήσεις και επαγωγικά (από το μερικό προς το γενικό) απάλλασσε τον συνομιλητή του από τις πλάνες και τα ψεύδη και τον προωθούσε προς τα γενικά, τα καθολικά, τα αφηρημένα, τα ουσιώδη. Πορεία προς την έννοια των ομοειδών πραγμάτων. Ο ίδιος αποκαλούσε την μέθοδο «Μαιευτική» επηρεασμένος από την μαία μητέρα του. Όπως η γέννηση του παιδιού είναι δύσκολη και επίμονη και χρειάζεται τη μαία, έτσι και η γνώση και η αναζήτηση της αλήθειας των πραγμάτων,  των φαινομένων και των προβλήμάτων είναι κοπιώδης, δύσκολη και επίπονη και χρειάζονται τον εργατικό, διαβασμένο και εμπνευσμένο δάσκαλο!

Σωκρατική Μεταφυσική («Ο Κόσμος του Ολισμού» ή «Κόσμος του Ιδεαλισμού»)

Ο Σωκράτης απέδιδε την έννοια της ύπαρξης των Όντων και την εξήγηση αυτών στο Έλλογον θείον. Απέκλειε κάθε υλιστική, μηχανική ερμηνεία αυτών. Πίστευε στην Τελεολογία, δηλαδή, θεωρούσε ότι κάθε πράγμα, φαινόμενο και γεγονός γίνεται και εξυπηρετεί κάποιο σκοπό, κάποια ανάγκη, κάποιο αόρατο σχέδιο, κάποια κοσμική πρόνοια.

Σωκρατική Γνωσιολογία (Η Σωκρατική διαλεκτική σκέψη – Αναζήτηση της αλήθειας  και της γνώσης των όντων)

Πάντα και σε όλους τους λαούς της γης η Πίστη προηγήθηκε της Γνώσης και η Θρησκεία της Φιλοσοφίας. Η Πίστη και η Θρησκεία έδωσαν κατ΄ αρχήν κάποιες απαντήσεις στο στοχασμό και στα προβλήματα των ανθρώπων. Επίσης, ο προφορικός αφηγηματικός λόγος ήταν η πρώτη συλλογική έκφραση των ανθρώπων. Ο γραπτός λόγος, που ευρηματικά ακολούθησε,  κατέστησε τη συλλογική μνήμη αιώνια. Ο αριθμός και η μέτρηση ήταν καταλυτικές ανακαλύψεις για την Μαθηματική Μοντελοποίηση πραγμάτων, φαινομένων και γεγονότων, καθώς και τη δυναμική τους   εξέλιξη.

Η Γνωσιολογία είναι ο κλάδος της Φιλοσοσφίας, που αναζητά την αληθινή και έγκυρη γνώση της πραγματικότητας, Αναζητά την πηγή, την ουσία, τα όρια και τους τρόπους της γνώσης.

Αλήθεια είναι η απόλυτη συμφωνία της σκέψης με την αντικειμενική πραγματικότητα.

Γνώση είναι η ικανότητα του Πνεύματος να αποδίδει σε ένα αντικείμενο (πράγμα ή φαινόμενο ή γεγονός) ό,τι πραγματικά του ταιριάζει, του αντιστοιχεί.

Άγνοια είναι η έλλειψη γνώσεων για πράγματα και ζητήματα της φύσης και της ζωής.

Πειθώ είναι η ικανότητα , που έχει ένα άτομο να πείσει και να επιβάλλει τις απόψεις του στους άλλους. Η Πειθώ στη μυθολογία ήταν η προσωποποίηση   της παντοδύναμης και πολύπλευρης δύναμης της λογικής και της ευγλωττίας.

Ο Σωκράτης στο πεδίο της Γνωσιολογίας συγκρούστηκε στη Φιλοσοφιή Αγορά των Αθηνών, τον 5ο αιώνα π.Χ, με τους λεγόμενους Σοφιστές και την Σοφιστική Φιλοσοφία, ιδιαίτερα για τα ζητήματα της αλήθειας, του ψεύδους, της γνώσης, της άγνοιας, της Πειθούς κ.λ.π. Είχε βαθύτατη γνώση των αποριών, των προκαταλήψεων και των πολλών ιδιαιτεροτήτων των ανθρώπων και της κοινωνίας. Συζητούσε με όλους ανεξαιρέτως και είχε πνευματικές επαφές με πολιτικούς, ρήτορες, ιστορικούς, τεχνίτες,  κ.λ.π. Είχε γνώση της άγνοιάς του και γι΄αυτό έλεγε: «Μόνο ο Θεός είναι σοφός», «Οι άνθρωποι είναι θύματα της άγνοιάς των» και το περίφημο «Εν οίδα ότι ουδέν οίδα».

Οι Σοφιστές, Πρωταγόρας (485/475 -415/411 π.Χ), Γοργίας (485/483 -380/375 π.Χ), Ιππίας (β΄μισό του 5ου αιώνα π.Χ), Πρόδικος (β΄ μισό του 5ου αιώνα π.Χ, κ.λ.π), πίστευαν ότ: ι) Δεν υπάρχεια μια αποδεκτή αλήθεια. Οι αλήθειες είναι τόσες όσα και τα ατομικά, προσωπικά συμφέροντα των ανθρώπων. Καμία αλήθεια δεν είναι ανώτερη από τις άλλες. ιι) Δεν υπάρχει αντικειμενική αλήθεια, ιιι) Δεν υπάρχει αντικειμενική, καθολική γνώση, ιν) Η αλήθεια και η γνώση των πραγμάτων είναι σχετική (σχετικισμός), ν) Η πειθώς διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση των απόψεων μας για τον κόσμο, την φύση και τον άνθρωπο, γι΄ αυτό πρέπει να μάθουμε και να ασκούμεθα στη ρητορική.

Ο Σωκράτης ακολουθούσε ξεχωριστή μέθοδο για τη λύση ενός ζητήματος ή ενός προβλήματος, την εξής: ι) Πραγματοποιούσε διεξοδική έρευνα όλων των πλευρών του θέματος. ι) Συγκέντρωνε όλες τις απαραίτητες πληροφορίες. Απέρριπτε τις προκαταλήψεις. ιιι) Προέβαινε στη καταγραφή των βασικών γνωρισμάτων του πράγματος και ιν) Διατύπωνε τον ορισμό της έννοιας. Η σύλληψη και η διατύπωση του ορισμού της έννοιας  ήταν γι΄ αυτόν ο τελικός σκοπός της έρευνας του. Ο Σωκράτης συγκρούστηκε με τους σοφιστές. Πίστευε ακράδαντα και υποστήριξε: ι) Η αλήθεια ενός πράγματος είναι μια και απόλυτη (Μοναδικότητα, Απολυτότητα και Αντικειμενικότητα της αλήθειας). ιι) Η αλήθεια είναι απαραίτητη παντού. Είναι το θεμέλιο της ατομικής και κοινωνικής ζωής. ιιι) Όλοι οι άνθρωποι έχουν τη δυνατότητα να γνωρίσουν την αλήθεια, ανεξάρτητα από την παιδεία τους, αρκεί να αναμοχλεύσουν τη μνήμη τους και να θυμηθούν. ιν) Η γνώση της αλήθειας των πραγμάτων είναι κοπιώδης, μεθοδική και επίμονη διαδικασία (Μαιευτική μέθοδος), (Σωκρατική διαλεκτική). ν) Η γνώση είναι θεμελιώδης παράγοντας ελευθερίας, αυτογνωσίας και προόδου των  ανθρώπων, των κοινωνιών, των λαών και των εθνών!!!

Σωκρατική θεωρία για την ηθική (Η ηθική συμπεριφορά του ανθρώπου, παγκόσμιο και διαχρονικό ζήτημα)

Ο Σωκράτης, εκτός από τα γνωσιακά ζητήματα, συγκρούστηκε με τους Σοφιστές και για τα θέματα της ηθικής. (Άνθρωπος, ηθική, αξία, αρετή, καλό/κακό, δίκαιο/άδικο, αρετή, ευτυχία, κ.λ.π)

Άνθρωπος: Το ανώτερο και τελειότερο όν στη Γη από σωματική, πνευματική και ψυσική άποψη.

Αξία: Ένα σύνολο ιδιοτήτων, που εκφράζει τη σπουδαιότητα ενός όντος φυσικού ή ενός αγαθού.

Ηθική: Σύνολο κανόνων, που ρυθμίζουν τη συνολική συμπεριφορά ενός ανθρώπου. Η ηθική καθορίζεται από τα ένστικτα, τη λογική και τη βούληση για το «πράττειν»

Αρετή: Τα φυσικά και ηθικά προτερήματα ενός ανθρώπου στο ύψιστο βαθμό.

Οι σοφιστές πίστευαν και δίδασκαν: ι) Οι ηθικές αξίες και αρχές, που ρυθμίζουν τη ζωή των ανθρώπων διαφέρουν από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. ιι) Το καλό και το κακό, το δίκαιο και το άδικο καθορίζονται από το συμφέρον του καθενός. ιιι) Ο νόμος της φύσης,  δηλαδή, το δίκαιο του ισχυροτέρου, δεν ισχύει μόνο στη ζούγκλα, αλλά και στις ανθρώπινες κοινωνίες!

Ο Σωκράτης διεκήρυττε ότι: ι) Οι αξίες και οι αρχές της ηθικής, που ρυθμίζουν τη ζωή των ανθρώπων, είναι αιώνιες, έχουν καθολικό κύρος, είναι απόλυτες και είναι δυνατόν να διαμορφωθει  ένας Παγκόσμιος και ηθικός Κώδικας, μια οικουμενική ηθική, η οποία θα διέπεται από τους ίδιους κανόνες και θα ισχύουν από τόπο σε τόπο και από εποχή σε εποχή. ιι) Το καλό και το κακό, το δίκαιο και το άδικο, αφορά ομοιοτρόπως όλους τους ανθρώπους.ιιι) Οι νόμοι διαφυλάττουν τις κοινωνικές σχέσεις και ισορροπίες καλής συμβιώσεως και απορρέουν από τη κοινή έννοια της δικαιοσύνης. ιν) Η κακία προέρχεται από την άγνοια και την έλλειψη της γνώσης του καλού (η θέση αυτή επικρίθηκε μεταγενεστέρως). ν) Η αρετή και η γνώση είναι έννοιες ταυτόσημες. νι) Η αρετή είναι καθήκον, σκοπός και η πραγματική ευτυχία του ανθρώπου.

Οι θέσεις και οι απόψεις του Σωκράτη διαμόρφωσαν τον παγκόσμιο και ιδιαίτερα τον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό. Ο μαθητής του Σωκράτη Πλάτων (427-347 π.Χ) κατέγραψε στους διαλόγους του τις θέσεις και τις απόψεις του Δασκάλου του!!!

Η Θηβαϊκή Σωκρατική Φιλοσοφική Σχολή

Ο Σιμμίας και ο Κέβης εφοδιασμένοι με τα βιώματα, τις εμπειρίες, τις αντιλήψεις, τις γνώσεις, τις κοσμοθεωρίες και βιοθεωρίες της Πυθαγόρειας και Σωκρατικής Φιλοσοφίας, το 399 π.Χ, μετά τη καταδίκη και τον άδικο θάνατο του Σωκράτη, επέστρεψαν στη γενέτειρα Θήβα και ίδρυσαν τη λεγόμενη Σωκρατική Θηβαϊκή Φιλοσοσφική Σχολή. Στη Σχολή φοίτησαν  χιλιάδες σπουδαστές από τα πέρατα του τότε Ελληνισμού. Δίδαξαν τις Σωκρατικες θεωρίες και έγραψαν πολλά και διάφορα φιλοσοφικά έργα, τα οποία χάθηκαν σχεδόν όλα! Ο Διογένης ο Λαέρτιος  κατέγραψε τα έργα τους.

Ο Κέβης έγραψε τρείς διαλόγους, με τίτλους: 1) «Εβδόμη», 2) «Φρύνιχος» και 3) «Πίναξ». Διασώθηκε μόνο ο «Πίναξ».

Ο Σιμμίας έγραψε 23 διαλόγους, οι οποίοι δεν διασώθηκαν, με τίτλους: 1) Περί σοφίας, 2) Περί λογισμού, 3) Περί μουσικής, 4) Περί επών, 5) Περί ανδρείας, 6) Περί φιλοσοφίας, 7) Περί αληθείας, 8) Περί γραμμάτων, 9) Περί διδασκαλίας, 10) Περί τέχνης, 11) Περί του επιστατείν, 12) Περί πρέποντος, 13) Περί αιρετού και φευκτού, 14) Περί φίλου, 15) Περί του ειδέναι, 16) Περί ψυχής, 17) Περί του ευ ζην, 18) Περί δυνατού, 19) Περί χρημάτων, 20)Περί ζωής, 21) Τι το καλόν, 22) Περί επιμελείας, 23) Περί έρωτος. Στον Σιμμία αποδίδονται και άλλα έργα, τα οποία επίσης χάθηκαν!

Ο Σιμμίας και ο Κέβης λάμπρυναν την Θηβαϊκή σκέψη και σοφία, αλλά και την Σωκρατκή Φιλοσοφία. Το ίδιο περίπου έγινε και στις άλλες Σωκρατικές Σχολές: 1) Ηλιο-Ερετρική, 2) Την Κυρηναϊκή, 3) Την Μεγαρική, 4) Την Κυνική (Σχολή των Κυνικών), 5) Την Ακαδημία του Πλάτωνος (Πλατωνική), 6) Το Λύκειον του Αριστοτέλη (Αριστοτελική). Κοινό στοιχείο τους ήταν η Σωκρατική Φιλοσοφική Σκέψη. Οι ιδέες του Σωκράτη ενέπνευσαν  και δίδαξαν διαχρονικά την ανθρωπότητα.

Ο Σιμμίας και ο Κέβης πέθαναν και ετάφησαν στην Θήβα. Η Θήβα λίγα χρόνια μετά μεγαλούργησε και η ιστορία της διδάσκεται  σε όλα τα Πανεπιστήμια του κόσμου. Η Θήβα συνέβαλε στη παγκόσμια διανόηση. Το διανοητικό κεφάλαιο είναι ο νέος πλούτος και η ισχύς των λαών! Η γνώση αλλάζει τον κόσμο και αυτό διαπιστώνεται και σήμερα ποικιλοτρόπως!!!